Kultivimi i hardhisë së rrushit në Dardani gjatë antikitetit

Auteurs

  • Exhlale Salihu

DOI :

https://doi.org/10.62609/ks.vi46.4187

Résumé

Hardhia e rrushit është njëra ndër të mirat më të çmuara të njerëzimit, e cila në religjionet rreth Izraelit të lashtë konsiderohej e shejntë, përkatësisht dru hyjnore, kurse prodhimi i saj, vera, për pije perëndish. Jehonë të largët të këtyre besimeve hasim në Dhjatën e Vjetër. Prandaj, për lashtësinë, prejardhjen dhe shtrirjen e hardhisë së kultivuar të rrushit (Vitis vinifera) janë marrë shumë studiues. Nga studimet më të reja është konstatuar se, megjithëse gjurmët më të hershme të kësaj kulture dhe prodhimit të verës vijnë nga Haji Firuz Tepea në vargmalin Zagros – i cili i ndan shpatijat e Perzisë nga Mesopotamia – në kohën e neolitit, në mes vitëve 5400 dhe 5000, megjithatë, ky proçes duhet të ketë ndodhur njëkohësisht në disa vende, prandaj edhe nuk duhet kërkuar vetëm një burim të saj.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

  1. Khr. J. Chevalier – A. Gheerbrant, Rječnik simbola (Loza), Zagreb 1983, 359.

  2. Nga literatura e shumtë khr. M. Zaninović, “Iliri i vinova loza”, Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja ANUBiH 13/11, Sarajevo, 1976, 261 e tutje me literaturën e mëhershme dhe burimet.

  3. P. McGovern, Ancient Wine. The Search for the Origins of Viniculture, Princeton-Oxford 2003, 148.

  4. Khr. M. Zaninović, vep. cit., 263, shën. 7.

  5. M. Zaninović, po aty, 268, 270. Autori, njëherësh, vë në dukje faktin se, gjetjet e kokrrave të karbonizuara të rushit në vendbanimet e Ripaçit dhe të Donja Dolinës në Bosnje, flasin se banorët e kësaj ane këtë bimë e kanë njohur që në kohën e bronzit apo hekurit. Mirëpo, edhe pse nuk mund të dihet se a e kanë kultivuar këtu, apo ka ardhë diku nga jugu, këto gjetje dëshmojnë se ilirët hardhinë e rrushit e kanë njohur herët.

  6. Po aty, 261 e tutje; M. Bulat, “Tragovi antičkog vinogradarstva i vinarstva u Slavoniji”, Osječki zbornik 26, 2002, 45 e tutje; V. Begović-Dvoržak – I. Schrunk, “Brijuni – primjer uspješnog antičkog gospodarstva”, Histria Antiqua (HistAnt) 12, Pula, 2004, 66-67, fig. 2-

  7. ; A. Škegro, “Tragovi uzgoja vinove loze i masline u dubljem zaledu istočnog Jadrana u antic”, HistAnt 12, 125 e tutje; V. Vidrih Perko – M. Vomer Gojković, “Pijenje vina i kult boga Libera i nalazi iz Poetovije”, HistAnt 13, 2005, 323 e tutje; D. Dzino, “Delmati, vino i formiranje etničkog identiteta u predrimsom Iliriku”,Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku 99, Split, 2006, 71 e tutje.

  8. Është e njohur se emri Bakhos është i origjinës lidiane, shih V. Zamarovsky, Heronjtë e miteve antike, Prishtinë 1985, 112.

  9. Khr. M. Zaninović, vep. cit., 269, 270; A. Škegro, vep. cit., 125-132.; V. Vidrih Perko – M. Vomer Gojković, vep. cit., 324.

  10. Për llojet e pijeve te ilirët khr. M. D. Grmek, “Opojna pića i otrovi antiknih Ilira, "Farmaceutski glasnik 6, Zagreb, 1950, 33.

  11. G. Mikulčić, “Kantarosi i skifosi od grobnicata vo Brazda”, Macedoniae acta arrchaeologica Prilep, Skopje 11 (1987-89), 1990, 93-101, T. 1-5; E. Shukriu, Dardania paraurbane, Pejë 1996, 123 e tutje, T. 10, 12-15, 20-22, 29, 33, 34, 36, 40-46, 49, 51 amforat, kantarët, ojnohot, hidriat).

  12. Për konsumimin e verës në këtë kohë nga masat e gjera të popullsisë vështirë është të thuhet diçka e saktë për arsye se, pos që ishte e shtrenjtë, duhet pasur parasysh edhe faktorin tjetër të rëndësishëm; Dardania, edhe pse ishte e përfshirë në rrjedhat e përgjithshme të

  13. botës helene, e ka pasur të theksuar shumë identitetin etnik, prandaj nuk mund të themi asgjë të prerë lidhur me këtë çështje.

  14. A. v. Premerstein – N. Vulić, Antike Denkmäler in Serbien und Macedonien, Jahreshefte des Österreichischen Archäologischen Instituts, 6, Wien, 1903, 26-29; E. Čerškov, Rimljani na Kosovu i Metohiji, Beograd 1969, 53, 60.

  15. P. Petrović, Niš u antičko doba, Niš 1976, 59-66, 124.

  16. A. MÓcsy, Gesellschaft un Romanisation in der römischen Provinz Moesia Superior, Budapest 1970, 29, 67 (në agerin e Skupit); P. Petrović, po aty, 24 (në agerin e Naisit), duke theksuar se për praninë e latifondeve të veteranëve shënime të sakta gjejmë në listën e kastelave të Prokopit.

  17. Khr. E. Čerškov, vep. cit., 53.

  18. F. Papazoglu, Srednjobalkanska plemene u predrimsko doba, Sarajevo 1969, 156-158; E. Dobruna-Salihu, E., Plastika dekorative dhe figurative e gurit në Dardani gjatë kohës romake 1-2, Prishtinë 2003-2005, 126 e tutje.

  19. Për popullsinë e ardhur, e cila sidomos ishte e numërt nga Lindja, khr. B. Dragojević- Josifovska, Scupi et la région de Kumanovo, Inscriptions de la Mésie Supérieure (IMS) VI, ed. by F. Papazoglou, Beograd 1982, 32-37.

  20. Po aty, 29-30.

  21. N. Vulić, Antički spomenici naše zemlje, Spomenik Srpske kraljevske akademije (SKA) LXXI (55), Beograd, 1931, 215, n. 573 (nga Novo Sela); E. Dobruna-Salihu, vep. cit., 644, n. 29, T. 15, fig. 25, 712, n. 137, T. 70, fig. 129 (nga Novo Sela dhe Brazda).

  22. G. Mikulčić, vep. cit.

  23. B. Dragojević-Josifovska, po aty, 116, n. 110 (nga Skupi); D. Koračević, “Nadgrobna ploča posvećena veteranu legije VII Claudia”, Živa antika, XXXIII/2, Skoplje-Skopje, 1983, 215-218, fig. 1-2 (nga Bardovci); interpretimi E. Dobruna-Salihu, “Prikaz ženskog pribora i oruđa na nadgrobnim spomenicima rimskog doba u Dardanij”, HistAnt 14, 2006, 57-58, fig. 8, 11.

  24. E. Dobruna-Salihu, “Newly discovered funerary monument in Kosova presenting the funeral ritual among the Dardanians in the Roman period”, Illyrica antiqua. Ob honorem Duje Rendić-Miočević, International conference on issues in Ancient Archaeology (Zagreb, 6-8 Novembre 2003), Zagreb, 2005, 199 e tutje, fig. 2.

  25. Khr. P. Petrović, Timacum minus et la vallée du Timoc, IMS III/2, Beograd 1995, 117- 118, n. 81

  26. M. A. Bruhl, Liber Pater. Origine et expansion du culte dionysiaque a Rome et dans monde Romain, Paris 1953.

  27. E. Dobruna-Salihu, “Nderimi i perëndive të plleshmërisë dhe vegjetacionit në Dardani”, Saxa loquuntur, Prishtinë 2016, 405-408., fig. 1

  28. N. Vulić, Spomenik SKA LXXI (55), 207-208, n. 549; E. Dobruna-Salihu, Plastika dekorative dhe figurative e gurit…, 807-808, n. 309, T. 145, fig. 267; e njëjta, “Štovanje Silvana i Dijane, Libera i Libere u Dardaniji”, HistAnt 13, 226, fig. 3.

  29. N. Vulić, po aty, 207, n. 548; B. Dragojević-Josifovska, vep. cit., 126, n. 127; E. Dobruna-Salihu, Plastika…, 788, n. 274, T. 124, fig. 235.

  30. Khr. E. Dobruna-Salihu,, “Štovanje…”, 227, fig. 4-6.

  31. B. Dragojević-Josifovska, po aty, 55-56, n. 11.

  32. P. Petrović, Niš u antičko doba, 140; i njëjti, Naissus-Remesiana-Horreum Margi, IMS

  33. IV, Beograd 1979, 121, n. 105.

  34. Gabričević, B.,”Deus Laetus”, Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku, 56-59/1,

  35. -57., Antidoron Michaeli Abramić 1, Split, 1957, 136 e tutje, T. 11.

  36. B. Gabričević, po aty, 137; P. Petrović, Niš …, 140.

  37. M. Zaninović, “Štovanje Libera na istočnom Jadranu”, Simpozijum “Duhovna kultura Ilira” (Herceg Novi, 4.-6. 11. 1982.), Posebna izdanja Centra za balkanoloska ispitivanja 67/11, Sarajevo, 1984, 251.

  38. P. Petrović, Niš…, 139; i njëjti, Naissus-…, 9, n. 25 (monumenti në të vërtetë u kushtohet Jupiterit e Junonës dhe Liberit e Hilarës).

  39. Th. Mommsen, ad CIL 3 1680; M. A. Bruhl, vep. cit., 217.

  40. M. A. Bruhl, po aty, 156.

  41. M. S. Filipović, Arheologija i etnologija, Leskovački zbornik 8, 1968, 5-8 me foto.

  42. P. Petrović, Niš…, 125-126, fig. 50, i cili thekson se afër vilës lukoze suburbane ka pasur më shumë objekte bujqësore.

  43. B. Ilakovac, “Rimskodobna proizvodnja vina u Mulinama na otoku Ugljanu”, Radovi Filozofskog fakulteta u Zadru, Razdio povijesnih znanosti, Zadar 40 (27), 2003, 49 e tutje, fig. 3-7; A. Škegro, “Tragovi uzgoja vinove loze i masline u dubljem zaleđu istočnog Jadrana u antici”, HistAnt 12, 127-128, fig. 2, 4; V. Begović-Dvoržak – I. Schrunk, “Brijuni - primjer uspješnog antičkog gospodarstva”, HistAnt 12, 67, fig. 4.

  44. Khr. B. Ilokovac, po aty, 59-60, fig. 9-10.

  45. M. P. Vitruvius, Deset knjiga o arhitekturi, Sarajevo 1990, 131; khr. B. Ilakovac, po aty, 53 e tutje, fig. 3-5, 60-61, i cili thekson se në pjsesën verilindore të të ndërtesës tregtare në Muline janë gjetur shumë mbeturina të amforave dhe pitosave të thyer.

  46. Shumica e pitosëve vijnë nga bazeni i Prizrenit, të cilët nuk janë të publikuar. Për një pitos nga Rahoveci që zëntë deri në 400 l. verë (sot gjendet në Teqen Halveti), që herët ka treguar E. Čerškov, “Arheološka zbirka muzeja Kosova i Metohije”, Glasnik Muzeja Kosova i Metohije, Pristina 1, 1956, 373.

  47. E. Čerškov, Rimljani na Kosovu i Metohiji, 71, fig. 19; S. Fidanovski, Rimska keramika Ulpijane, Beograd 1990, 53, T. 35.

  48. E. Čerškov, po aty, 71.

  49. I. Popović, Antičko oruđe od gvožđa u Srbiji, Beograd 1988, 78, n. 3, 4, 6-9, 22, 23; 79, n. 4, 8; 80, n. 2, 4.

Téléchargements

Publiée

2024-03-15

Comment citer

Salihu, Exhlale. 2024. « Kultivimi I Hardhisë Së Rrushit Në Dardani Gjatë Antikitetit ». Kosova, nᵒ 46 (mars). Prishtinë, Kosovë:9-22. https://doi.org/10.62609/ks.vi46.4187.

Numéro

No 46 (2021): Kosova

Rubrique

Artikuj