Balada e Besës: shqyrtime krahasuese të motërzimeve të Prilepit të Pelagonisë dhe të Rugovës së Kelmendit

Autorët

  • Zymer Ujkan Neziri

Abstract

Ky punim studimor për baladën e besës, e shqyrtuar në rrafshin krahasues të motërzimeve në rrethinën e Prilepit të Pelagonisë dhe në krahinën e Rugovës së Kelmendit, sjell të dhëna të përafrimeve të ndërtimit poetik, të rrëfimit të ndodhisë, të përbashkësisë motivore e tematike dhe të ndryshimeve që kanë këto dy anë të viseve tona në Gadishullin Ilirik. Për shqyrtime krahasuese, kam marrë parasysh shtatë motërzime të baladës së besës nga Rugova e Kelmendit dhe tri motërzime të baladës së besës nga rrethina e Prilepit të Pelagonisë. Ato janë kënduar nga shtatë lahutarë rugovas: Rrustem Veseli-Vaçaj, Mehmet Beka-Imeraliaj, Misin Nimani-Sejdaj, Shaban Kasëmi-Ahmetaj, Sokol Arifi-Lekëgjekaj. Nga katundi Cërnilishtë, Prilep, krahina e Pelagonisë, janë këngët e viteve 2011 e 2012, të tri tregimtareve të baladës së besës: Nadire Asani, Naxhije Imeri, Nurijet Kadriu. Mbledhja e baladave të grupit të parë u takon viteve ’80 të shekullit XX, kurse ato të grupit të dytë janë të viteve ’10 të shekullit XXI. Të shtatë motërzimet e grupit të parë kanë tituj të njëjtë: Motra me shtat’ vëllazën dhe vetëm një quhet Motra me nan’ vllazën. Titujt e motërzimeve të grupit të dytë janë: Motra e nant vllaznive, Tet-nant vllazën ene motra, si dhe Nant vllaznit ene motra. Grupi i parë i motërzimeve janë incizuar në krahinën e Rugovës dhe janë transkriptuar nga Zymer Neziri, kurse grupi i dytë janë mbledhur në katundin Cërnilishtë, Prilep, nga studiuesi Mustafa Ibrahimi. Gjatësia e vargjeve të grupit të parë është ndërmjet 160 e 220 vargje, kurse ajo e grupit të dytë është ndërmjet 30 e 55 vargje. Qëllimi i këtij punimi është shqyrtimi i teksteve të baladës së besës nga dy cepe gjeografike të viseve shqiptare, Rugova dhe Prilepi, në rrafshin krahasues të përbashkësisë dhe të ndryshimeve.

Keywords:

balada e besës, ringjallja, motërzimet, Rugova, Prilepi

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Arapi, Fatos. “Shënime rreth këngës së ’Motrës dhe vëllait të vdekur

  2. në traditën popullore shqiptare”, në: Fatos Arapi, Këngë të moçme

  3. shqiptare, studime (Tiranë: shtëpia botuese “Naim Frashëri”,1986).

  4. Bulo, Jorgo. Magjia dhe magjistarët e fjalës (Tiranë: Dituria, 1998).

  5. Burke, Peter. Popular Culture in Early Modern Europe, përkthimi

  6. shqip: Kultura popullore në Europë në fillim të kohës së re, përktheu

  7. nga anglishtja Gjergj Qestari, (Tiranë: CEU-Arbëri, 1996).

  8. Çabej, Eqrem. Studime gjuhësore, Gjuhë-Folklor-Letërsi-Diskutime

  9. (Prishtinë: “Rilindja”, Redaksia e botimeve, 1975), f. 92-96.

  10. Çetta, Anton. Balada dhe legjenda (Prishtinë: Instituti Albanologjik i

  11. Prishtinës, 1974).

  12. Çetta, Anton. Disa të dhëna mbi zhvillimin struktural të baladës, në:

  13. rev. Gjurmime albanologjike, Folklor dhe Etnologji, V, 1977,

  14. kryeredaktor Anton Çetta (Prishtinë: Instituti Albanologjik i

  15. Prishtinës, 1977), f. 79-99.

  16. Çetta, Anton. Disa të dhëna mbi zhvillimin struktural të baladës, në:

  17. rev. Gjurmime albanologjike, Folklor dhe Etnologji, 25, 1995,

  18. kryeredaktor Fazli Syla (Prishtinë: Instituti Albanologjik i Prishtinës,

  19. 1995), f. 11-35.

  20. Čubelić, Tvrtko. Književnost (Zagreb: Panorama, 1966).

  21. Čubelić, Tvrtko, Povijest i historija narodne književnosti. Historijsko

  22. i literarno - teorijske osnove te gnosološki aspekti. - Analitičko

  23. sintetički pogledi (Zagreb: 1988).

  24. Encyclopædia Britannica, "Bürger, Gottfried August", Vol. 4, 11th ed.

  25. (Cambridge: University Press, burim interneti, 9.9.2023), pp. 812–813.

  26. Gruda, Gjovalin. “Pelagonia”, në: Fjalor enciklopedik shqiptar, botim

  27. i ri (Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2009), f. 1977.

  28. Haxhihasani, Qemal. Balada popullore shqiptare (Tiranë: shtëpia

  29. botuese ‘Naim Frashëri’,1982).

  30. Hoxha, Arben, Memli Krasniqi. Besa ndërmjet dy botëve në baladën

  31. shqiptare të ringjalljes, në: Botët paralele në balada dhe këngë

  32. popullore / Parallel Worlds in Ballad and folk song. Materialet nga

  33. konferenca e 45-të e Komisionit Ndërkombëtar të Baladës, 31 gusht -

  34. 4 tetor 2015, Prishtinë, përgatitur për shtyp nga Arbnora Dushi e

  35. Lumnije Kadriu, (Prishtinë: Instituti Albanologjik, Prishtinë /

  36. Commission fur Wolksdihtung, 2017), f. 111-126.

  37. Fetiu, Sadri. Poetika e baladës popullore shqiptare (Prishtinë: Instituti

  38. Albanologjik i Prishtinës,1987).

  39. Fetiu, Sadri. Folkloristikë (Prishtinë: Instituti Albanologjik i

  40. Prishtinës, 2009).

  41. Ibrahimi, Mustafa. Thesari folklorik shqiptar nga rajoni i Pelagonisë,

  42. recensues dr. Hamit Xhaferi, dr. Vebi Bexheti (Shkup: shtypi

  43. “Pakung”, 2003).

  44. Ibrahimi, Mustafa. Gjurmëve të dy këngëve epike shqipe nga rrethi i

  45. Prilepit në Koleksionin e Milman Perit të vitit 1934, në: Albanologji, 2,

  46. vëllimi II, punime nga aktiviteti shkencor “Java e Albanologjisë”, 14-

  47. 18 nëntor 2011 (Prishtinë: Instituti Albanologjik, 2012), f. 505-514.

  48. Ibrahimi, Mustafa. Folklori dhe etnokultura shqiptare e Pelagonisë,

  49. recensues prof. dr. Zeqirja Neziri, prof. dr. Izaim Murtezani (Shkup:

  50. “Interlingua”, 2022).

  51. Katiҫiq, Radosllav. ‘Mbi gjuhën e ilirëve’, përktheu Ibrahim Rugova,

  52. në: rev. Fjala, nr. 21-22 (Prishtinë, dhjetor 1988), f. 1 dhe 7.

  53. Lambertz, Maksimilian. Die Volksepik der Albaner, Leipzig, East

  54. Germany, 1958. Shihni botimin shqip: Epika popullore e shqiptarëve,

  55. përkthyer nga Eqrem Çabej, në: Çështje të folklorit shqiptar, 6 (

  56. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Kulturës

  57. Popullore, 1998).

  58. Neziri, Zeqirja. Studime mbi epikën gojore shqiptare, (Shkup: Instituti

  59. Alb-Shkenca, 2017).

  60. Neziri, Zeqirja. Epika gojore shqiptare (Shkup: Instituti Alb-Shkenca,

  61. 2018).

  62. Neziri, Zymer Ujkan. Epika legjendare e Rugovës, 1979-1988, projekt

  63. kërkimor - shkencor në terren, në krahinën e Rugovës, I-XV vëllime

  64. (Prishtinë: Arkivi i Instituti Albanologjik të Prishtinës, 1988).

  65. Neziri, Zymer Ujkan. Disa të dhëna për gjendjen e tashme të epikës

  66. legjendare në krahinën e Rugovës, në: rev. Gjurmime albanologjike,

  67. Folklor dhe etnologji, 22, 1992, kryeredaktor Fazli Syla, (Prishtinë: Ins-

  68. tituti Albanologjik i Prishtinës, 1992), f. 103-113.

  69. Neziri, Zymer U. and Nicola Scaldaferri. “From the Archive to the

  70. Field: New Research on Albanian Epic Songs”, Classics@ 14.

  71. (Washington, DC: Center for Hellenic Studies, 2016).

  72. http://nrs.har-vard.edu/urn-3:hlnc.essay:NeziriZ_and_ScaldaferriN.From.the-

  73. _Archive_to_the_Field.2016.

  74. Papleka, Anton. Balada Shqiptare (Tiranë: Botimet Toena, 2005).

  75. Panajoti, Jorgo dhe Riza Hyso. Folklori shqiptar për shkolla të mesme

  76. (Shkodër: shtëpia botuese e Librit Shkollor, 1992).

  77. Prela, Imzot Nikë. Fjalori biblik (Ferizaj: botues “Drita”, 1994).

  78. Sako, Zihni, Qemal Haxhihasani, Agron Fico. Folklori shqiptar, I,

  79. (Tiranë: Universiteti i Tiranës, Instituti i Kulturës Popullore, 1989).

  80. Sinani, Shaban. Tradita gojore si etnotekst. Studime për etno-

  81. folkloristikë krahasimtare (Tiranë: botues Naimi, shtëpi botuese dhe

  82. studio letrare, 2012).

  83. Stipҫeviq, Aleksandër R.. Ilirët, historia, jeta, kultura - simbolet e

  84. kultit, botim i dytë (Prishtinë: Rilindja, Redaksia e botimeve, 1990).

  85. Tirta, Mark. Mitologjia ndӫr Shqiptarӫ, kreu Kulti i numrave (Tiranӫ:

  86. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore,

  87. Dega e Etnologjisӫ, 2004), f. 358-389.

  88. Thëngjilli, Petrika. “Shën Pali (shek. I)”, në: Fjalor enciklopedik

  89. shqiptar, botim i ri (Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë,

  90. 2009), f. 2443-2444.

  91. Shala, Demush. Letërsia popullore (Prishtinë: Universiteti i Kosovës,

  92. Shkolla e Lartë Pedagogjike, Dega e Gjuhës dhe e Letërsisë Shqipe,

  93. 1983).

Downloads

Published

2024-03-01

How to Cite

Neziri, Z. U. (2024). Balada e Besës: shqyrtime krahasuese të motërzimeve të Prilepit të Pelagonisë dhe të Rugovës së Kelmendit. Gjurmime Albanologjike, (54), 39–60. Retrieved from https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/view/7305

Numër

No. 54 (2024): Gjurmime Albanologjike - Folklor dhe Etnologji

Section

Punime Studimore

License

Copyright (c) 2024 Instituti Albanologjik – Prishtinë