Vështrim trajtimit të krimeve serbe ndaj shqiptarëve gjatë viteve 1912-1913
Abstract
Nga ngjarjet më tragjike në historinë e popullit shqiptar është edhe ajo e luftërave ballkanike, të zhvilluara gjatë viteve 1912-1913. Tragjike vlerësohet për faktin se në këto vite llogaritet se, nga forcat e Aleancës Ballkanike, u vranë dhe u masakruan mbi 20 mijë shqiptarë, pa kursyer as moshë e gjini, siç mund të shihet edhe në trajtimin që kemi bërë. Pavarësisht, rrethanave të kufizuara të informimit në atë kohë, disa nga gazetat e huaja arritën të merrnin informacione, të cilat i publikuan në gjuhë të ndryshme evropiane. Krahas artikujve që publikoheshin në gjuhë të huaja për këto ngjarje, publikoheshin edhe artikuj në gjuhën shqipe, posaçërisht në gazetën e njohur “Perlindja e Shqipëniës”. Gjithashtu, këto ngjarje u bënë objekt trajtimi edhe të disa studiuesve të huaj dhe atyre shqiptarë.Keywords:
Masakra, serbe, krime, aleanca ballkanike, studiues të huaj dhe vendorë, literaturaDownloads
References
-
Robert Elsie – Bejtullah Destani, Luftërat ballkanike, (raporte konsullore britanike nga Maqedonia në vitet e fundit të Perandorisë Osmane), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2013.
-
Haus und Hof Staats Archiv, Wien, Politisches Archiv, Albanien (më tej: HHSt.A.PA.A), në Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë (më tej: AIHT), AIHT, Vj. 23-32-3298. Raport i dërguar në Vjenë nga Prizreni, më 25 tetor 1913.
-
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-32-3298.
-
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-39-3812. Telegram i dërguar në Vjenë nga Prizreni më 25 tetor 1913.
-
Skënder Latif, Shkupi në kohë të paqes dhe tmerreve (1858-1944), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2022, f. 186.
-
Po aty, f. 187.
-
Njëra nga shoqatat e njohura, e cila u mor me mbledhjen e fakteve mbi krimet e ushtrive të aleancës ballkanike ndaj shqiptarëve ishte edhe ajo për paqe në botë, e quajtur “Carnegie”.
-
Skënder Latif, Shkupi në kohë…, f. 176.
-
Po aty, f. 178.
-
Leo Freundlich, Golgota e Shqipnisë – aktakuzë kundër shfarosësve të popullit shqiptar, (Përkthyes: Gazmend Bërlajolli), Rrokullia, Prishtinë, 2010, f. 31.
-
Po aty, f. 37.
-
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe dhe çështja shqiptare 1903-1914, IA, Prishtinë, 1986, f. 136.
-
Edith Durham, Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera për Shqipërinë dhe shqiptarët, (ribotim), ShB. Naum Veqilharxhi, Tiranë, 1998, f. 273.
-
Po aty, f. 285.
-
Po aty, f. 385.
-
Po aty, f. 398.
-
Arkivi i Kosovës (më tej: AK), F. MPBS – korrespondenca diplomatike të Mbretërisë Serbe (1912-1914).
-
Edith Durham, vep. e cit., f. 394.
-
Justin McCarthy, Vdekje & dëbim – spastrimi etnik i myslimanëve osmanë 1821-1922, (Shqipëroi nga anglishtja Arjol Guni), Alsar, Tiranë, 2017, f. 147.
-
Noel Malcolm, Kosova një histori e shkurtër, (Përktheu nga anglishtja Abdullah Karjagdiu), Koha – Prishtinë & Shtëpia e Librit – Tiranë, 2001, f. 264-265.
-
Bibliografi e artikujve të periodikut shqiptar 1912 (Nëntor) – 1913 (Dhjetor), Retrospektive I, BK, Tiranë, 1984, f. 184-200.
-
“Numri i parë doli më 24 gusht 1913; vijoi deri më nr. 21 (1914)…”, Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Vëll. I, AShSh, Tiranë, 2009, f. 2003-2004.
-
“Egërsitë sërbe”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 13, 11/24, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
-
D. V., “Na dhe Sërbët”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 2.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 17, 25/8, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 19, 2/15, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 4.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 22, 23/5, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 5.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 25, 9/22, vjesht’ e III, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 34, 3/20, Dhetuar, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe…
-
Limon Rushiti, Rrethanat politiko-shoqërore në Kosovë 1912-1918, Rilindja, 1986, f. 13-37.
-
Thoma Murzaku, Politika e Serbisë kundrejt Shqipërisë gjatë Luftës Ballkanike, AShSh-IH, Tiranë, 1987, f. 125-128.
-
Shaban Braha, Gjenocidi serbomadhe dhe qëndresa shqiptare (1844-1990), Lumi-T, Gjakovë, 1991, f. 99-213.
-
Gjenocidi dhe aktet gjenocidale të pushtetit serb ndaj shqiptarëve nga Kriza Lindore e këndej, (Simpozium, Prishtinë, 20-21 janar 1994), AShAK, Prishtinë, 1995.
-
Gjergj Gashi, Kosova Altar i Arbërisë 1910-1941, III, Eurorilindja, Tiranë, 1996, f. 79-122.
-
Zekeria Cana, Gjenocidi i Malit të Zi mbi popullin shqiptar 1912-1913, (Dokumente), IA, Prishtinë, 1996.
-
Zekeria Cana, “Kudo gjurmë të gjenocidit serb mbi shqiptarët”, Bujku, 14 qershor, Prishtinë, 1997, f. 18.
-
Robert Elsie, Fjalor Historik i Kosovës, Skanderbeg Books, Tiranë, 2011, f. 72; Nexhat Ibrahimi, Fjalor Enciklopedik Islam, Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2017, f. 538-539; Fjalori Enciklopedik i Kosovës, I, ASHAK, Prishtinë, 2018, f. 396.
-
Mehdi Polisi, “Fletët” që “flasin” shqip”, Lajm, 27 dhjetor, Prishtinë, 2008, f. 19.
-
Mehmet Akif Ersoj, Safahat, (Përktheu: Mithat Hoxha), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2006, f. 281.
-
Po aty, f. 354-355.
-
Gazmend Rizaj, Shqipëria e Sipërme 1800-1913, IA, Prishtinë, 2011, f. 281.
-
Po aty, f. 485.
-
Shpend Avdiu, Kosova gjatë viteve 1912-1915, IA, Prishtinë, 2018, f. 235-270.
-
Gjenocidi serb mbi shqiptarët gjatë shek. XIX-XX, (Materiale nga Konferenca shkencore, 7-8 prill 2022), IH, Prishtinë, 2024.
-
Historia e shqiptarëve gjatë shekullit XX, Vëll. I, ASA-IH, Tiranë, 2022, f. 95-103.
-
Skënder Latif, Shkupi në kohë…
References
Robert Elsie – Bejtullah Destani, Luftërat ballkanike, (raporte konsullore britanike nga Maqedonia në vitet e fundit të Perandorisë Osmane), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2013.
Haus und Hof Staats Archiv, Wien, Politisches Archiv, Albanien (më tej: HHSt.A.PA.A), në Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë (më tej: AIHT), AIHT, Vj. 23-32-3298. Raport i dërguar në Vjenë nga Prizreni, më 25 tetor 1913.
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-32-3298.
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-39-3812. Telegram i dërguar në Vjenë nga Prizreni më 25 tetor 1913.
Skënder Latif, Shkupi në kohë të paqes dhe tmerreve (1858-1944), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2022, f. 186.
Po aty, f. 187.
Njëra nga shoqatat e njohura, e cila u mor me mbledhjen e fakteve mbi krimet e ushtrive të aleancës ballkanike ndaj shqiptarëve ishte edhe ajo për paqe në botë, e quajtur “Carnegie”.
Skënder Latif, Shkupi në kohë…, f. 176.
Po aty, f. 178.
Leo Freundlich, Golgota e Shqipnisë – aktakuzë kundër shfarosësve të popullit shqiptar, (Përkthyes: Gazmend Bërlajolli), Rrokullia, Prishtinë, 2010, f. 31.
Po aty, f. 37.
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe dhe çështja shqiptare 1903-1914, IA, Prishtinë, 1986, f. 136.
Edith Durham, Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera për Shqipërinë dhe shqiptarët, (ribotim), ShB. Naum Veqilharxhi, Tiranë, 1998, f. 273.
Po aty, f. 285.
Po aty, f. 385.
Po aty, f. 398.
Arkivi i Kosovës (më tej: AK), F. MPBS – korrespondenca diplomatike të Mbretërisë Serbe (1912-1914).
Edith Durham, vep. e cit., f. 394.
Justin McCarthy, Vdekje & dëbim – spastrimi etnik i myslimanëve osmanë 1821-1922, (Shqipëroi nga anglishtja Arjol Guni), Alsar, Tiranë, 2017, f. 147.
Noel Malcolm, Kosova një histori e shkurtër, (Përktheu nga anglishtja Abdullah Karjagdiu), Koha – Prishtinë & Shtëpia e Librit – Tiranë, 2001, f. 264-265.
Bibliografi e artikujve të periodikut shqiptar 1912 (Nëntor) – 1913 (Dhjetor), Retrospektive I, BK, Tiranë, 1984, f. 184-200.
“Numri i parë doli më 24 gusht 1913; vijoi deri më nr. 21 (1914)…”, Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Vëll. I, AShSh, Tiranë, 2009, f. 2003-2004.
“Egërsitë sërbe”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 13, 11/24, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
D. V., “Na dhe Sërbët”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 2.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 17, 25/8, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 19, 2/15, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 4.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 22, 23/5, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 5.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 25, 9/22, vjesht’ e III, Vlonë, 1913, f. 3.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 34, 3/20, Dhetuar, Vlonë, 1913, f. 3.
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe…
Limon Rushiti, Rrethanat politiko-shoqërore në Kosovë 1912-1918, Rilindja, 1986, f. 13-37.
Thoma Murzaku, Politika e Serbisë kundrejt Shqipërisë gjatë Luftës Ballkanike, AShSh-IH, Tiranë, 1987, f. 125-128.
Shaban Braha, Gjenocidi serbomadhe dhe qëndresa shqiptare (1844-1990), Lumi-T, Gjakovë, 1991, f. 99-213.
Gjenocidi dhe aktet gjenocidale të pushtetit serb ndaj shqiptarëve nga Kriza Lindore e këndej, (Simpozium, Prishtinë, 20-21 janar 1994), AShAK, Prishtinë, 1995.
Gjergj Gashi, Kosova Altar i Arbërisë 1910-1941, III, Eurorilindja, Tiranë, 1996, f. 79-122.
Zekeria Cana, Gjenocidi i Malit të Zi mbi popullin shqiptar 1912-1913, (Dokumente), IA, Prishtinë, 1996.
Zekeria Cana, “Kudo gjurmë të gjenocidit serb mbi shqiptarët”, Bujku, 14 qershor, Prishtinë, 1997, f. 18.
Robert Elsie, Fjalor Historik i Kosovës, Skanderbeg Books, Tiranë, 2011, f. 72; Nexhat Ibrahimi, Fjalor Enciklopedik Islam, Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2017, f. 538-539; Fjalori Enciklopedik i Kosovës, I, ASHAK, Prishtinë, 2018, f. 396.
Mehdi Polisi, “Fletët” që “flasin” shqip”, Lajm, 27 dhjetor, Prishtinë, 2008, f. 19.
Mehmet Akif Ersoj, Safahat, (Përktheu: Mithat Hoxha), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2006, f. 281.
Po aty, f. 354-355.
Gazmend Rizaj, Shqipëria e Sipërme 1800-1913, IA, Prishtinë, 2011, f. 281.
Po aty, f. 485.
Shpend Avdiu, Kosova gjatë viteve 1912-1915, IA, Prishtinë, 2018, f. 235-270.
Gjenocidi serb mbi shqiptarët gjatë shek. XIX-XX, (Materiale nga Konferenca shkencore, 7-8 prill 2022), IH, Prishtinë, 2024.
Historia e shqiptarëve gjatë shekullit XX, Vëll. I, ASA-IH, Tiranë, 2022, f. 95-103.
Skënder Latif, Shkupi në kohë…
Shqip
English
Français (France)
Srpski
Deutsch
