Vëzhgime të përgjithshme mbi procesin emancipues të grave Shqiptare në shekullin XX

Autorët

  • Mrika Limani-Myrtaj
  • Fatmir Arifi

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.v47i47.3699

Abstract

Lëvizjet emancipuese të grave kanë lënë gjurmë të ndjeshme në historinë e zhvillimit të vetëdijes qytetare, por edhe në mënyrë specifike qoftë në pikëpamja teorike në shumë fusha disiplinore, siç është filozofia, sociologjia, letërsia, psikologjia e historia, deri të ato praktike me veprimtaritë konkrete aktive. Duke qenë se lëvizjet feministe përfshijnë një shumëllojshmëri disiplinash, ato kërkojnë që të të zbulohen hipotezat e fshehta, të cilat shumë studiues i perceptojnë si studime të përgjithshme por që në fakt na dalin se janë vetëm studime me karakter të perspektivës së burrave. Nga perspektiva e filozofisë politike, ideologjitë e majta anojnë nga idetë që rolet tradicionale gjinore, ashtu siç imponohen përmes një tradite të gjatë të ligjërimit dhe imponimit patriarkal, shërbejnë si vegla për të mirëmbajtur role të tilla në shërbim të një sistemi të caktuar ekonomik që mbijeton përmes eksploatimit të fuqisë punëtore. Në këtë kuptim, patriarkati ligjërohet se është sistem mbështetës për feudalizmin, imperializmin dhe kapitalizmin, përderisa i sheh gratë si fuqi punëtore që kryejnë punë riprodhuese, kryejnë punë edhe në sferën publike, por e mirëmbajnë edhe ritmin e punës në sferën private.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Elisabeth Armstrong, “Marxist and Socialist Feminisms,” Study of Women and Gender: Faculty Publications, 2020, 3-4.

  2. “August Bebel (1840-1913) and His Book Woman and Socialism (1879) | Towards Emancipation?,” accessed October 9, 2022, https://hist259.web.unc.edu/augustbebel/.

  3. The Project Gutenberg e Book of History of Woman Suffrage, Volume I, by Elizabeth Cady Stanton, Susan B. Anthony, and Matilda Joslyn Gage, Vol. I, Chapter XIII, f. 456, për më shumë shih: www.gutenberg.org/files/28020/28020-h/28020-h.htm

  4. David Roediger, Seizing Freedom: Slave Emancipation and Liberty for All, Verso, Ney York, 2014, f, 129.

  5. The Project Gutenberg eBook of History of Woman Suffrage, Volume I, by Elizabeth Cady Stanton, Susan B. Anthony, and Matilda Joslyn Gage, f, 70-73, op, cit. për më shumë, shih: www.gutenberg.org/files/28020/28020-h/28020-h.htm

  6. Kushtetuta e SHBA-së, i trajtonte si të barabartë njerëzit, por e drejta për të votuar gjinisë femërore iu kishte mohuar. Vetëm në vitin 1919-1920, kjo e drejtë u legalizua, por jo dhe për gratë me ngjyrë. “19th Amendment to the U.S. Constitution: Women’s Right to Vote (1920),” National Archives, September 21, 2021,

  7. https://www.archives.gov/milestone-documents/19th-amendment.

  8. The Project Gutenberg eBook of History of Woman Suffrage, Volume I, by Elizabeth Cady Stanton, Susan B. Anthony, and Matilda Joslyn Gage, Vol. I, Chapter IV, pg, 68. Për më shumë shih: www.gutenberg.org/files/28020/28020-h/28020-h.htm

  9. “Women’s Suffrage and WWI (U.S. National Park Service),” accessed November 21, 2022, https://www.nps.gov/articleswomens-suffrage-wwi.htm.

  10. Për një lexim më të zgjeruar shiko edhe:

  11. https://www.wilsoncenter.org/article/woodrow-wilson-and-the-womens-suffrage-movement-reflection

  12. Po aty. https://www.wilsoncenter.org/article/woodrow-wilson-and-the-womens-suffrage-movement-reflection

  13. Po aty.

  14. Heliona Mico, “Vështrim historiko-juridik mbi zhvillimin e të drejtës së arsimit në shtetin shqiptar, 1920-1939”, Studime historike, 3-4/2016, Tiranë, f. 121.

  15. Gazeta, “Ora”, 1929, f, 12.

  16. Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi III, Akademia e Shkencave të Shqipërisë, Tiranë 2007, f. 188-189.

  17. Kanuni i Lekë Dukagjinit, kapitulli i gjashtë, neni tridhjetë e tre. Për një lexim më të zgjeruar lexo shih: https://kanuni.org/pub/documents/c20b1073/kanuni.pdf

  18. Fatmira Rama, Dukuri arsimore gjatë Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri, Tiranë, Argeta- LMG, 2005, f. 11.

  19. Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi i III, vep. cit. f. 188-190.

  20. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave e Shqipërisë, Fondi 195, MA, viti 1927, dosja 5, fleta 1-14.

  21. Gazeta, “Ora”, op. cit, 1929, f. 12.

  22. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave e Shqipërisë, Fondi 149, “Raporti i Ministrisë së Arsimit dërguar kryeministrit”, dosja IV, viti 1935, fleta 15.

  23. Neol Malcolm, Kosova një histori e shkurtër, Koha & Shtëpia e Librit Tiranë, 2001, f. 278.

  24. Po aty, f. 278.

  25. Arben Puto, Shqipëria politike, 1912-1939, Botime Toena, Tiranë 2009, f. 681-686.

  26. Bernard Zotaj, Gruaja shqiptare në Luftën Partizane, nëntor 2018, për një lexim më të zgjeruar shih: https://telegraf.al/dosier/gruaja-shqiptare-ne-luften-partizane/

  27. Bernard Zotaj, Gruaja shqiptare në Luftën Partizane, nëntor 2018, për një lexim më të zgjeruar shih: https://telegraf.al/dosier/gruaja-shqiptare-ne-luften-partizane/

  28. Gruaja shqiptare - Faktor i rëndësishëm në Luftën Nacionalçlirimtare, “Qarkore drejtuar komiteteve të Partisë Komuniste të Shqipërisë në qarqe, 14 prill 1943, Enver Hoxha, Vepra, I. Për më shumë lexo, 8.40-49. pdf (enver-hoxha.net), f, 352-355; Enver Hoxha, Vepra,II, 1968, f, 20, 21. Për më shumë lexo: 1.1-5.pdf (enver-hoxha.net)

  29. Zëri i popullit, Nr. 634, 11 janar, 1947.

  30. Enver Hoxha, Vepra 3, f, 476, për më shumë lexo online: 10.62-64.pdf (enver-hoxha.net)

  31. Për një lexim më të zgjeruar lexo: http://www.albanianhistory.net/1944_Cubrilovic/index.html

  32. Wendy Bracewell, “ Eating Up Yugoslavia”, përmbledhje në: Communism Unërapped: Consumption in Cold War Eastern Europe, edited By Paulin Bren and Mary Neuburger, Neë York, Oxford University Presss, 2012,, cituar sipas Arsim Canollit, “Nga gurra e traditës te gurra e kritikës”: Aspekte të mendimit etnologjik të Mark Krasniqit, file:///C:/Users/Acer/Doënloads/antropologji_2020_canolli_arsim_5-42%20(1).pdf

  33. Cituar sipas Arsim Canollit, “Nga gurra e traditës te gurra e kritikës”, file:///C:/Users/Acer/Doënloads/antropologji_2020_canolli_arsim_5-42%20(1).pdf

  34. Platforma shtetërore e Jugosllavisë për shpërnguljen e shqiptarëve, pas Luftës së Dytë Botërore, e njohur në opinion si: “Aksioni i mbledhjes së armëve”, u iniciua nga Tito dhe u mbikëqyr drejtpërdrejt nga zv/kryetari i Jugosllavisë dhe njëkohësisht dhe ministër i Punëve të Brendshme të Jugosllavisë, Aleksandër Rankoviq. Realizimi i kësaj platforme, që në thelb kishte për qëllim ndryshimin e demografisë së popullsisë në viset shqiptare jashtë Shqipërisë londineze, u implementua nga Sigurimi Shtetëror i Jugosllavisë, i Republikës së Serbisë dhe i elementëve të Kosovës. Për një studim më të detajuar lexo: Agjencia Shtetërore e Arkivave të Kosovës, Fondi Sekretariat OK PK SK Kosovo od 1966-1967 g, kutia nr. 15, dosja, nr. 18, fascikla broj 121, Ocena - Obim, vrsti, identik koraka, posle deformacije u SUP-u i DB-i i predlog mera za njihovo razresavanje u Kosovo Metohiju, Pristina, Septembra 1966.

  35. AMPJ, të Republikës së Shqipërisë, viti 1959, dosja, 555, B-VIII, 3-a, , fleta, 45.

  36. Ljubisha Stojkovic dhe Millosh Martic, Nacionalne Manjine u Jugosllaviu, Beograd, 1952, f. 122.

  37. Rilindja, 21 mars 1957.

  38. Rilindja 19 tetor 1958.

  39. AMPJ, dosja, 1261, B/VII-2, viti 1978, titulli i dosjes: “Objektivat e Ministrisë së Arsimit për detyra të Kosovës e viseve, për vitin 1978”, fleta 1-5.

  40. Chiara Bonfiglioli, “Women’s Emancipation in Socialist Yugoslavia | CITSEE.Eu,” accessed September 29, 2022, https://www.citsee.eu/citsee-story/becoming-citizens-politics-women%E2%80%99s-emancipation-socialist-yugoslavia.

  41. Chiara Bonfiglioli and Sara Žerić, “Working Class Women’s Activism in Socialist Yugoslavia: An Exploration of Archives from Varaždin, Croatia,” Comparative Southeast European Studies 70, no. 1 (March 28, 2022): 80, doi:10.1515/soeu-2021-0088.

  42. Buletin, Nr. 17-18, Prishtinë, Vjeti II – 1948, f. 6.

  43. Lura Limani, Mrika Limani, “Miti i luftëtares: analizë diskursive e literaturës mbi gratë kosovare në Lëvizjen Antifashiste në Kosovë pas LDB-së (Dorëshkrim)” n.d.

  44. Chiara Bonfiglioli, “Women’s Emancipation in Socialist Yugoslavia | CITSEE.Eu,” 2

  45. Lura Limani, Mrika Limani, “Miti i luftëtares: analizë diskursive e literaturës mbi gratë kosovare në Lëvizjen Antifashiste në Kosovë pas LDB-së (dorëshkrim).”,

  46. Paula Petričević, “How the Female Subject Was Tempered. An Instructive History of 8 March and Its Media Representation in Naša Žena (Our Woman),” Comparative Southeast European Studies 69, no. 1 (May 26, 2021): 40, doi:10.1515/soeu-2021-2001.

  47. Chiara Bonfiglioli, “Women’s Emancipation in Socialist Yugoslavia | CITSEE.Eu,” 2.

  48. lura Limani, Mrika Limani, “Miti i luftëtares: analizë diskursive e literaturës mbi gratë kosovare në Lëvizjen Antifashiste në Kosovë pas LDB-së (dorëshkrim)”.

  49. ‘Lëvizja për zhdukjen e çarçafit dhe të peçës merr përpjestime të gjera në vitin 1951, e sidomos pas kërkesës që i bëri Këshilli Krahinor i Kosovës e Metohisë Kuvendit Popullor të RPS për nxjerrjen e ligjit, me anë të të cilit duhej të ndalohej bartja e çarçafit. Në bazë të kësaj kërkese dhe shumë të tjerave, që dërgoheshin nga organizatat e ndryshme dhe individë, më 25 mars të vitit 1951 u miratua Ligji mbi ndalimin e mbajtjes së peçës dhe të çarçafit’. Drita Bakija-Gunga, Gratë e Kosovës në periudhën e ndërtimit socialist (1945-1978) (Prishtinë: Instituti i Historisë së Kosovës, 1986), 82.

  50. Po aty., 88.

  51. Chiara Bonfiglioli, “Women’s Emancipation in Socialist Yugoslavia | CITSEE.Eu,” 3.

  52. Buletin, Nr. 17-18, Prishtinë, Vjeti II – 1948, 5.

  53. Drita Bakija-Gunga, Gratë e Kosovës në periudhën e ndërtimit socialist (1945-1978), 88.

  54. Po aty., 117.

  55. Po aty., 72.

  56. Po aty., 78.

  57. Po aty., 76.

  58. Po aty.

  59. Nazmije Nimani, “Pjesëmarrja e grave të Gjakovës në Lëvizjen Nacionalçlirimtare të vjetit 1941,” Përparimi, no. 3 (March 1962): 116.

  60. Lise Vogel, Marxism and the Oppression of Women: Toward a Unitary Theory, Historical Materialism Book Series 45 (Leiden: Brill, 2013), 75.

  61. Po aty., 93.

Downloads

Published

2024-01-19

How to Cite

Limani, Mrika, and Fatmir Arifi. 2024. “Vëzhgime Të përgjithshme Mbi Procesin Emancipues Të Grave Shqiptare Në Shekullin XX”. Kosova 47 (47). Prishtinë, Kosovë:109-31. https://doi.org/10.62609/ks.v47i47.3699.

Numër

No. 47 (2022): Kosova

Section

Artikuj