Mbi historinë e parrëfyer detare të shqiptarëve

Autorët

  • Ardian Muhaj

DOI:

https://doi.org/10.59164/univers.v20i20.2575

Abstrakti

Edhe pse jemi një nga popujt që kemi jetuar në brigjet e Mesdheut për mijëra vite, jemi ndoshta të vetmit mesdhetarë që pothuajse nuk i kemi lëvruar studimet e historisë detare. Duket në  fakt e pabesueshme se sa pak studime mbi detin janë ndërmarrë nga shkenca shqiptare në përgjithësi dhe nga ajo historike në veçanti. Megjithëse shqiptarët janë një popull mesdhetar, që gëzojnë një pozitë strategjike kyçe në Mesdheun  Qendror,  duke dalë në dy nga detet më të rëndësishme të këtij deti të madh, që  kanë pasur një rol të kufizuar në historinë detare të mesjetës. Kjo mangësi është parë nga kundërshtarët e tezës së autoktonisë së shqiptarëve në trojet e tyre të lashta, si fakt i pakundërshtueshëm që dëshmon se shqiptarët janë formuar si komb në një zonë tjetër larg ndikimit të detit.  Një nga argumentet më të përdorura nga mohuesit e autoktonisë së shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor dhe rrjedhimisht mohuesit e vazhdimësisë iliro-shqiptare janë lidhjet e pakta të shqiptarëve me detin, qoftë në aspektin historik ashtu  edhe  në  atë  gjuhësor.    

Pa dyshim  që  ky  supozim  është spekulativ, jo sepse nuk mbështetet në fakte, por për arsye se e shtjellon çështjen vetëm deri aty sa justifikon këtë pretendim, duke mos i shtjelluar të gjitha faktet dhe faktorët e një mangësie të tillë. Këta autorë duke parë natyrën e leksikut detar të shqipes, që sipas tyre nuk përmban fjalë detare të vetat në numër të madh, pohojnë se shqipja nuk është gjuhë me prejardhje ilire, por trake, pasi i ka marrë këto fjalë të leksikut detar nga gjuhët fqinje. Nga ana tjetër, ky qëndrim ideologjik, përveç neglizhimit të rolit dhe veprimit të indit social në historibërje, ka shërbyer edhe si vetëkufizim metodologjik, duke penguar mundësinë e qasjes  krahasimtare në aspektin sinkronik dhe diakronik, pra krahasimit të vendeve të ndryshme në kohë të njëjtë dhe në kohë të ndryshme, apo edhe  të  të  njëjtit  vend  në  kohë  të  ndryshme. 

Në aspektin krahasimtar shekulli XVI nuk është vetëm shekulli  i artë i osmanëve, dhe shekulli i zgjimit të energjive qytetëruese të shqiptarëve, por është shekulli i artë i spanjollëve, i portugezëve, i algjerianëve, i venedikasve, i raguzanëve, i francezëve, të rilindur nga gërmadhat e luftës njëqindvjeçare, pra është shekulli i artë i Mesdheut. Pjesëmarrja dhe përfshirja e shqiptarëve në këtë zgjim qytetërues mesdhetar, në  këtë  rilindje  të  Mesdheut  nuk  është as e turpshme as e panatyrshme. Është pasojë e pritshme dhe e natyrshme e një trendi gjithëpërfshirës panmesdhetar.

Fjalët kyçe:

historia detare, brigjet e Mesdheut, Deti Adriatik, histori, autoktoni

References

  1. Gustav Weigand, “Sind die Albaner die Nachkommen der Illyrer oder der Traken”, Balkan Archiv 3 (1927).

  2. Vladimir Georgiev, etj. Henry H. Kahane, “The Sea as a Medium of Linguistic Diffusion,” Italica 28/4 (1951).

  3. Norbert Jokl, “Albaner, Sprache,” në Reallexikon der Vorgeschichte, herausgegeben von M. Ebert, Band. I, (Berlin: 1924): 32; Weigand, “Sind die Albaner”.

  4. Eqrem Çabej, “Problemi i autoktonisë së shqiptarëve,” Buletin i Universitetit Shtetëror të Tiranës, Seria e Shkencave Shoqërore 2 (1958).

  5. Lirak Dodbiba, “Leksiku Detar i Shqipes dhe Etnogjeneza e Popullit Tonë,” në Kuvendi I i Studimeve Ilire: Tiranë 15-20 shtator 1972, (Tiranë: 1974).

  6. Manlio Cortelazzo, “I termini ereditati e la componente terrestre nel lessico nautico italiano,” Bollettino dell'Atlante linguistico mediterraneo 8-9 (1966/67).

  7. A. Karanastasis, “L’estensione dell’influsso veneziano sulla terminologiamarinaresca greca,” Bollettino dell'Atlante linguistico mediterraneo 8-9 (1966/67).

  8. Alain Ducellier, "Gjendja e kepit të Rodonit në fillim të shek. XV sipas disa dokumenteve raguzane," Studime historike 1 (1977).

  9. Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, collegerunt et digesserunt Ludovicus de Thallóczy, Constantinus Jireček et Emillianus de Šufflay, volumen I (Vjenë: Adolphi Holzhausen, 1913), nr. 694.

  10. Andrea Gritti për Sanxhakbeun [e Vlorës] Mehmet Beun. I “documenti turchi,”

  11. Alessio Bombaci, “Nuovi firmani greci di Maometto II,” Byzantinische Zeitschrift 1 (1954): 303, 23 shtator 1479.

  12. ASV, SS, Deliberazioni Costantinopoli 1, f° 112v-113r, 27 prill 1559.

  13. ASV, Collegio pendette 2 (1559-62), f° 11, 27 prill 1559, dispaccio i proveditorit Contarini.

  14. ASV, SDC, fil. 18, c. 204r, 29 nëntor 1583; Emrah S. Gurkan, “Fooling the Sultan: Information, Decision-Making and the “Mediterranean Faction” (1585-1587),” Osmanli Arastirmalari/ The Journal of Ottoman Studies 45 (2015).

Downloads

Botuar

2019-05-20

Si të citoni

Muhaj , Ardian. 2019. “Mbi Historinë E parrëfyer Detare Të shqiptarëve”. Univers 20 (20):21-33. https://doi.org/10.59164/univers.v20i20.2575.

Numri

Seksioni

Studime