Katër “të tjerë” në veprën e Kadaresë

Shaban Sinani

doi:10.62006/sf.v1i1-2.3318

Autorët

Shaban Sinani

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3318

Abstract

Krijimtaria letrare e I. Kadaresë, veç kritereve letrare, mund të periodizohet duke iu referuar si kriter ndihmës “tjetrit” që është i pranishëm në veprën e tij dhe që sundon një etapë të saj pas tjetrës. Në vështrimin e këtij studimi “tjetri” identifikohet si shprehje e sindromit të armikut, një sindrom tradicional në traditën gojore dhe në letërsinë shqipe (përgjithësisht në letërsitë ballkanase), që u dyfishua gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të me sindromin e rrethimit. Katër “të tjerë” të tillë në këtë vepër, që sundojnë periudha të vijueshme letrare të autorit, janë: fillimisht imperializmi (prej fillimeve të krijimtarisë, deri te poema “Shqipëria dhe tri Romat” dhe shenjimet e udhëtimit “Linja të largëta”, të dyja të munguara në botimin e fundmë të veprës së plotë të autorit)1; perandoria osmane (prej “Kështjellës” - “Rrethimit”, “Komisionit të festës”, “Kamares së turpit” dhe “Pashallëqeve të mëdha” deri te “Vjedhja e gjumit mbretëror”); sovjetikët (prej “Dimrit të vetmisë së madhe” deri te “Muzgu i perëndive të stepës”) dhe kinezët (“Koncert në fund të dimrit”, “Spiritus”, “Muri i madh kinez”). Në mënyrë të tërthortë tjetri-demon paraqitet edhe në romanin “Përbindëshi”. Këta “të tjerë”, përgjithësisht të demonizuar, jo gjithnjë e ndjekin në një rend të rreptë kronologjik njëri-tjetrin në veprën e shkrimtarit. Duke qenë si rregull vijime relative, herë-herë paraqiten edhe alternues mes tyre.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Alessandro Scarsella, në Leggere Kadare: Presentazione, Biblion edizioni 2007, p. 12, tërheq vëmendjen e lexuesit: “Su antiromanità e anti-imperialismo di Kadare si vedano invece i rilievi di Stefano Trovato”. Shih dhe artikullin e S. Trovato-s “L’antichità, l’Albania e Kadare”, po aty, p. 61-77.
I. Kadare, në një shenjim shpjegues për botimin e fundmë të veprës së plotë, vëllimi X, njofton se triptiku “Koha e grindjes”, do të ishte “një sagë bashkëkohore mbi tre acarimet e Shqipërisë komuniste me ish-aleatët e saj, komunistët jugosllavë, më pas me ata sovjetikë e së fundi me maoistët kinezë”. Shih: I. Kadare, “Vepra”, vëllimi X, Tiranë 2008. Termat “diptik”, “triptik”, “trilogji”, “sagë” autori i ka përdorur herët dhe
i përdor shpesh dhe në botimin e fundmë. Duke shpjeguar lidhjet midis veprave “Kush e solli Doruntinën” dhe “Ura me tri harqe”, autori shton se “Breznitë e Hankonatëve” do të ishte “vepra e tretë” e një sage “të familjes së vjetër të Gjirokastrës” - I. Kadare, Vepra, vëllimi X, Tiranë 2008. Autori mendon se edhe “‘Vajza e Agamemnonit’ dhe ‘Pasardhësi’, ndonëse të shkruara në kohë dhe regjime të ndryshme, përbëjnë një diptik” (po aty). Këto nënstruktura janë krijuar si rregull prej “tjetrit” të pranishëm në vepër.
Po aty, shenjim në hyrje të romanit Dimri i vetmisë së madhe, në “Vepra”, vëllimi V, Tiranë 2008.
Shih, ndër të tjera Gilles de Rapper, Ismail Kadare et l’ethnologie albanaise de la seconde moitié du XXème siecle, në: “Actes du colloque lectures d’Ismail Kadaré”, Université de Paris X, Nanterre, 29-31 mai 2008, p. 7: “Eschyle ou l’éternel perdant” exprime l’admiration personnelle de l’auteur pour le tragique grec et contient des réflexions”.
“Zakonisht, në Byronë Politike, një e katërta e ndoshta një e treta ishin “shule” ose vllahë. Të zgjedhur nga Comintern-i ose Enver Hoxha, “shulet” dhe vllehët ishin tepër të përshtatshëm për udhëheqjen komuniste, për arsyen e vetme se ata, duke mos pasur lidhje me kombin shqiptar, nuk kishin kurrfarë dhimbsurie për të. Atyre mund t’u thoshe: goditini pa mëshirë! Dhe ata do të goditnin pa iu dridhur dora gjithçka: themelet e kombit, historinë, njerëzit. Ata do ta gjymtonin racën krenare të shqiptarëve me shumë zell, ngaqë në këtë zell kishte pjesën e vet revanshi për fyerjet e dikurshme, hakmarrja dhe kompleksi i tyre i inferioritetit”. Shih: I. Kadare, “Nga një dhjetor në tjetrin”, Fayard 1991, f. 65-66.
Shaban Sinani, “‘Tjetri’ në traktatin ideologjik të Samiut”, botuar në “Prurje kulturore orientale”, Tetovë-Tiranë 2007, f. 125-138.
Krhs. për këtë: “Uh! Evropë, ti kurvë e motit / qi i rae mohit besës së Zotit / po a ky â shêji i qytetnisë / me da tokën e Shqipnisë”, vargje të njohura nga “Lahuta e Malcìs” e Gjergj Fishtës (“Kanga e trembdhetë”); dhe betimin mitologjik të vargjeve të eposit të kreshnikëve: “Shtatqind vjet do t’i djeg kullat / shtatqind vjet do t’i vras qentë”.
Maria Todorova, “Imagining the Balkans”, edit. Oxford University Press, 1997. Gjithashtu: Gawronski, B., Deutsch, R., Mbirkou, S., Seibt, B., & Strack, F.: “When “just say no” is not enough: Affirmation versus negation training and the reduction of automatic stereotype activation”, në “Journal of Experimental Social Psychology”, nr. 44, 2008, 370-377.
Jacques Derrida: Du droit à la philosophie, Paris 1990, p. 252.
Më gjerësisht për opozicionin e stereotipeve në kulturën tradicionale shqiptare: Sh. Sinani, Vetja dhe tjetri në epos, në “Mitologji në eposin e kreshnikëve”, Tiranë 2000, f. 100-111.
Shaban Sinani, Koncepti për tjetrin në kulturën tradicionale shqiptare, botuar në “Prurje kulturore orientale”, Tetovë-Tiranë 2007, f. 125-138.
“Halili e këndon këtë këngë “n’gjuhë të parve”, që nuk ia merr kurkush vesh. Se çfarë do të ketë qenë kjo gjuhë e t’parve, për këtë vetëm mund të spekulojmë - por hipoteza më e besueshme është që të ketë qenë shqipja; meqë sllavishtja përjashtohet vetvetiu, si gjuhë që do të ishte marrë vesh sakaq nga të pranishmit” - Ardian Vehbiu, Gjuha e Halilit, në “ResPublica”, 4 shtator 2011.
Francesco Maria da Lecce, Dittionario Italiano-Albanese, botim kritik me hyrje dhe fjalësin shqip përgatitur nga Gëzim Gurga, Botime Françeskane, Shkoder 2009 (“Dittionario italiano-albanese di f. Francesco Maria da Lecce”, min. riformato missionario d’Albania e prefetto apostolico di Macedonia. Manoscritto cartaceo datato: In Palermo mano propria, 1702), shkruan në parathënie se “këtë fjaluer nuk po e shkruej për ty, o Shqypëtar”, dhe kështu ai numërohet ndër “pagëzuesit” e shqiptarëve me etnonimin e ri, që erdhi nga “shqip”, e kjo nga “explicitus” - “qartë” ose “excipere”, “shpjegohem”.
Shih për më shumë: Bardhyl Demiraj, Shqiptar - Albanian, Tiranë 2010.
Origjinali ruhet në arkivin e “Seminario greco-albanese” di Palermo.
Shehreti i Delvinës, Alipashaida (përktheu e redaktoi I. Koçollari), Tiranë 1998, f. 221. Për vetëdijen e pashait të Janinës shih vargjet: “Ka të tjera ëndrra thellë, me dëshirë të Perëndisë / Dibrën do dhe Gegërinë t’i bashkojë, t’i ketë nën hise / Plane ka të tjera brenda do t’i bëjë sa të jetë! / Shkodrën edhe Karadakun, nën një shtet të vet t’i ketë / Kështu them unë që i shkruaj, m’i ndjen zemra me të vërtetë / Gjer në Bosnjen rreth e rrotull don t’i vërë nën pushtet”.
Të dhëna nga rezultatet e ekspeditës kërkimore “Jeta përmbi kufij” në këtë rajon, 2011- 2012.
Stefano Trovato, Kadare e le radici dell’Europa: tra sogni e traumi, në “Kadare europeo e la cultura albanese oggi” (a cura di G. Turano), Bulzoni edit. 2011, p. 79-91.
M. pl. Šufflay dhe bashkautorët (L. de Thallòczy, K. Jireček): Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, vëllimi I, p. 37, Vindobonensis - Vienna 1913.
Shih: Sh. Sinani, Letërsia në totalitarizëm, Tiranë 2011, f. 146.
Por te Darka e gabuar, që, së bashku me Qyteti pa reklama, Ditë kafenesh dhe Çështjet e marrëzisë, formojnë një pentalogji, Perëndimi nuk është më një antimit.
Shih: Sh. Sinani, Letërsia në totalitarizëm, Tiranë 2011, f. 428 e vijim.
Matteo Mandalà, Parathënie romanit Rrethimi, të I. Kadaresë, “Vepra”, vëllimi III, Tiranë 2008.
Elio Miracco, Analizë e temave të romanit “Kështjella” të I. Kadaresë, në “Përpjekja”, nr. 28-29, vjeshtë 2012, f. 347. Krhs. dhe: Giuseppina Turano, “Ripensare l’Albania di Kadare tra l’Occidente Europeo e l’Oriente Asiatico”, në “Kadare europeo e la cultura albanese oggi” (a cura di G. Turano), Bolzani edit. 2011, p. 109-141.
Për më shumë shih: Elio Miracco, Analisi di temi del romanzo “Kështjella” di Ismail Kadare, Centro di Studi Albanesi, Roma 2007. Shih dhe variantin e përkthyer tani së fundmi në shqip nga E. Gjikaj në revistën “Përpjekja”, nr. 28-29, viti 2012 (numri pranverë-vjeshtë), me titull Analizë e temave të romanit “Kështjella” të Ismail Kadaresë, f. 308-353. Gjithashtu: I. C. Fortino, Un incursione ottomana in Albania nella rivisitazione letteraria di Ismail Kadare, në “I turchi, gli asburgo e l’Adriatico” (a cura di G. Nemeth e A. Papo), Trieste 2007, p. 65-78.
John K. Cox: Interrogating Ottoman Power, në “Ismail Kadareja dhe vepra e tij”, botim i Universitetit “E. Çabej”, Gjirokastër 2006, p. 29-39.
Për më shumë rreth dallimit të dy koncepteve shih: Friedrich Nietzsche, On the Use and Abuse of History for Life, Vancouver Island University, Canada, 2010, p. 4-41.
Shih për më shumë: Stéphane Courtois e Ismail Kadare, La vérité des souterrains, në “Le Dossier Kadaré”, Odile Jacob Editions, Paris 2006.
Ismail Kadare, Vepra, vëllimi i 5-të, Tiranë 2008, f. 9: “Romani “Dimri i vetmisë së madhe” u shkrua më 1971, për t’u botuar një vit më pas. Ai duhej të ishte libri i dytë i triptikut “Koha e grindjes”, një sagë bashkëkohore mbi tre acarimet e Shqipërisë komuniste me ish-aleatët e saj: komunistët jugosllavë, më pas me ata sovjetikë e së fundi me maoistët kinezë. Libri i parë, grindja me jugosllavët, nuk u shkrua asnjëherë, kurse i treti, “Koncert në fund të stinës”, i ndaluar për një kohë të gjatë, u botua pak kohë para rënies së komunizmit”.
Krhs. dhe të dhënat burimore në librin e N. Hoxhës Miqësi e tradhtuar, Tiranë 2004, f. 176-177.
Për një ndryshim krahasimtar që vërehet në përftimin e shqiptarëve dhe serbëve në vështrimin e njëri-tjetrit mund të shihet koleksioni Srpsko-Albanski odnosi: pogled iz Albanije, Beograd 2011.
Për një mendim të ndryshëm sa i takon demonizimit të paqenë të kishës lindore në romanet me motive baladat mesjetare mund të shihet: Matteo Mandalà: “Urat kronotopike kadareiane”, parathënie romanit “Ura me tri harqe” të Ismail Kadaresë, në Vepra, vëllimi X, Tiranë 2008. Gjithashtu dhe Shaban Sinani, “’Sytë e Simonidës’ - si çliron shkrimtari shqiptarët nga një faj i paqenë historik: paralele mes romaneve “Sytë e Simonidës” i Dhimitër S. Shuteriqit dhe “Kush e solli Doruntinën” të Ismail Kadaresë”, në “Perla”, viti 1998, nr. 3, f. 134-143.
Pipi Mitrojorgji: “Ide që lidhen me pasurinë shpirtërore dhe qëndresën e popullit: mbi përmbledhjen me novela “Gjakftohtësia” e I. Kadaresë”, në “Drita”, nr. 5, Tiranë, 11 janar 1981, f. 5-6.
Ke Jing.: “Change the Hostile Other into Ingroup Partner: On the Albanian-Serb Relations”, në: “The Western Balkans Policy Review”, vol. 2, Issue 2, 2012/2, p. 73-92. Idem: “The Kosovo’s problem in Kadare’s works”, në “International Journal of Arts & Sciences”, Boston 2012.
Më gjerësisht, M. Mandalà: Ismailand-i dhe urat kronotopike kadareane, në “Hylli i Dritës”, Shkodër 2009, nr. 1, p. 66-98.
Alessandro Scarsello, Presentazione, në “Leggere Kadare”, Biblion edizioni, 2007, p. 12: “L’“albanesità” assoluta di Kadare non esclude, infatti, l’adozione di procedimenti caratteristici della postmodernità e di tecniche spendibili nel dominio del romanzo “globale””.
Caterina Carpinato, në studimin e saj “Christòforos Milionis, “l’amico d’infanzia” di Ismail Kadare”, botuar në “Leggere Kadare: critica, ricezione, bibliografia” (a cura di A. Scarsella), Biblion edizioni 2008, p. 77-87, shenjon autorë dhe vepra të mirënjohura të poetëve bashkëkohës grekë që shprehin të njëjtën empati ndaj shqiptarëve, ndër të tjera dhe: “Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας” - “Këngë heroike dhe funebre për togerin që ra në Shqipëri” dhe “Αλβανιάδα” -“Albaniada” të nobelistit O. Elitis. Shih dhe Anteia Frantzi, “Literature and national consciousness of the Greek minority in the Northern Epirus”, botuar në “The Historical Review”, 2006/3, p. 205-213; si dhe: Χριστόφορος Μηλιώνης, “Ο παιδικός μου φίλος Ισμαήλ Κανταρέ” - “Miku im i fëmijërisë Ismail Kadare”, në “Η Καθημερινή”, 16 janar 1977.

References

Alessandro Scarsella, në Leggere Kadare: Presentazione, Biblion edizioni 2007, p. 12, tërheq vëmendjen e lexuesit: “Su antiromanità e anti-imperialismo di Kadare si vedano invece i rilievi di Stefano Trovato”. Shih dhe artikullin e S. Trovato-s “L’antichità, l’Albania e Kadare”, po aty, p. 61-77.

I. Kadare, në një shenjim shpjegues për botimin e fundmë të veprës së plotë, vëllimi X, njofton se triptiku “Koha e grindjes”, do të ishte “një sagë bashkëkohore mbi tre acarimet e Shqipërisë komuniste me ish-aleatët e saj, komunistët jugosllavë, më pas me ata sovjetikë e së fundi me maoistët kinezë”. Shih: I. Kadare, “Vepra”, vëllimi X, Tiranë 2008. Termat “diptik”, “triptik”, “trilogji”, “sagë” autori i ka përdorur herët dhe

i përdor shpesh dhe në botimin e fundmë. Duke shpjeguar lidhjet midis veprave “Kush e solli Doruntinën” dhe “Ura me tri harqe”, autori shton se “Breznitë e Hankonatëve” do të ishte “vepra e tretë” e një sage “të familjes së vjetër të Gjirokastrës” - I. Kadare, Vepra, vëllimi X, Tiranë 2008. Autori mendon se edhe “‘Vajza e Agamemnonit’ dhe ‘Pasardhësi’, ndonëse të shkruara në kohë dhe regjime të ndryshme, përbëjnë një diptik” (po aty). Këto nënstruktura janë krijuar si rregull prej “tjetrit” të pranishëm në vepër.

Po aty, shenjim në hyrje të romanit Dimri i vetmisë së madhe, në “Vepra”, vëllimi V, Tiranë 2008.

Shih, ndër të tjera Gilles de Rapper, Ismail Kadare et l’ethnologie albanaise de la seconde moitié du XXème siecle, në: “Actes du colloque lectures d’Ismail Kadaré”, Université de Paris X, Nanterre, 29-31 mai 2008, p. 7: “Eschyle ou l’éternel perdant” exprime l’admiration personnelle de l’auteur pour le tragique grec et contient des réflexions”.

“Zakonisht, në Byronë Politike, një e katërta e ndoshta një e treta ishin “shule” ose vllahë. Të zgjedhur nga Comintern-i ose Enver Hoxha, “shulet” dhe vllehët ishin tepër të përshtatshëm për udhëheqjen komuniste, për arsyen e vetme se ata, duke mos pasur lidhje me kombin shqiptar, nuk kishin kurrfarë dhimbsurie për të. Atyre mund t’u thoshe: goditini pa mëshirë! Dhe ata do të goditnin pa iu dridhur dora gjithçka: themelet e kombit, historinë, njerëzit. Ata do ta gjymtonin racën krenare të shqiptarëve me shumë zell, ngaqë në këtë zell kishte pjesën e vet revanshi për fyerjet e dikurshme, hakmarrja dhe kompleksi i tyre i inferioritetit”. Shih: I. Kadare, “Nga një dhjetor në tjetrin”, Fayard 1991, f. 65-66.

Shaban Sinani, “‘Tjetri’ në traktatin ideologjik të Samiut”, botuar në “Prurje kulturore orientale”, Tetovë-Tiranë 2007, f. 125-138.

Krhs. për këtë: “Uh! Evropë, ti kurvë e motit / qi i rae mohit besës së Zotit / po a ky â shêji i qytetnisë / me da tokën e Shqipnisë”, vargje të njohura nga “Lahuta e Malcìs” e Gjergj Fishtës (“Kanga e trembdhetë”); dhe betimin mitologjik të vargjeve të eposit të kreshnikëve: “Shtatqind vjet do t’i djeg kullat / shtatqind vjet do t’i vras qentë”.

Maria Todorova, “Imagining the Balkans”, edit. Oxford University Press, 1997. Gjithashtu: Gawronski, B., Deutsch, R., Mbirkou, S., Seibt, B., & Strack, F.: “When “just say no” is not enough: Affirmation versus negation training and the reduction of automatic stereotype activation”, në “Journal of Experimental Social Psychology”, nr. 44, 2008, 370-377.

Jacques Derrida: Du droit à la philosophie, Paris 1990, p. 252.

Më gjerësisht për opozicionin e stereotipeve në kulturën tradicionale shqiptare: Sh. Sinani, Vetja dhe tjetri në epos, në “Mitologji në eposin e kreshnikëve”, Tiranë 2000, f. 100-111.

Shaban Sinani, Koncepti për tjetrin në kulturën tradicionale shqiptare, botuar në “Prurje kulturore orientale”, Tetovë-Tiranë 2007, f. 125-138.

“Halili e këndon këtë këngë “n’gjuhë të parve”, që nuk ia merr kurkush vesh. Se çfarë do të ketë qenë kjo gjuhë e t’parve, për këtë vetëm mund të spekulojmë - por hipoteza më e besueshme është që të ketë qenë shqipja; meqë sllavishtja përjashtohet vetvetiu, si gjuhë që do të ishte marrë vesh sakaq nga të pranishmit” - Ardian Vehbiu, Gjuha e Halilit, në “ResPublica”, 4 shtator 2011.

Francesco Maria da Lecce, Dittionario Italiano-Albanese, botim kritik me hyrje dhe fjalësin shqip përgatitur nga Gëzim Gurga, Botime Françeskane, Shkoder 2009 (“Dittionario italiano-albanese di f. Francesco Maria da Lecce”, min. riformato missionario d’Albania e prefetto apostolico di Macedonia. Manoscritto cartaceo datato: In Palermo mano propria, 1702), shkruan në parathënie se “këtë fjaluer nuk po e shkruej për ty, o Shqypëtar”, dhe kështu ai numërohet ndër “pagëzuesit” e shqiptarëve me etnonimin e ri, që erdhi nga “shqip”, e kjo nga “explicitus” - “qartë” ose “excipere”, “shpjegohem”.

Shih për më shumë: Bardhyl Demiraj, Shqiptar - Albanian, Tiranë 2010.

Origjinali ruhet në arkivin e “Seminario greco-albanese” di Palermo.

Shehreti i Delvinës, Alipashaida (përktheu e redaktoi I. Koçollari), Tiranë 1998, f. 221. Për vetëdijen e pashait të Janinës shih vargjet: “Ka të tjera ëndrra thellë, me dëshirë të Perëndisë / Dibrën do dhe Gegërinë t’i bashkojë, t’i ketë nën hise / Plane ka të tjera brenda do t’i bëjë sa të jetë! / Shkodrën edhe Karadakun, nën një shtet të vet t’i ketë / Kështu them unë që i shkruaj, m’i ndjen zemra me të vërtetë / Gjer në Bosnjen rreth e rrotull don t’i vërë nën pushtet”.

Të dhëna nga rezultatet e ekspeditës kërkimore “Jeta përmbi kufij” në këtë rajon, 2011- 2012.

Stefano Trovato, Kadare e le radici dell’Europa: tra sogni e traumi, në “Kadare europeo e la cultura albanese oggi” (a cura di G. Turano), Bulzoni edit. 2011, p. 79-91.

M. pl. Šufflay dhe bashkautorët (L. de Thallòczy, K. Jireček): Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, vëllimi I, p. 37, Vindobonensis - Vienna 1913.

Shih: Sh. Sinani, Letërsia në totalitarizëm, Tiranë 2011, f. 146.

Por te Darka e gabuar, që, së bashku me Qyteti pa reklama, Ditë kafenesh dhe Çështjet e marrëzisë, formojnë një pentalogji, Perëndimi nuk është më një antimit.

Shih: Sh. Sinani, Letërsia në totalitarizëm, Tiranë 2011, f. 428 e vijim.

Matteo Mandalà, Parathënie romanit Rrethimi, të I. Kadaresë, “Vepra”, vëllimi III, Tiranë 2008.

Elio Miracco, Analizë e temave të romanit “Kështjella” të I. Kadaresë, në “Përpjekja”, nr. 28-29, vjeshtë 2012, f. 347. Krhs. dhe: Giuseppina Turano, “Ripensare l’Albania di Kadare tra l’Occidente Europeo e l’Oriente Asiatico”, në “Kadare europeo e la cultura albanese oggi” (a cura di G. Turano), Bolzani edit. 2011, p. 109-141.

Për më shumë shih: Elio Miracco, Analisi di temi del romanzo “Kështjella” di Ismail Kadare, Centro di Studi Albanesi, Roma 2007. Shih dhe variantin e përkthyer tani së fundmi në shqip nga E. Gjikaj në revistën “Përpjekja”, nr. 28-29, viti 2012 (numri pranverë-vjeshtë), me titull Analizë e temave të romanit “Kështjella” të Ismail Kadaresë, f. 308-353. Gjithashtu: I. C. Fortino, Un incursione ottomana in Albania nella rivisitazione letteraria di Ismail Kadare, në “I turchi, gli asburgo e l’Adriatico” (a cura di G. Nemeth e A. Papo), Trieste 2007, p. 65-78.

John K. Cox: Interrogating Ottoman Power, në “Ismail Kadareja dhe vepra e tij”, botim i Universitetit “E. Çabej”, Gjirokastër 2006, p. 29-39.

Për më shumë rreth dallimit të dy koncepteve shih: Friedrich Nietzsche, On the Use and Abuse of History for Life, Vancouver Island University, Canada, 2010, p. 4-41.

Shih për më shumë: Stéphane Courtois e Ismail Kadare, La vérité des souterrains, në “Le Dossier Kadaré”, Odile Jacob Editions, Paris 2006.

Ismail Kadare, Vepra, vëllimi i 5-të, Tiranë 2008, f. 9: “Romani “Dimri i vetmisë së madhe” u shkrua më 1971, për t’u botuar një vit më pas. Ai duhej të ishte libri i dytë i triptikut “Koha e grindjes”, një sagë bashkëkohore mbi tre acarimet e Shqipërisë komuniste me ish-aleatët e saj: komunistët jugosllavë, më pas me ata sovjetikë e së fundi me maoistët kinezë. Libri i parë, grindja me jugosllavët, nuk u shkrua asnjëherë, kurse i treti, “Koncert në fund të stinës”, i ndaluar për një kohë të gjatë, u botua pak kohë para rënies së komunizmit”.

Krhs. dhe të dhënat burimore në librin e N. Hoxhës Miqësi e tradhtuar, Tiranë 2004, f. 176-177.

Për një ndryshim krahasimtar që vërehet në përftimin e shqiptarëve dhe serbëve në vështrimin e njëri-tjetrit mund të shihet koleksioni Srpsko-Albanski odnosi: pogled iz Albanije, Beograd 2011.

Për një mendim të ndryshëm sa i takon demonizimit të paqenë të kishës lindore në romanet me motive baladat mesjetare mund të shihet: Matteo Mandalà: “Urat kronotopike kadareiane”, parathënie romanit “Ura me tri harqe” të Ismail Kadaresë, në Vepra, vëllimi X, Tiranë 2008. Gjithashtu dhe Shaban Sinani, “’Sytë e Simonidës’ - si çliron shkrimtari shqiptarët nga një faj i paqenë historik: paralele mes romaneve “Sytë e Simonidës” i Dhimitër S. Shuteriqit dhe “Kush e solli Doruntinën” të Ismail Kadaresë”, në “Perla”, viti 1998, nr. 3, f. 134-143.

Pipi Mitrojorgji: “Ide që lidhen me pasurinë shpirtërore dhe qëndresën e popullit: mbi përmbledhjen me novela “Gjakftohtësia” e I. Kadaresë”, në “Drita”, nr. 5, Tiranë, 11 janar 1981, f. 5-6.

Ke Jing.: “Change the Hostile Other into Ingroup Partner: On the Albanian-Serb Relations”, në: “The Western Balkans Policy Review”, vol. 2, Issue 2, 2012/2, p. 73-92. Idem: “The Kosovo’s problem in Kadare’s works”, në “International Journal of Arts & Sciences”, Boston 2012.

Më gjerësisht, M. Mandalà: Ismailand-i dhe urat kronotopike kadareane, në “Hylli i Dritës”, Shkodër 2009, nr. 1, p. 66-98.

Alessandro Scarsello, Presentazione, në “Leggere Kadare”, Biblion edizioni, 2007, p. 12: “L’“albanesità” assoluta di Kadare non esclude, infatti, l’adozione di procedimenti caratteristici della postmodernità e di tecniche spendibili nel dominio del romanzo “globale””.

Caterina Carpinato, në studimin e saj “Christòforos Milionis, “l’amico d’infanzia” di Ismail Kadare”, botuar në “Leggere Kadare: critica, ricezione, bibliografia” (a cura di A. Scarsella), Biblion edizioni 2008, p. 77-87, shenjon autorë dhe vepra të mirënjohura të poetëve bashkëkohës grekë që shprehin të njëjtën empati ndaj shqiptarëve, ndër të tjera dhe: “Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας” - “Këngë heroike dhe funebre për togerin që ra në Shqipëri” dhe “Αλβανιάδα” -“Albaniada” të nobelistit O. Elitis. Shih dhe Anteia Frantzi, “Literature and national consciousness of the Greek minority in the Northern Epirus”, botuar në “The Historical Review”, 2006/3, p. 205-213; si dhe: Χριστόφορος Μηλιώνης, “Ο παιδικός μου φίλος Ισμαήλ Κανταρέ” - “Miku im i fëmijërisë Ismail Kadare”, në “Η Καθημερινή”, 16 janar 1977.

Katër “të tjerë” në veprën e Kadaresë

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information