Overview of the Serbian crimes against Albanians during the years 1912–1913
Abstract
One of the most tragic events in the history of the Albanian people is the Balkan Wars, which took place during 1912 and 1913. This period is deemed tragic due to the estimated death toll of over 20,000 Albanians, who were killed and massacred by the forces of the Balkan Alliance, regardless of age or gender, as evidenced in our analysis herein. Despite circumstances of the limited access to information at that time, some of the foreign newspapers managed to gather information and publish reports in various European languages. In addition to articles published in foreign languages about these events, there were also publications in the Albanian language, particularly in the well-known newspaper “Përlindja e Shqipërisë”. Furthermore, these events became subject of treatment of both foreign and Albanian researchers.Keywords:
Masakra, serbe, krime, aleanca ballkanike, studiues të huaj dhe vendorë, literaturaDownloads
References
-
Robert Elsie – Bejtullah Destani, Luftërat ballkanike, (raporte konsullore britanike nga Maqedonia në vitet e fundit të Perandorisë Osmane), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2013.
-
Haus und Hof Staats Archiv, Wien, Politisches Archiv, Albanien (më tej: HHSt.A.PA.A), në Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë (më tej: AIHT), AIHT, Vj. 23-32-3298. Raport i dërguar në Vjenë nga Prizreni, më 25 tetor 1913.
-
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-32-3298.
-
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-39-3812. Telegram i dërguar në Vjenë nga Prizreni më 25 tetor 1913.
-
Skënder Latif, Shkupi në kohë të paqes dhe tmerreve (1858-1944), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2022, f. 186.
-
Po aty, f. 187.
-
Njëra nga shoqatat e njohura, e cila u mor me mbledhjen e fakteve mbi krimet e ushtrive të aleancës ballkanike ndaj shqiptarëve ishte edhe ajo për paqe në botë, e quajtur “Carnegie”.
-
Skënder Latif, Shkupi në kohë…, f. 176.
-
Po aty, f. 178.
-
Leo Freundlich, Golgota e Shqipnisë – aktakuzë kundër shfarosësve të popullit shqiptar, (Përkthyes: Gazmend Bërlajolli), Rrokullia, Prishtinë, 2010, f. 31.
-
Po aty, f. 37.
-
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe dhe çështja shqiptare 1903-1914, IA, Prishtinë, 1986, f. 136.
-
Edith Durham, Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera për Shqipërinë dhe shqiptarët, (ribotim), ShB. Naum Veqilharxhi, Tiranë, 1998, f. 273.
-
Po aty, f. 285.
-
Po aty, f. 385.
-
Po aty, f. 398.
-
Arkivi i Kosovës (më tej: AK), F. MPBS – korrespondenca diplomatike të Mbretërisë Serbe (1912-1914).
-
Edith Durham, vep. e cit., f. 394.
-
Justin McCarthy, Vdekje & dëbim – spastrimi etnik i myslimanëve osmanë 1821-1922, (Shqipëroi nga anglishtja Arjol Guni), Alsar, Tiranë, 2017, f. 147.
-
Noel Malcolm, Kosova një histori e shkurtër, (Përktheu nga anglishtja Abdullah Karjagdiu), Koha – Prishtinë & Shtëpia e Librit – Tiranë, 2001, f. 264-265.
-
Bibliografi e artikujve të periodikut shqiptar 1912 (Nëntor) – 1913 (Dhjetor), Retrospektive I, BK, Tiranë, 1984, f. 184-200.
-
“Numri i parë doli më 24 gusht 1913; vijoi deri më nr. 21 (1914)…”, Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Vëll. I, AShSh, Tiranë, 2009, f. 2003-2004.
-
“Egërsitë sërbe”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 13, 11/24, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
-
D. V., “Na dhe Sërbët”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 2.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 17, 25/8, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 19, 2/15, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 4.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 22, 23/5, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 5.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 25, 9/22, vjesht’ e III, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Perlindja e Shqipëniës, nr. 34, 3/20, Dhetuar, Vlonë, 1913, f. 3.
-
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe…
-
Limon Rushiti, Rrethanat politiko-shoqërore në Kosovë 1912-1918, Rilindja, 1986, f. 13-37.
-
Thoma Murzaku, Politika e Serbisë kundrejt Shqipërisë gjatë Luftës Ballkanike, AShSh-IH, Tiranë, 1987, f. 125-128.
-
Shaban Braha, Gjenocidi serbomadhe dhe qëndresa shqiptare (1844-1990), Lumi-T, Gjakovë, 1991, f. 99-213.
-
Gjenocidi dhe aktet gjenocidale të pushtetit serb ndaj shqiptarëve nga Kriza Lindore e këndej, (Simpozium, Prishtinë, 20-21 janar 1994), AShAK, Prishtinë, 1995.
-
Gjergj Gashi, Kosova Altar i Arbërisë 1910-1941, III, Eurorilindja, Tiranë, 1996, f. 79-122.
-
Zekeria Cana, Gjenocidi i Malit të Zi mbi popullin shqiptar 1912-1913, (Dokumente), IA, Prishtinë, 1996.
-
Zekeria Cana, “Kudo gjurmë të gjenocidit serb mbi shqiptarët”, Bujku, 14 qershor, Prishtinë, 1997, f. 18.
-
Robert Elsie, Fjalor Historik i Kosovës, Skanderbeg Books, Tiranë, 2011, f. 72; Nexhat Ibrahimi, Fjalor Enciklopedik Islam, Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2017, f. 538-539; Fjalori Enciklopedik i Kosovës, I, ASHAK, Prishtinë, 2018, f. 396.
-
Mehdi Polisi, “Fletët” që “flasin” shqip”, Lajm, 27 dhjetor, Prishtinë, 2008, f. 19.
-
Mehmet Akif Ersoj, Safahat, (Përktheu: Mithat Hoxha), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2006, f. 281.
-
Po aty, f. 354-355.
-
Gazmend Rizaj, Shqipëria e Sipërme 1800-1913, IA, Prishtinë, 2011, f. 281.
-
Po aty, f. 485.
-
Shpend Avdiu, Kosova gjatë viteve 1912-1915, IA, Prishtinë, 2018, f. 235-270.
-
Gjenocidi serb mbi shqiptarët gjatë shek. XIX-XX, (Materiale nga Konferenca shkencore, 7-8 prill 2022), IH, Prishtinë, 2024.
-
Historia e shqiptarëve gjatë shekullit XX, Vëll. I, ASA-IH, Tiranë, 2022, f. 95-103.
-
Skënder Latif, Shkupi në kohë…
References
Robert Elsie – Bejtullah Destani, Luftërat ballkanike, (raporte konsullore britanike nga Maqedonia në vitet e fundit të Perandorisë Osmane), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2013.
Haus und Hof Staats Archiv, Wien, Politisches Archiv, Albanien (më tej: HHSt.A.PA.A), në Arkivi i Institutit të Historisë – Tiranë (më tej: AIHT), AIHT, Vj. 23-32-3298. Raport i dërguar në Vjenë nga Prizreni, më 25 tetor 1913.
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-32-3298.
HHSt.A.PA.A në AIHT, Vj. 23-39-3812. Telegram i dërguar në Vjenë nga Prizreni më 25 tetor 1913.
Skënder Latif, Shkupi në kohë të paqes dhe tmerreve (1858-1944), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2022, f. 186.
Po aty, f. 187.
Njëra nga shoqatat e njohura, e cila u mor me mbledhjen e fakteve mbi krimet e ushtrive të aleancës ballkanike ndaj shqiptarëve ishte edhe ajo për paqe në botë, e quajtur “Carnegie”.
Skënder Latif, Shkupi në kohë…, f. 176.
Po aty, f. 178.
Leo Freundlich, Golgota e Shqipnisë – aktakuzë kundër shfarosësve të popullit shqiptar, (Përkthyes: Gazmend Bërlajolli), Rrokullia, Prishtinë, 2010, f. 31.
Po aty, f. 37.
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe dhe çështja shqiptare 1903-1914, IA, Prishtinë, 1986, f. 136.
Edith Durham, Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera për Shqipërinë dhe shqiptarët, (ribotim), ShB. Naum Veqilharxhi, Tiranë, 1998, f. 273.
Po aty, f. 285.
Po aty, f. 385.
Po aty, f. 398.
Arkivi i Kosovës (më tej: AK), F. MPBS – korrespondenca diplomatike të Mbretërisë Serbe (1912-1914).
Edith Durham, vep. e cit., f. 394.
Justin McCarthy, Vdekje & dëbim – spastrimi etnik i myslimanëve osmanë 1821-1922, (Shqipëroi nga anglishtja Arjol Guni), Alsar, Tiranë, 2017, f. 147.
Noel Malcolm, Kosova një histori e shkurtër, (Përktheu nga anglishtja Abdullah Karjagdiu), Koha – Prishtinë & Shtëpia e Librit – Tiranë, 2001, f. 264-265.
Bibliografi e artikujve të periodikut shqiptar 1912 (Nëntor) – 1913 (Dhjetor), Retrospektive I, BK, Tiranë, 1984, f. 184-200.
“Numri i parë doli më 24 gusht 1913; vijoi deri më nr. 21 (1914)…”, Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Vëll. I, AShSh, Tiranë, 2009, f. 2003-2004.
“Egërsitë sërbe”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 13, 11/24, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
D. V., “Na dhe Sërbët”, Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 1.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 14, 11/27, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 2.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 17, 25/8, vjesht’ e I, Vlonë, 1913, f. 5.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 19, 2/15, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 4.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 21, 9/22, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 3.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 22, 23/5, vjesht’ e II, Vlonë, 1913, f. 5.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 25, 9/22, vjesht’ e III, Vlonë, 1913, f. 3.
Perlindja e Shqipëniës, nr. 34, 3/20, Dhetuar, Vlonë, 1913, f. 3.
Zekeria Cana, Socialdemokracia serbe…
Limon Rushiti, Rrethanat politiko-shoqërore në Kosovë 1912-1918, Rilindja, 1986, f. 13-37.
Thoma Murzaku, Politika e Serbisë kundrejt Shqipërisë gjatë Luftës Ballkanike, AShSh-IH, Tiranë, 1987, f. 125-128.
Shaban Braha, Gjenocidi serbomadhe dhe qëndresa shqiptare (1844-1990), Lumi-T, Gjakovë, 1991, f. 99-213.
Gjenocidi dhe aktet gjenocidale të pushtetit serb ndaj shqiptarëve nga Kriza Lindore e këndej, (Simpozium, Prishtinë, 20-21 janar 1994), AShAK, Prishtinë, 1995.
Gjergj Gashi, Kosova Altar i Arbërisë 1910-1941, III, Eurorilindja, Tiranë, 1996, f. 79-122.
Zekeria Cana, Gjenocidi i Malit të Zi mbi popullin shqiptar 1912-1913, (Dokumente), IA, Prishtinë, 1996.
Zekeria Cana, “Kudo gjurmë të gjenocidit serb mbi shqiptarët”, Bujku, 14 qershor, Prishtinë, 1997, f. 18.
Robert Elsie, Fjalor Historik i Kosovës, Skanderbeg Books, Tiranë, 2011, f. 72; Nexhat Ibrahimi, Fjalor Enciklopedik Islam, Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2017, f. 538-539; Fjalori Enciklopedik i Kosovës, I, ASHAK, Prishtinë, 2018, f. 396.
Mehdi Polisi, “Fletët” që “flasin” shqip”, Lajm, 27 dhjetor, Prishtinë, 2008, f. 19.
Mehmet Akif Ersoj, Safahat, (Përktheu: Mithat Hoxha), Logos-A, Shkup, Prishtinë, Tiranë, 2006, f. 281.
Po aty, f. 354-355.
Gazmend Rizaj, Shqipëria e Sipërme 1800-1913, IA, Prishtinë, 2011, f. 281.
Po aty, f. 485.
Shpend Avdiu, Kosova gjatë viteve 1912-1915, IA, Prishtinë, 2018, f. 235-270.
Gjenocidi serb mbi shqiptarët gjatë shek. XIX-XX, (Materiale nga Konferenca shkencore, 7-8 prill 2022), IH, Prishtinë, 2024.
Historia e shqiptarëve gjatë shekullit XX, Vëll. I, ASA-IH, Tiranë, 2022, f. 95-103.
Skënder Latif, Shkupi në kohë…
Shqip
English
Français (France)
Srpski
Deutsch
