Shtypi shqiptar në epokën e dytë kushtetuese dhe qëndrimi i Portës së Lartë ndaj tij

Autorët

  • Gentrit Smakaj

Abstract

Pas rishpalljes së Monarkisë Kushtetuese, më 23 korrik 1908, zhvillime të rëndësishme ndodhën ndërmjet Perandorisë Osmane dhe shqiptarëve, si dhe në rajone dhe me elementë të tjerë etnikë. Në ditët e para kur u përdorën gjerësisht parimet e lirisë, barazisë dhe vëllazërisë, objektivi kryesor ishte bashkimi i elementeve etnike (ittihat-ı anasır), por disa kërkesa që shkuan përtej qëllimit të tij filluan të tronditnin më shumë ekuilibrin politik dhe social të qendrës dhe krahinave në mënyrë efektive. Dihet se edhe personalitetet osmane me origjinë shqiptare luajtën një rol të rëndësishëm në themelimin e Komitetit Bashkim dhe Përparim dhe në lëvizjen xhonturke. Megjithatë, procesi i bashkëpunimit të ngushtë ndërmjet shqiptarëve dhe Komitetit të Bashkimit dhe Përparimit mori një formë të ndryshueshme dhe ciklike në varësi të zhvillimeve. Ky proces i shkurtër bashkëpunimi u shfaq në klubet që shqiptarët formuan në kuadrin e të drejtave të tyre kushtetuese, në gazetat që botonin dhe në shkollat që hapën. Gazetat më të rëndësishme të shqiptarëve në periudhën në fjalë ishin: Bashkimi i Kombit, Zgjimi i Shqipërisë, Shqiptari, Lirija, Drita, Korça, Tomori, Besa etj. Në këtë studim, “Shtypi Shqiptar në Epokën e Dytë Kushtetuese dhe Qëndrimi i Portës së Lartë Ndaj Tij” u shqyrtua nën dritën e burimeve osmane dhe shqiptare.

Keywords:

shtypi shqiptar, nacionalizmi shqiptar, Porta e Lartë, xhonturqit, Komiteti i Bashkimit dhe Përparimit, Monarkia e Dytë Kushtetuese

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi Başkanlığı

  2. Osmanlı Arşivi (BOA)

  3. BOA. BEO. 3786/283908.

  4. BOA. BEO. 3802/285098.

  5. BOA, BEO, 3815/286098.

  6. BOA. BEO. 3806/285382.

  7. BOA. DH.MKT. 553/11.

  8. BOA. HR.SYS. 118/33.

  9. BOA. HR.SYS. 119/14.

  10. BOA. HR.SYS. D. 155/21.

  11. BOA. MTZ (04). 119/54.

  12. BOA. TFR.I.KV. 196/19595.

  13. BOA. Y.A.HUS. 391/46.

  14. BOA. Y.A.HUS. 505/43.

  15. BOA. Y.MTV. 35/100.

  16. BOA. ZB. 24/95.

  17. MF. MKT. D. 1149/65.

  18. BOA. DH.SYS. 59/9.

  19. BOA. İ.HB. 59/13.

  20. BOA. DH.EUM.THR. 34/15.

  21. BOA. MV. 140/15.

  22. BOA. MV. 151/39.

  23. BOA. DH.EUM.KADL. 16/31.

  24. BOA. MV. 138/32.

  25. BOA. DH.SYS. 68/1.

  26. BOA. MV. 136/3.

  27. BOA. HR.SYS. 67/45.

  28. BOA. HR.HMŞ.İŞO. 234/4.

  29. BOA. HR.SYS. D. 137/6.

  30. Arkivi Qendror Shtetëror Shqiptar (AQSH)

  31. AQSH. F. 65. D. 69.

  32. Arnavut (Shqiptari), E Enjte 31 Shenendre 1909.

  33. Arnavud, Nu: 22, 23 Haziran 1910.

  34. Arnavud, Nu: 23, 6 Temmuz 1910.

  35. Başkimi, 30 Tetor dhe 4 Nëntor 1910.

  36. Bashkimi i Kombit, 17 Shtator 1910.

  37. Besa, 5 Vjesht e tret 1908,

  38. Dielli, 29 April, 1910.

  39. Ahmad, Feroz, İttihat ve Terakki 1908-1914, İstanbul, 2016.

  40. Arifi-Bakalli, Emine, Përballje Historiografike, Instituti Albanologjik,

  41. Prishtinë, 2015.

  42. Ahmad, Feroz, İttihat ve Terakki 1908-1914, İstanbul, 2016.

  43. Arifi-Bakalli, Emine, Përballje Historiografike, Instituti Albanologjik,

  44. Prishtinë, 2015.

  45. SHTYPI SHQIPTAR NË EPOKËN E DYTË KUSHTETUESE DHE QËNDRIMI ...

  46. 233

  47. Arslan, İsmail, Balkan Savaşlarının 100. Yılı Ansına, Elveda Rumeli

  48. Merhaba Rumeli, İstanbul, 2013.

  49. Avdiu, Shpend, Gazeta “Dašamiri”- “Dašamiri i Ri” 1907-1908, Instituti

  50. Albanologjik, Prishtinë, 2021.

  51. Birecikli, İhsan Burak , Arnavutlar ve Arnavutluk Sorunu 1908-1914, Gazi

  52. Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Teza e Doktoratës, Ankara, 2010, s.

  53. 205.

  54. Boriçi, Hamit, Gazetarë dhe Publicistë Shqiptarë, Fjalor Enciklopedik,

  55. Botime UGPV, Shkodër, 2005.

  56. Clayer, Natalie, Arnavut Millîyetçiliğinin Kökenleri Avrupa’da Çoğunluğu

  57. Müslüman Bir Ulusun Doğuşu, Çev.: Ali Berktay, İstanbul, 2013.

  58. Çelik, Bilgin, İttihatçılar ve Arnavutlar, Büke Kitapları, İstanbul, 2004.

  59. Demir, Fehmi Hasan, II. Meşrutiyet Dönemi’nde Serbesti gazetesi ve

  60. başyazarı Hasan Fehmi'nin misyonu, Marmara Üniversitesi, Türkiyat

  61. Araştırmaları Enstitüsü , Teza e Masterit, İstanbul, 2018.

  62. Elsie, Robert, Histori e Lëtërsisë Shqiptare, Tiranë, 1997.

  63. Elsie, Robert, History of Albanian Literature, London: İ.B.Tauris, 2005.

  64. Hanioğlu M. Şükrü, “İbrahim Temo (1865-1945) İttihat ve Terakkî Cemiyeti

  65. kurucularından Osmanlı siyaset adamı”, Türkiye Diyanet Vakfi İslam

  66. Ansiklopedisi, Cilt 21, 354-355.

  67. İbrâhim Temo, İttihad ve Terakki Cemiyetinin Teşekkülü ve Hidematı

  68. Vataniye ve İnkılâbı Millîye Dair Hatıratım, Mecidiye/Romanya 1939.

  69. İnalcık, Halil, Türklük Müslümanlık ve Osmanlı Mirası, İstanbul, 2017.

  70. Kaleshi, Hasan, “Disa aspekte të luftës për alfabetin shqip në Stamboll”,

  71. Në: Gjurmime Albanologjike, 1, Prishtinë, 1969.

  72. Kocabaşoğlu, Uygur “Hürriyet”i Beklerken, İkinci Meşrutiyet Basını,

  73. İstanbul, 2010.

  74. Koloğlu Orhan, 1908 Basın Patlaması, Baş-Haş, İstanbul, 2005.

  75. Koloğlu, Orhan, Osmanlı’dan 21. Yüzyıla Basın Tarihi, İstanbul, 2006.

  76. Kondo, Ahmet, Flamuri i Arbrit: Çështja kombëtare, Tiranë, Naim Frashëri,

  77. 1967.

  78. Olgun, Said, XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Arnavut Millîyetçiliğinin Gelişiminde

  79. Mektepler, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Teza e

  80. Doktoratës, Elâzığ, 2015.

  81. Olgun, Said, “Bir Jön Türk ve Arnavut Milliyetçisi: Derviş Hima (1872-

  82. 1928)”, Journal of History Studies, 2018.

  83. Ortaylı, İlber, İmparatorluğun En uzun Yüzyılı, İstanbul, 2001.

  84. Prifti, Kristaq, Dervish Hima (1872-1928), Tirane, 1987.

  85. Prifti, Kristaq, Doktor İbrahim Temo: Jeta dhe Vepra 1865-1945, Prishtine,

  86. 1996.

  87. Prifti, Kristaq, , “Kontributi i Shqiptarëve në Lëvizjen e Turqve të Rinj

  88. (1889-1908)” Në: Gjurmime Albanologjike Seria E shkencave Historike 31-

  89. 32, 2001-2002, Prishtinë, 2003.

  90. Reso, Zihni, Anastas Kullurioti dhe gazeta “Zëri i Shqipërisë”, 1879-1880, 8

  91. nëntori, Tiranë, 1981.

  92. Rizaj, Skënder,“Roli i Shqiptarëve në Revolucionin Xhonturk të vitit

  93. 1908”, Kosova, Enti i Historisë së Kosovës, Prishtinë, 1974.

  94. Sönmez, İşlet Banu, II. Meşrutiyette Arnavut Muhalefeti, İstanbul 2007.

  95. Topuz, Hıfzı, Özgürlüğe Kurşun, İstanbul, 2007.

  96. Topuz, Hıfzı, II. Mahmut’tan Holdinglere, Türk Basın Tarihi, İstanbul,

  97. 2016.

  98. Ünlü, Mucize, Kosova Vilayeti (1877-1912), Ankara, 2014.

Downloads

Published

2022-04-01

How to Cite

Smakaj, G. (2022). Shtypi shqiptar në epokën e dytë kushtetuese dhe qëndrimi i Portës së Lartë ndaj tij. Gjurmime Albanologjike, (52), 215–234. Retrieved from https://albanica.al/gjurmealbanlogjike/article/view/6484

Numër

No. 52 (2022): Gjurmime Albanologjike - Seria e shkencave historike

Section

Studime

Categories

License

Copyright (c) 2022 Instituti Albanologjik

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.