Shqipëria e Veriut në projektet pushtuese serbe/jugosllave (1912-1939): midis ambicies dhe përmbajtjes

Auteurs

  • Armend Mehmeti

DOI :

https://doi.org/10.62609/ks.vi50.7920

Résumé

Ambiciet dhe projektet serbe, e më pas jugosllave, për pushtimin e pjesës veriore të Shqipërisë dhe për sigurimin e një daljeje të mundshme në Adriatikun shqiptar kanë rrënjë të hershme dhe përbëjnë një element të vazhdueshëm në doktrinën e tyre gjeopolitike. Këto ambicie u artikuluan fillimisht në platformat ideologjike dhe strategjike të shekullit XIX dhe u materializuan me përpjekje konkrete gjatë Luftërave Ballkanike (1912-1913), në kontekstin e Luftës së Parë Botërore, si dhe gjatë punimeve të Konferencës së Paqes në Paris (1919-1920), ku u diskutua gjerësisht rregullimi i kufijve dhe fati territorial i Shqipërisë. Megjithatë, rinjohja ndërkombëtare e pavarësisë së Shqipërisë dhe garantimi formal i integritetit të saj territorial kontribuuan në frenimin e përkohshëm të këtyre ambicieve, ato nuk u shuan plotësisht. Përkundrazi, ato mbetën aktive në qarqet politike e ushtarake të Beogradit dhe u ringjallën në fund të viteve 1930, në një kontekst të ri gjeopolitik të shënuar nga kriza e rendit evropian dhe rritja e influencës së fuqive fashiste. Në këtë kuadër, oferta italiane drejtuar Jugosllavisë për copëtimin e Shqipërisë u shndërrua në një moment kyç që nxiti debat dhe reflektim strategjik në udhëheqjen jugosllave. Me kërkesë të premierit Milan Stojadinoviç, qarqet politike, diplomatike dhe ushtarake jugosllave hartuan një varg elaboratesh dhe projektesh që trajtonin çështjen e Shqipërisë së Veriut, duke vlerësuar përfitimet e mundshme territoriale, si dhe rreziqet politike dhe ushtarake që një ndërmarrje e tillë do të sillte. Megjithatë, ndryshe nga periudhat e mëparshme, kur shteti serb dhe më pas ai jugosllav ishin përfshirë në aventura të rrezikshme ushtarake e diplomatike, udhëheqja supreme jugosllave në vitin 1939 tregoi një shkallë më të lartë përmbajtjeje dhe pragmatizmi strategjik, duke hezituar të ndërmarrë hapa konkretë drejt realizimit të këtyre ambicieve. Punimi “Shqipëria e Veriut në projektet serbe/jugosllave (1912-1939): midis ambicies dhe përmbajtjes” analizon në mënyrë të gjithanshme evolucionin e këtyre ambicieve, programet dhe elaboratet përkatëse, si dhe faktorët e brendshëm e ndërkombëtarë që ndikuan në formësimin apo frenimin e tyre. Studimi mbështetet në metodologjinë e analizës historike dhe krahasuese, të ndërtuar mbi parimin kronologjik, duke shfrytëzuar kryesisht literaturën dhe burimet arkivore të proveniencës shqiptare dhe jugosllave. Në aspekt strukturor punimi ndahet në katër shtylla duke paraqitur kështu një studim ndërdisiplinor dhe krahasues në baza të etapave historike dhe zhvillimeve diplomatike. Konkluzionet çojnë në argumentin se rrethanat gjeopolitike dhe balanca ndërkombëtare e fuqisë përbëjnë një element kyç në formësimin e relacioneve ndërkombëtare dhe rrjedhimisht në realizimin apo dështimin e ambicieve kombëtare. Ndryshe nga vitet 1912-1921, në fund të viteve 1930 Mbretëria e Jugosllavisë, pavarësisht ambicieve të ndërtuara prej dekadash, nuk ishte e gatshme politikisht, ushtarakisht dhe ekonomikisht për të ndjekur projekte për aneksimin e Shqipërisë së Veriut, duke kalkuluar gjithashtu rezistencën e faktorit shqiptar dhe pasojat potenciale në planin ndërkombëtar.

Mots-clés :

Adriatiku, ambicie, përmbajtje, Shqipëria, Stojadinoviç.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

  1. Arkivi i Kosovës, P. Millovanoviç–Beograd, nr. inv. 132, kutia 3, Revista e Lidhjes së Kombeve.

  2. Arkivi i Kosovës, Arkivi i ish ushtrisë së Jugosllavisë, Elaborat 20, Popisnik 17, vitet 1920–1941.

  3. Arkivi i Kosovës, Memoaret XXVI, kutia 1–90, dosja: Jovan Miliqeviç.

  4. Arkivi i Kosovës, Arkivi Diplomatik Beograd, kutia 3.

  5. Arkivi i Institutit të Historisë “Ali Hadri”, Prishtinë, Fondi A-VII, Dokumente të Shqipërisë.

  6. The National Archives, London, FO 371/5726, 1921.

  7. The National Archives, London, FO 371/5735, 1921.

  8. The National Archives, London, FO 371/21113, 1937.

  9. Britanci o Kraljevini Jugosllavije, Tom III, ed. Avramovski Živko, Beograd: Arhiv Jugosllavije, 1996.

  10. British Documents on the Origin of the War 1898–1914, vol. IX, part I, ed. G. P. Gooch and Harold Temperley, London: H. M. Stationery Office, 1933.

  11. Documents on British Foreign Policy 1919–1939, vol. XVI, second series, ed. W. N. Medlicott, Douglas Dakin, and M. E. Lambert, London: Her Majesty’s Stationery Office, 1977.

  12. Dnevnik grofa Ciana, Zagreb, 1948.

  13. Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, General Volume I, Washington: U.S. Printing House, 1933.

  14. Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, The British Commonwealth and Europe 1939, vol. II, Washington: U.S. Printing House, 1939.

  15. Avramovski Ž., “Pitanje podela Albanije u razgovorima Stojadinović–Ciano januara 1939 i stav nekih diplomatskih i vojnih ličnosti”, Godišnjak 1 (1965).

  16. Avramovski Ž., “Jugoslovensko-albanski odnosi 1918–1939”, Ideje: Časopis za teoriju savremenog društva 5–6 (1987).

  17. Bakalli Arifi E., Drejt eliminimit të faktorit shqiptar në Ballkan, Prishtinë: Instituti i Historisë, 2023.

  18. Bakić D., “The Port of Salonica in Yugoslav Foreign Policy”, Balcanica 43 (2012).

  19. Bataković D. T., Qeveria serbe dhe Esat Pashë Toptani, Tiranë: Botimet IDK, 2012.

  20. Војводић М., Србија и албанско питање крајем XIX века, knj. 15, Beograd: Srpska Akademija Nauka i Umetnosti, Odeljenje istorijskih nauka, 1990.

  21. Cabanes P. et al., Historia e Adriatikut, Tiranë: Shtëpia botuese IDK, 2005.

  22. Castellan G., Histori e Ballkanit, Tiranë: Çabej, 1997.

  23. Симић Б., “Посета грофа Ђана Југославији у јануару 1939. и пад Милана Стојадиновића”, Arhiv: Časopis Arhiva Jugoslavije 1–2 (2018).

  24. Страњаковић Д., Како је постало Гарашаниново «Начертаније», Beograd: Spomenik SKA, 1939.

  25. Culaj L., Çështja shqiptare në Konferencën e Parisit 1919–1920, Prishtinë: Instituti Albanologjik, 2010.

  26. Çami M., Verli M., Shqipëria në Konferencën e Paqes (1919–1920), Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2015.

  27. Čulinović F., Jugoslavija između dva rata, knj. II, Zagreb: Jugoslovenska Akademija Znanosti i Umjetnosti, 1961.

  28. Hadri A., Presidenti Vilson dhe çështja shqiptare: Politika e SHBA në Konferencën e Paqes në Paris 1919–1920, Prishtinë: Instituti i Historisë, 2012.

  29. Hall R. C., The Balkan Wars 1912–1913: Prelude to the First World War, London–New York: Routledge, 2000.

  30. Hoptner B. J., Jugoslavija u krizi 1934–1941, New York: Columbia University Press, 1964.

  31. Islami H., Spastrimet etnike: politika gjenocidiale serbe ndaj shqiptarëve, Pejë: Dukagjini, 2003.

  32. Kraja M. et al., Fjalori Enciklopedik i Kosovës, I: A–K, Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe Arteve e Kosovës, 2018.

  33. Krizman B., Vanjska politika jugoslavenske države 1919–1941: diplomatski historijski pregled, Zagreb, 1975.

  34. Krizman B., “Italija u politici kralja Aleksandra i kneza Pavla (1918–1941)”, Časopis za suvremenu povijest 7/1 (1975).

  35. Krizman B., “Elaborat dr. Ive Andrića o Albaniji iz 1939. godine”, Časopis za suvremenu povijest 9 (1977).

  36. Krizman B., Hrabak B., Zapisnici sa sednica delegacije Kraljevine SHS na Mirovnoj konferenciji u Parizu 1918–1920, Beograd: Institut društvenih nauka, 1960.

  37. Krleža M. et al., Enciklopedija Jugoslavije, Zagreb: Leksikografski zavod FNRJ, 1958.

  38. Stavrianos L. S., The Balkans since 1453, London: Hurst, 2002.

  39. Lukać D., Treći Rajh i zemlje jugoistočne Evrope, I: 1933–1936, Beograd, 1982.

  40. McMillan M., Paris 1919: Gjashtë muaj që ndryshuan botën, Tiranë: Plejad, 2006.

  41. Milo P., Shqipëria dhe Jugosllavia 1919–1927, Tiranë: Botimet enciklopedike, 1992.

  42. Milo P., Politika e jashtme e Shqipërisë, Tiranë: Toena, 2013.

  43. Лазаревић М. D., Наши ратови за ослобођење и уједињење: Српско-турски рат 1912. године, knj. II, Beograd: Srpska književna zadruga, 1929.

  44. Mousset A., Shqipëria përballë Evropës (1912–1929), Tiranë: Dituria, 2004.

  45. Pearson O., Albania and King Zog: Independence, Republic and Monarchy, London: The Centre for Albanian Studies & I.B. Tauris, 2004.

  46. Petrov B., “British Policy towards Albania: April 1939–April 1941”, Institut d’études balkaniques 4 (2004).

  47. Prifti K. et al., Historia e Popullit Shqiptar, vëll. III, Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2007.

  48. Puto A., Shqipëria Politike, Tiranë: Toena, 2009.

  49. Puto A., Pavarësia e Shqipërisë dhe diplomacia e Fuqive të Mëdha, Tiranë: Toena, 2012.

  50. Rexha S., Raportet shqiptaro-serbe në Kosovë, Prishtinë: Instituti Albanologjik, 2011.

  51. Rushiti L., “Rezistenca e popullit shqiptar kundër pushtuesve serbo-malazezë 1912–1914”, Kosova 24–25 (2002–2003).

  52. Silajxhiç H., Shqipëria dhe SHBA në arkivat e Washingtonit, Tiranë: Dituria, 1991.

  53. Stojadinović M., Ni rat ni pakt: Jugoslavija između dva rata, Buenos Aires, 1963.

  54. Swire J., Shqipëria: ngritja e një mbretërie, Tiranë: Dituria, 2005.

  55. Šišić F., Jadransko pitanje na Konferenciji Mira u Parizu, Zagreb: Izvanredno izdanje Matice Hrvatske, 1920.

  56. Teli Dibra P., Shqipëria dhe diplomacia angleze 1919–1927, Tiranë: Neraida, 2005.

  57. Teli Dibra P., “Diplomacia angleze dhe vendimi i 9 nëntorit 1921 për Shqipërinë”, Studime Historike 3–4 (2002).

  58. Terzić V., Slom Kraljevine Jugoslavije 1941, Beograd: Narodna knjiga, 1982.

  59. Tešić D., “Ratni planovi vojske Kraljevine Jugoslavije 1938–1941”, Vojnoistorijski glasnik XLII/1 (1991).

  60. Todorović D., Jugoslavija i balkanske države 1918–1923, Beograd: Institut za savremenu istoriju, 1979.

  61. Turbedar E., “Understanding ambitious and expansionist approaches in the process leading to the Balkan Wars through the railway example”, in The Centenary of Balkan Wars (1912–1913), vol. 2, ed. Mustafa Türkeş, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014.

  62. Uka S., “Planet antishqiptare të shteteve fqinje në shekullin XIX”, in Shqiptarët në rrjedhat ballkanike, Prishtinë: Instituti Albanologjik, 1996.

  63. Vanku M., Mala Antanta 1920–1938, Titovo Užice, 1969.

  64. Verli M., Reforma agrare kolonizuese në Kosovë, Tiranë: Akademia e Shkencave e Republikës së Shqipërisë, 1992.

  65. Vinaver V., “Italijanska akcija protiv Jugoslavije na albansko-crnogorskoj granici 1918–1920”, Istorijski zapisi 3 (1966).

  66. Vlora Q. I., Kujtime, Tiranë: Botimet Toena, 1997.

  67. “Оставка владе г. др. Милана Стојадиновића”, Politika, 5.2.1939.

  68. Дедијер Ј., “Стара Србија: географска и етнографска слика (1912)”, accessed 10 April 2023, https://dokumen.tips/download/link/dr-jevto-dedijer-stara-srbija-geografska-i-etnografska-slika.html.

  69. https://www.27mart.com/main.php?pages_id=110&languages_id=1, accessed 10 April 2023.

  70. https://leks.canu.ac.me/web/ldcg.php?OID=3084, accessed 10 April 2023.

Téléchargements

Publiée

2026-02-02

Comment citer

Mehmeti, Armend. 2026. « Shqipëria E Veriut Në Projektet Pushtuese Serbe Jugosllave (1912-1939): Midis Ambicies Dhe përmbajtjes ». Kosova, nᵒ 50 (février). Prishtinë, Kosovë:197-220. https://doi.org/10.62609/ks.vi50.7920.

Numéro

No 50 (2025): Kosova

Rubrique

Artikuj

Licence

© Instituti i Historisë “Ali Hadri” Prishtinë 2025