Në kushtet e ndarjeve gjeografike, administrative e historike të shekujve të kaluar, është e natyrshme që krijohen dialekte, nëndialekte e të folme krahinore dhe në kushtet e mungesës së një gjuhe të njësuar, edhe letërsia artistike s’mund të jetë ndryshe veçse krijimtari dialektore. Çdo shkrimtar n…

Shqipja është një nga gjuhët më pak të njohura në Europë. Përkatësia e saj në familjen e gjuhëve indoeuropiane në fakt është e njohur prej kohësh, por për prejardhjen e saj, përkatësisht afërinë më të madhe brenda kësaj familjeje ka ende mendime shumë të ndryshme. Kjo lidhet para së gjithash me fakt…

TËRHÚZ fol. “tremb kalin, e bëj të mos i shtrohet kalorësit”, “zemërohem, tërbohem”. Fjalë kryesisht e gegërishtes. Dëshmohet në fjalorin e Junkut, që ka mbiemrin i tërhuzt “furioso”. Formim i brendshëm prej emrit huj “ves, zemërim, inat”, që përdoret për njerëzit dhe për kafshët, sidomos për kalin;…

RÁSHË fol. E kryera e thjeshtë e foljes bie. Fjalë e mbarë gjuhës, e trashëguar nga fondi indoeuropian; folje supletive e së tashmes bie, që del me dy të tilla: bie ~ rashë e bie ~ prura / pruna. Rashë është forma e aoristit sigmatik, rrënja e së cilës ra- lidhet me ie. Ịrad- “rrënjë, degë”, ku bëjn…

orték m. “rruzull i madh bore, që rrokulliset nga malet e larta dhe merr me vete ç’gjen përpara”. Fjalë e dialektit gegë, që shumësin e bën ortiqe. Në epikën legjendare: Ushtojnë lugjet prej ortiqesh; prej ortiqesh kah po bijnë ndër gropa. Formim i brendshëm nga emrin rrotë, që ka marrë një o- si pa…

Në datat 23-24 nëndor 2013 në qytetin Detroit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës u zhvillua simpoziumi “Hoti ndër rrjedhat e shekujve”, organizuar nga komuniteti shqiptaro-amerikan, në bashkëpunim me Qendrën Shpirtërore e kulturore shqiptare “Shën Pali” në Michigan, si edhe me institucionet shkenc…

lakút m. “llupës, grykës”. Fjalë kryesisht e toskërishtes. Është formim i brendshëm me parashtesën la- dhe emrin kut me kuptimin “krah”, i cili, bashkë me emrin “dorë” merret si simbol i vjedhjes. Kësisoj, lakut lidhet përbrenda gjuhës me makut, që ka të njëjtin kuptim, por ka marrë parashtesë tjetë…

gjej fol. “zbuloj”. Fjalë e mbarë gjuhës, e trashëguar nga fondi indoeuropian. Del me dy forma: gjej e gjendem (në trajtën joveprore). Të dyja këto lidhen me rrënjën ghad-, ghend- “kap, rrok, zë”, ku bëjnë pjesë gr. χανδάνω “kap”, lat. praehendo,-ĕre “kap, marr”, got. bigitan, ang. get “gjej, arrij,…

D

Elementet e para të gramatikës historike të shqipes zënë fill gati një shekull e gjysëm më parë. E në atë kohë nuk mund të niste ndryshe, veçse nga një i huaj, por me autoritetin elitar më të lartë. Ai ishte F. Boppi. Emri i tij bëri që pas këtyre “thërrimeve” të para gramatikore të shqipes të rrëmb…

bagolínë f. “bar me gjethe të holla, që rritet deri në një gjysmë metri, i ngjashëm me tërfilin, lat. Lotus corniculatus”. Quhet edhe bari i livadhit, groshëza, lulja e fshesës, lulja e lepurit etj. Fjalë relativisht e re në gjuhën shqipe me përhapje krahinore në Veri. Është huazim nga it. bagolina,…