Tipologjitë e kishave të periudhës së krishterimit të hershëm në Kosovë

Autorët

  • Zana Hoxha

Abstract

Territori i Kosovës ishte i vendosur në kryqëzimin e Perandorisë Romake të Lindjes dhe të Perëndimit. Si i tillë, feja e re e krishterimit arriti në Ballkan mjaft herët. Gjurmët arkeologjike të monumenteve shfaqen në fund të shekullit të 4-t. Përhapja e shpejtë e krishterimit në të gjithë Perandorinë Romake dhe më tej ndikoi në zhvillimin e ndërtesave publike. Gjatë kësaj periudhe filloi një ndryshim qenësor në jetën shoqërore të popullit vendas. Kalatë e përdorura gjatë periudhës parahistorike nga Dardanët po përdoreshin sërish, por tani ishin përshtatur për nevojat bashkëkohore. Një fenomen në kalatë e rindërtuara është se tani në pjesën më të lartë të kalasë mban vendin kryesor kisha me ose pa ndërtesa ndihmëse. Deri më sot janë identifikuar pesëdhjetenjë ndërtesa të kësaj periudhe. Në pjesën e parë të punimit do të shpaloset një hyrje e përgjithshme me faktet historike në lidhje me periudhën, duke vazhduar me një analizë të detajuar të kishave sipas tipologjisë së tyre. Karakteristikat tipologjike do të paraqiten së bashku me shembuj konkretë. Si përfundim, krishterimi luajti një rol të madh në jetën e komunitetit lokal dhe dokumentimi i karakteristikave arkitektonike na çon drejt kuptimit më të mirë të kësaj periudhe.

Keywords:

Kishë, bazilikë, krishterim, Kosovë, Dardani.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Archaeological Institute of Kosovo. (2016). Brochure- Ulpiana Archeo- logical Park. Prishtina: Ministry of Culture, Youth and Sport.

  2. Berisha, M. (2012). Archelogical Guide of Kosovo. Prishtina: Ministry of Culture. Youth and Sport.

  3. Berisha, M. (2014). Ulpiana of Dardania in the light of the Archeological researches. In ASHAK, Gërmime dhe studime arkeologjike në Kosovë 2000-2012 (pp. 289-328). Prishtina: ASHAK.

  4. Berisha, M. (2015). Një vështrim historik i Dardanisë gjatë antikitetit të vonë. Kosova arkeologjike 2, 67-92.

  5. Buqinca and Hoxha. (2018). Kontributi i hulumtuesve të huaj për qytetin antik të Ulpianës. Albanologjia, 5(9-10), 183-187.

  6. Çetinkaya, H. (2016). Early Christian architecture in Ulpiana. STUDIA ACADEMICA ŠUMENENSIA 3, 30-46.

  7. Çetinkaya, H. (2017). Early Christianity in the Balkans and an unknown monastery from Harilaq / Kosovo. STUDIA ACADEMICA ŠUMENEN- SIA, 237-246.

  8. Peja F., B. R. (2012). The castle of Harilaq. Prishtina: Museum of Kosovo.

  9. Goddard, C. (2022). D’VLPIANA À IUSTINIANA SECUNDA, D’UNE CITÉ À L’AUTRE DANS L’ANTIQUITÉ. BULLETIN DE LA SOCIÉTÉ FRANÇAISE D’ARCHÉOLOGIE CLASSIQUE, 1(73), 153-162.

  10. Hajdari A. (2017, November 3), Interview in Radio Television 21. Link for interview: https://www.youtube.com/watch?v=i4IA5yO1otw

  11. Hajdari et al. (2015). Église et martyria chrétiens du Kosovo. Un exem- ple unique de complexe paléochrétien dans la forteresse d’Harilaq. Archéologia(531), 44-51.

  12. Hoxha, G. (2005). On the archeological excavations in the Early Chris- tian Church in village Korishe. Kosova Archeologica 1, 175-186.

  13. Hoxha, G. (2015). L'église paléochrétienne de Korishë et quelques traits du christianisme ancien dans le territoire de la Dardanie Occidentale. L’ILLYRIE MÉRIDIONALE ET L’ÉPIRE DANS L’ANTIQUITÉ, 831-846.

  14. Hoxha, G. (2016). Die frühchristlichen Denkmäler und der Stand der Forschung zum frühen Christentum. Die Mitteilungen zur Christlichen Archäologie (MiChA), 9-32.

  15. Kastrati, L. P. (2006). Harta arkeologjike e Kosovës I. Prishtina: AKA- DEMIA E SHKENCAVE DHE E ARTEVE E KOSOVËS.

  16. Ljubomir Popovic, E. C. (1957). Ulpiana- Prethodni izvestaj o arheo- loskim istrazivanjima u 1957 god. Glasnik Muzeja Kosova i Metohije, 321-326.

  17. Ljubomir Popovic, E. C. (1956). Prethodni ezvestaj o arheoloskim istra- zivanjima of 1954 do 1956. Glasnik Muzeja Kosova i Metohije, 319- 327.

  18. Mehmetaj, H. (2020, July 26). Kështjella e antikitetit Kekola. Bota sot, pp. https://www.botasot.info/historia-lajme/1342458/keshtjella-e-anti- kitetit-kekola/.

  19. Perzhita, L. (2014). Vlera kronologjike e të dhënave te Prokopit mbi ndërtimet e Justinianit në Provincën e Dardanisë. In ASHAK, Gërmime dhe studime arkeologjike në Kosovë 2000-2012 (pp. 189-206). Prishtina: ASHAK.

  20. Procopius. (1940). On Buildings Vol. 7: , H. B. Dewing (Translator). Boston: Harward University Press.

  21. Pruthi, V. (2013). Geographical position. In K. A. Art, Kosovo- A mono- graphic survey (pp. 23-28). Prishtina: Kosovo Academy of Science and Art.

  22. Pruthi, V. (2013). Morphological and Pedological Features. In K. A. Arts, Kosovo - A mongraphic survey (pp. 28-34). Prishtina: Kosovo Academy of Science and Arts.

  23. Rama Z. (2020). Dardania in Late Antiquity: An Overview of 4th-6th Century Fortifications in the territory of Kosovo. Archaeologica Adriati- ca

  24. Teichner, F. (2015). ULPIANA – IUSTINIANA SECUNDA (KOSOVO):. Ephemeris Napocensis, XXV, 81–93.

Downloads

Published

2023-12-01

How to Cite

Hoxha, Z. (2023). Tipologjitë e kishave të periudhës së krishterimit të hershëm në Kosovë. Gjurmime Albanologjike, (53), 73–89. Retrieved from https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/view/7414

Numër

No. 53 (2023): Gjurmime Albanologjike - Seria e shkencave historike

Section

Punime Studimore

License

Copyright (c) 2023 Institui Albanologjk I Kosovës