Tematika e misticizmit islam në poezinë e bejtexhinjëve

Abstract

Poezia shqipe e shkruar me alfabet arab lindi në zonat urbane ku jetonin intelektualë dhe njerëz të ditur. Këtu po shqyrtojmë temat e misticizmit islam dhe disa veçori të ndikimit të letërsisë orientale islame nga ana e poetëve popullore shqiptarë të njohur si bejtexhi. Ky aspekt nuk është konsideruar mjaftueshëm duke qenë se studiuesit tanë janë marrë më shumë me veprimtaritë shoqërore dhe politike të një shkrimtari sesa me krijimtarinë e tij letrare e artistike.
Poetët popullorë shqiptarë ishin njohës të shkëlqyer të islamit, kulturës dhe shkollave të mendimit islam. Ata e njihnin mirë krijimtarinë e poetëve klasikë islamë, mendimet dhe pikëpamjet e të cilëve pasqyrohen edhe në krijimtarinë letrare.
Nuk ka dyshim se numri më i madh i poezive të shkruara nga poetët popullorë shqiptarë të njohur si bejtexhi, duke filluar nga Nezimi, kanë karakter fetar. Ky është rasti duke ditur se ata janë edukuar në këtë frymë dhe morali i tyre apo mendimi i tyre në përgjithësi për jetën dhe botën është i karakterit islam. Motoja e kësaj poezie mistike islame ishte krijimi i një njeriu të përsosur, me shpirt, virtyte, kultur dhe ndërgjegje të lartë fetare islame. Kjo është rruga shpirtërore për të mësuar rreth Perëndisë.
Poezia e bejtexhinjëve u ndikua nga poezia orientale islame. Prandaj, ato janë tregues të nivelit kulturor islam të intelektualëve dhe të niveleve të përgjithshme të shoqërisë së atëhershme. Vlen të theksohet se poezia e bejtexhinjve është e rëndësishme për ne duke qenë se ka kontribuar në zhvillimin e opinionit shoqëror, kulturës dhe zhvillimit të letërsisë shqipe.