Perspektiva mbi elementët antikolonialiste gjatë luftës së dytë botërore në Kosovë

Autorët

  • Mrika Limani

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi46.4196

Abstract

Punimi gjurmon në mënyrë tematike paraqitjen e grupeve të armatosura guerile gjatë Luftës së Dytë Botërore në Kosovë duke e vendosur veprimtarinë e tyre brenda diskursit antikolonialist, dhe në këtë formë tenton të gjurmojë elementët përkufizuese antikolonialiste brenda kontekstit kohor në të cilin kanë vepruar. Në këtë mënyrë, punimi ndjek trajektoren e historikut të paraqitjes së tyre, shtjellon platformat politike dhe ideologjike që këto grupe kanë përvetësuar, si dhe i trajton pozicionimet e tyre politike në kontekstin shqiptaro-jugosllav dhe brenda botëkuptimit të Frontit të përbashkët Nacional Çlirimtar, duke e vendosur përqendrimin e diskutimit te ballafaqimi me përafrimet ideologjike por edhe te tensionet ndëretnike dhe zgjidhjen e këtyre problemeve brenda vijave të pranueshme ideologjike dhe në mbrojtje të sentimenteve kombëtare.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Enzo Traverso, Fire and Blood: The European Civil War 1914-1945, trans. David Fernbach, English-language edition (London ; New York: Verso, 2016), 59.

  2. Ibid., 86.

  3. Ibid., 92.

  4. I njohur si operacioni Mariza, Bundesarchiv Freiburg, RW F/v. 588, 103-106.

  5. Paskal Milo, Shqiptarët Në Luftën e Dytë Botërore, vol. 1 (Tiranë: Botimet Toena, 2014), 391–92.

  6. Ibid., 1:392.

  7. Ibid., 1:395. Shih dhe Zejnullah Gruda, “Procesi Dhe Likuidimi i Pamvarsis Së Shqipnis, Më 7 Prill 1939.,” Përparimi, no. 1–2 (1963): 26-37. Shih dhe Xhelal Gjeçovi, Çështje të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare - Gjykimi mbi luftën pas shtatëdhjetë vitesh (Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2014), 254-59.

  8. Marenglen Kasmi, Pushtimi gjerman i Shqipërisë : 1943-1944; (një këndvështrim në dritën e dokumenteve gjermane) (Tiranë: Shtëpi Botuese et Studio Grafike et Shtypshkronjë Filara, 2013), 75-77.

  9. Muharrem Dezhgiu, Shqipëria nën pushtimin italian (1939-1943) (Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2005), 489.

  10. Marenglen Kasmi, Pushtimi gjerman i Shqipërisë : 1943-1944; (një këndvështrim në dritën e dokumenteve gjermane), 134.

  11. Muharrem Dezhgiu, Shqipëria nën pushtimin italian (1939-1943), 487.

  12. Alexandra De Renzy Channer, “Defeat and Resurrection: A Political History of the Pan- Albanian National Revolutionary Movement, 1912-2010” (Dissertation, University of Pennsylvania, 2012), 2015.

  13. Muharrem Dezhgiu, Shqipëria nën pushtimin italian (1939-1943), 478.

  14. Marenglen Kasmi, Pushtimi gjerman i Shqipërisë : 1943-1944 ; (një këndvështrim në dritën e dokumenteve gjermane), 88.

  15. Paskal Milo, Shqiptarët në luftën e dytë botërore, 1:115.

  16. Priyamvada Gopal, Insurgent Empire: Anticolonial Resistance and British Dissent (London ; New York: Verso, 2019), 41.

  17. Robert Young, Postcolonialism: An Historical Introduction (Oxford, UK ; Malden, Mass: Blackwell Publishers, 2001), 161.

  18. Andrea Komlosy, Work: The Last 1,000 Years, trans. Jacob K. Watson dhe Loren Balhorn (London Brooklyn, NY: Verso, 2018), 184.

  19. Priyamvada Gopal, Insurgent Empire, 18.

  20. Hubert Neuwirth, Widerstand Und Kollaboration in Albanian 1939-1944, Albanische Forschungen (Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2008), 96-99.

  21. Ibid., 100.

  22. Ibid.

  23. Alexandra De Renzy Channer, “Defeat and Resurrection: A Political History of the Pan-Albanian National Revolutionary Movement, 1912-2010”, 225.

  24. Hamit Kaba dhe Sabit Syla, Shqiptarët gjatë Luftës së Dytë Botërore: Arkivat Kombëtarë Britanikë (Prishtinë: Instituti i Historisë - Prishtinë; Instituti i Historisë -Tiranë, 2018), 290.

  25. Arkivi i Kosovës, Komiteti Krahinor i L.K. të Kosovës; Fondi i Shqipërisë, 1942-1944, sig. 15.

  26. Jasna Jozelic (eds.) Gorana Ognjenovic, Revolutionary Totalitarianism, Pragmatic Socialism, Transition: Volume One, Tito’s Yugoslavia, Stories Untold, 1st ed. (Palgrave Macmillan UK, 2016), 70.

  27. Ibid., 77.

  28. Ibid., 76.

  29. Klaus Schmider, Partisanenkrieg in Jugoslawien 1941-1944 (Hamburg: Mittler, 2002),27.

  30. Jonathan Haslam, “The Comintern and the Origins of the Popular Front 1934-1935,” The Historical Journal 22, no. 3 (1979): 683.

  31. Ibid.

  32. Robert Young, Postcolonialism, 156.

  33. Ibid., 165.

  34. Ibid., 165-66.

  35. Alexandra De Renzy Channer, “Defeat and Resurrection: A Political History of the Pan- Albanian National Revolutionary Movement, 1912-2010,” 223.

  36. Josip Broz Tito, “Zhvillimi i Luftës Çlirimtare të popujve të Jugosllavisë në lidhje me ngjarjet ndërkombëtare (Raporti në Mbledhjen e Dytë të Këshillit Antifashist të Çlirimit Kombëtar të Jugosllavisë),” Përparimi, nr. 5 (1983): 638.

  37. Robert Taber, War of the Flea: The Classic Study of Guerilla Warfare (Brassey’s, 2002),14.

  38. Për referencë historike, të dhënat historike janë të paraqitura në trajtesat historike të cilat flasin për përhapjen e mësimeve marksiste-leniniste si veprime paralele të partizanëve/guerilëve. branko boshkoviq, “batalioni partizan sulmues i Kosovë- Metohisën’ Andrijevicë, më 1944”, Përparimi, nr. 7-8 (1964): 491.

  39. Dirk Freudenberg, Theorie des Irregulären: Partisanen, Guerillas und Terroristen im modernen Kleinkrieg (Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, 2008), 251-252.

  40. Gregor Schöllgen, Krieg: Hundert Jahre Weltgeschichte, 1. Auflage (München: Deutsche Verlags-Anstalt, 2017), 171.

  41. Robert Taber, War of the Flea: The Classic Study of Guerrilla Warfare, 113.

  42. Agjencioni Shtetëror i Arkivave të Kosovës (më tej: ASHAK), Fondi: Komiteti Krahinor i Lidhjës së Komunistëve të Kosovës, viti 1943, kutia 7, signatura 127.

  43. Izber Hoti, Të dhëna të panjohura për Luftën e Dytë Botërore në Kosovë (1941-1945) (Prishtinë: Instituti i Historisë - Prishtinë, 1999), 159-60.

  44. ASHAK, Fondi: Komiteti Krahinor i Lidhjës së Komunistëve të Kosovës, kutia 7, signatura 127.

  45. Carl Schmitt, Theorie Des Partisanen (Duncker & Humblot, 1975), 15.Fadil Hoxha, Kur pranvera vonohet. (Fragment nga ditari - 1943) (Prishtinë: Rilindja, 1965), 65.Milovan Djilas, Memoir of a Revolutionary (New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1973), 93.

  46. Freudenberg, Theorie des Irregulären: Partisanen, Guerillas und Terroristen im

  47. modernen Kleinkrieg, 289.

  48. Velimir Terzić, Oslobodilački rat naroda Jugoslavije 1941-1945, vëll. 2 (Beograd: Vojnoistorijski institut, 1963), 319.

  49. Rreth formimit të zonave operative në Kosovë të njësive partizane, shih Zbornik DNOR, Ser.I, vol.19, dok.27, dok. 32, dok. 49, dok. 137.

  50. ASHAK, Fondi: Komiteti Krahinor i Lidhjës së Komunistëve të Kosovës, viti 1943,kutia 7, signatura 128.

  51. Si Brigada e 2-të e Kosovës e cila u formua në Bujanoc.

  52. Arkivi i Institutit të Historisë - Prishtinë, NAW, kutia 1, T 313, fisha 208, 7470684.

  53. ASHAK, Fondi Komiteti Krahinor i Lidhjës së Komunistëve të Kosovës, viti 1943, kutia 7, signatura 128.

  54. Tempo mund të cilësohet si personazh problematik brenda trajektores sonë historike, ngaqë duket se sikur që nga fillimi i angazhimit të tij si i deleguar për të ngritur rezistencën raport me krijimin e brigadave dhe batalioneve shqiptare. Për Tempon, duket sikur rezistenca komuniste brenda diskursit shqiptar ishte kundërthënëse, ndërkaq rezistenca komuniste jugosllave jo dhe aq. Kundërshtimet logjike në qasjen e Tempos shfaqën edhe në qëndrimin e tij destruktiv në raport me Kuvendin e Mukjes, por edhe në përgjithësi në raport me krijimin e brigadave shqiptare. Shih Holm Sundhaussen, Geschichte Jugoslawiens 1918-1980 (Stuttgart: Kohlhammer, 1982), 132-33. Kur Svetozar

  55. Vukmanovic Tempo publikoi memoarin e tij Revolucija koja teče, në to ai tentoi të zvogëlojë rolin e partizanëve shqiptarë në Luftën Nacionalçlirimtare, dhe në këtë formë e zgjeroi shtegun për rindërtimin e një ligjërimi shtypës në raport me shqiptarët. HU OSA 300-8-47-4-4, “Situation Report: Albania and Yugoslavia, 23 March 1971”, 23 March 1971, faqe 1-3, Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Situation Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest. (http://hdl.handle.net/10891/osa:fcae37b0-e3e4-4b0b-9dcd-805ae4071a75). Në kujtimet e tij Titistët, Enver Hoxha e përshkruan Tempon si një bartës i qëllimeve megalomane dhe hegjemoniste të udhëheqjes së PKJ për të sunduar Ballkanin. Enver Hoxha, Titistët: Shënime historike (Tiranë: 8 Nëntori, 1983), 54.

  56. AIHP, F. Regjistrimi i viktimave të Luftës së Dytë Botërore, Këshilli Ekzekutiv Federal i Jugosllavisë, M 11- M 306.

  57. Donald L Horowitz, Ethnic Groups in Conflict (Berkeley: University of California Press, 1985), 542.

  58. Freudenberg, Theorie des Irregulären: Partisanen, Guerillas und Terroristen im modernen Kleinkrieg, 298.

  59. ASHAK, Fondi: Komiteti Krahinor i Lidhjës së Komunistëve të Kosovës, viti 1943, kutia 7, signatura 741.

  60. Ana Lalaj, Dosjet e Luftës (Tiranë: Botimet Toena, 2014), 218.

  61. Arkivi Qendror Shtetëror, F. 14/AP-PKSH, V. 1943, D. 39. Marrë nga Ibid., 219.

  62. Zbornik DNOR, Ser II, vol. 10, doc. 16.

  63. Ana Lalaj, Dosjet e Luftës, 379; Agim Zogaj, Marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave dhe çështja e Kosovës, 1945-1948 (Prishtinë, 2015), 33.

  64. ASHAK, Fondi: Komiteti Krahinor i Lidhjes së Komunistëve të Kosovës, viti 1943, kutia 7, signatura 153.

  65. ASHAK, Fondi: Miladin Popovic, kutia nr. 2, pa numër.

  66. ASHAK, Fondi: Komiteti Krahinor i Lidhjës së Komunistëve të Kosovës, viti 1942 (1945), kutia 23, signatura 10.

  67. Pa autor, “Popuj të Kosovë-Metohisë, vllazen të të gjitha kombsive e feve,” Përparimi, nr. 5 (1983): 669-74.

  68. Në Jajce, Tito mori gradën e marshallit, e shpalli të papushtetshëm qeverinë jugosllave në ekzil, dhe e ndaloi kthimin e Mbretit Petar në Jugosllavi - sipas Banacit, të gjitha këto pa e informuar Stalinin, gjë që Stalini e kishte interpretuar si mosbindje. Shih Ivo Banac, With Stalin against Tito : Cominformist Splits in Yugoslav Communism (Ithaca: Cornell University Press, 1988), 12.

  69. Thomas Taylor Hammond, The Anatomy of Communist Takeovers (New Haven: Yale University Press, 1975), 256.

  70. Pa autor, “Deklarata e mbledhjes së dytë të Këshillit Antifashist të Çlirimit Kombëtar të Jugosllavisë,” Përparimi, no. 5 (1983).

Downloads

Published

2024-03-15

How to Cite

Limani, Mrika. 2024. “Perspektiva Mbi elementët Antikolonialiste Gjatë luftës Së Dytë botërore Në Kosovë”. Kosova, no. 46 (March). Prishtinë, Kosovë:155-74. https://doi.org/10.62609/ks.vi46.4196.

Numër

No. 46 (2021): Kosova

Section

Artikuj