Administrimi shtetëror i këngës tradicionale qytetare shkodrane gjatë periudhës socialiste
Abstract
Periudha e socializmit shtetëror në Shqipëri shënon një nga fazat e ndryshimeve më të thella në fushën e muzikës tradicionale dhe, veçanërisht, në atë të këngës tradicionale qytetare. Me gjithë interesin studimor që paraqesin, futja e saj nën administrim shtetëror dhe ndërhyrja me kritere ideologjike nuk janë bërë ende objekt studimi në masë të mjaftueshme. Ky punim synon të hedhë një hap në këtë drejtim, duke marrë si rast këngën qytetare shkodrane. Fillimisht ravijëzohet një skicë e politikave kulturore socialiste në lidhje me folklorin dhe muzikën tradicionale, për t’u thelluar pastaj më tej në qëndrimin specifik kundrejt këngës qytetare. Pas një periodizimi në tri faza relativisht të dallueshme të qëndrimeve në këtë drejtim, kalohet në analizën konkrete të punës kulturore me këngën tradicionale, duke u përqendruar në dy proceset që qëndronin në themel të filtrimit ose përpunimit, të cilit iu nënshtrua tradita: seleksionimi dhe aktualizimi. Meqenëse ishte e pamundur të instrumentalizohej drejtpërdrejt pa ia shpërfytyruar stilin, repertori tradicional u sanitarizua politikisht duke u zhveshur nga dimensioni metafizik, duke u pastruar nga “armiqtë klasorë” apo edhe duke iu “moderuar” emocionaliteti. Nga ana tjetër, figura tipike dhe të kudogjendura të repertorit, si lulja, bilbili apo pranvera ishin shumë të volitshme për idilikën socialiste, duke ruajtur ndërkohë cipën e autentikes “popullore”.
Downloads
References
-
Abazi, Enika dhe Albert Doja. 2016. “From the communist point of view: Cultural hegemony and folkloric manipulation in Albanian studies under socialism”. Communist and Post-Communist Studies 49: 163-178.
-
Alushi, Shyqyri. 2013. Ahengu shkodran më dha jetë. Shkodër: Fiorentina.
-
Bala, Ferid. 1999. “Karakteristikat e interpretimit vokal në këngët popullore shkodrane dhe transmetimi i tyre deri në ditët tona”. Shkodra në shekuj 2: 395-401.
-
Dobrenko, Evgeny. 2011. “Socialist realism”. Në: The Cambridge Companion to Twentieth-Century Russian Literature, përg. nga Evgeny Dobrenko dhe Marina Balina, 97-113. Cambridge University Press.
-
Edmunds, Neil, përg. 2004. Soviet music and society under Lenin and Stalin: The baton and the sickle. NY: Routledge Curzon.
-
Groys, Boris. 1992. The Total Art of Stalinism. Avant-Garde, Aesthetic Dictatorship, and Beyond. Princeton: Princeton University Press.
-
Gurashi, Kolë. 2002. Shkodra e baballarëve. Shkodër: Botimet Françeskane.
-
Hoxha, Enver. 1977. Mbi letërsinë dhe artin. Tiranë: “8 Nëntori”.
-
Ibrahimi, Feim. 1982. “Të ruajmë raporte të drejta në marrëdhëniet midis artit të kultivuar dhe atij popullor”. Nëntori 5: 44-54.
-
Kalemi, Spiro. 1980. “Disa probleme të këngës popullore qytetare”. Në Probleme të zhvillimit të folklorit bashkëkohor. Festivali folklorik kombëtar 1978 dhe problemet aktuale të shkencave etnografiko-folkloristike, përgatitur nga Uçi, Alfred, Mustafa Gërcaliu, Qemal Haxhihasani, Beniamin Kruta dhe Spiro Shkurti, 125-131. Tiranë: Akademia e Shkencave.
-
Kalemi, Spiro. 2010. Gjysëm shekulli muzikë (1945-1995). Mbresa e kujtime. Tiranë: Enti botues “Gjergj Fishta”.
-
Koço, Eno. 2002. Kënga lirike qytetare shqiptare në vitet 1930. Tiranë: Toena.
-
Kruta, Beniamin. 1977. “Çështje të raportit midis të mirëfilltës dhe spektakulares në zhvillimin e folklorit bashkëkohor”. Konferenca kombëtare e studimeve etnografike, 527-535. Tiranë: Akademia e Shkencave.
-
Kruta, Beniamin dhe Jorgo Panajoti. 1985. “Folklori ynë në epokën e Partisë”. Kultura popullore I: 89-108.
-
McCollum, Jonathan dhe David G. Herbert, përg. 2014. Theory and Method in Historical Ethnomusicology. London: Lexington Books.
-
Minga, Mikaela. 2016. “Tallavaja dhe entropia e muzikës në Shqipëri”. Kultura popullore: 125-142.
-
Minga, Mikaela. 2017. “Praktika shumëzërëshe në Shqipëri dhe itineraret e një aseti kulturor”. SHÊJZAT 3-4: 5-17.
-
Minga, Mikaela. 2020. Tinguj që rrëfejnë, tinguj që rrëfehen. Elbasani në regjistrimet etnomuzikologjike të arkivit audiovizual – IAKSA. Tiranë: Akademia e Studimeve Albanologjike.
-
Administrimi shtetëror i këngës tradicionale... 67
-
Ndoja, Bik. 2007. Kanga ndriçon errësinën. Shkodër: Enti botues “Gjergj Fishta”.
-
Nettl, Bruno. 1983. The study of ethnomusicology. Twenty-nine issues and concepts. Urbana: University of Illinois Press.
-
Nikolla, Albert P. 2012. Njeriu i ri shqiptar. Ndërmjet moralit komunist dhe krizës së tranzicionit. Tiranë: Onufri.
-
Paparisto, Albert. 1950. “Mbi disa probleme nga mbledhja me kompozitorët e muzikantët e vëndit tonë”. Letërsia Jonë 9: 72-75.
-
Paparisto, Albert. 1957. “Gjendja dhe detyrat e muzikës sonë”. Nëntori (nr. i posaçëm): 75-89.
-
Paparisto, Albert dhe Aleksandër Çefa, Fatmir Hysi, Hamide Stringa, Iliriana Dema, Kosta Loli, Spiro Kalemi, Tonin Zadeja, Zana Shuteriqi. 1990. Historia e muzikës shqiptare. Vëll. I. Tiranë: Sh.B.L.U.
-
Prendushi, Robert. 1976. “Nga grupet e para tek filarmonia”. Shkodra: 95-109.
-
Rice, Timothy. 2003. “Time, Place and Metaphor in Musical Experience and Ethnography”. Ethnomusicology 2: 151-179.
-
Rice, Timothy. 2010. “Ethnomusicological Theory”. Yearbook for Traditional Music 42: 100-134.
-
Sako, Zihni. 1975. “Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës (1973), etapë e rëndësishme e artit dhe e kulturës sonë popullore socialist”. Në Simpozium për problemet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës, tetor 1973, pa autor, 5-18. Tiranë: Akademia e Shkencave, Instituti i Folklorit.
-
Samson, Jim, përg. 2004. The Cambridge History of Nineteenth-Century Music. Cambridge University Press.
-
Smirnova, Nina. 2004. Historia e Shqipërisë përgjatë shekullit XX. Tiranë: Ideart.
-
Shetuni, Spiro J. 2013. Muzika tradicionale shqiptare: muzika qytetare (Libri V). Ouskirts Press.
-
Shituni, Spiro. 1988. “Cilësia si problem themelor i artit muzikor popullor”. Kultura popullore II: 25-38.
-
Shkreli, Kujtim. 1990. Këngë nga Shkodra. Dorëshkrim, Arkivi i Folklorit: IAKSA.
-
Topçia, Nuh. 2010. Ehengu shkodran. Shkodër: Rozafa.
-
Turino, Thomas. 1990. “Structure, Context and Strategy in Musical Ethnography”. Ethnomusicology 3: 399-412.
-
Uçi, Alfred, Mustafa Gërcaliu, Qemal Haxhihasani, Beniamin Kruta dhe Spiro Shkurti, përg. 1980. Probleme të zhvillimit të folklorit bashkëkohor. Festivali folklorik kombëtar 1978 dhe problemet aktuale të shkencave etnografiko-folkloristike. Tiranë: Akademia e Shkencave.
-
Uçi, Alfred. 1982. “Vendi i artit popullor në kulturën artistike socialiste”. Çështje të folklorit shqiptar 1: 5-29.
-
Uçi, Alfred. 2007. Estetika e folklorit. Tiranë: Akademia e Shkencave.
-
Velaj, Agim. 2006. Kangë popullore shkodrane. Shkodër: “Gjergj Fishta”.
-
Xhagolli, Agron. 2013. Folklori shqiptar në bashkëkohësi. Tiranë: Qendra e Studimeve Albanologjike, IAKSA.
-
Zadeja, Tonin dhe Tonin Daija. 2000. 250 këngë qytetare shkodrane. Shkodër: Idromeno.
References
Abazi, Enika dhe Albert Doja. 2016. “From the communist point of view: Cultural hegemony and folkloric manipulation in Albanian studies under socialism”. Communist and Post-Communist Studies 49: 163-178.
Alushi, Shyqyri. 2013. Ahengu shkodran më dha jetë. Shkodër: Fiorentina.
Bala, Ferid. 1999. “Karakteristikat e interpretimit vokal në këngët popullore shkodrane dhe transmetimi i tyre deri në ditët tona”. Shkodra në shekuj 2: 395-401.
Dobrenko, Evgeny. 2011. “Socialist realism”. Në: The Cambridge Companion to Twentieth-Century Russian Literature, përg. nga Evgeny Dobrenko dhe Marina Balina, 97-113. Cambridge University Press.
Edmunds, Neil, përg. 2004. Soviet music and society under Lenin and Stalin: The baton and the sickle. NY: Routledge Curzon.
Groys, Boris. 1992. The Total Art of Stalinism. Avant-Garde, Aesthetic Dictatorship, and Beyond. Princeton: Princeton University Press.
Gurashi, Kolë. 2002. Shkodra e baballarëve. Shkodër: Botimet Françeskane.
Hoxha, Enver. 1977. Mbi letërsinë dhe artin. Tiranë: “8 Nëntori”.
Ibrahimi, Feim. 1982. “Të ruajmë raporte të drejta në marrëdhëniet midis artit të kultivuar dhe atij popullor”. Nëntori 5: 44-54.
Kalemi, Spiro. 1980. “Disa probleme të këngës popullore qytetare”. Në Probleme të zhvillimit të folklorit bashkëkohor. Festivali folklorik kombëtar 1978 dhe problemet aktuale të shkencave etnografiko-folkloristike, përgatitur nga Uçi, Alfred, Mustafa Gërcaliu, Qemal Haxhihasani, Beniamin Kruta dhe Spiro Shkurti, 125-131. Tiranë: Akademia e Shkencave.
Kalemi, Spiro. 2010. Gjysëm shekulli muzikë (1945-1995). Mbresa e kujtime. Tiranë: Enti botues “Gjergj Fishta”.
Koço, Eno. 2002. Kënga lirike qytetare shqiptare në vitet 1930. Tiranë: Toena.
Kruta, Beniamin. 1977. “Çështje të raportit midis të mirëfilltës dhe spektakulares në zhvillimin e folklorit bashkëkohor”. Konferenca kombëtare e studimeve etnografike, 527-535. Tiranë: Akademia e Shkencave.
Kruta, Beniamin dhe Jorgo Panajoti. 1985. “Folklori ynë në epokën e Partisë”. Kultura popullore I: 89-108.
McCollum, Jonathan dhe David G. Herbert, përg. 2014. Theory and Method in Historical Ethnomusicology. London: Lexington Books.
Minga, Mikaela. 2016. “Tallavaja dhe entropia e muzikës në Shqipëri”. Kultura popullore: 125-142.
Minga, Mikaela. 2017. “Praktika shumëzërëshe në Shqipëri dhe itineraret e një aseti kulturor”. SHÊJZAT 3-4: 5-17.
Minga, Mikaela. 2020. Tinguj që rrëfejnë, tinguj që rrëfehen. Elbasani në regjistrimet etnomuzikologjike të arkivit audiovizual – IAKSA. Tiranë: Akademia e Studimeve Albanologjike.
Administrimi shtetëror i këngës tradicionale... 67
Ndoja, Bik. 2007. Kanga ndriçon errësinën. Shkodër: Enti botues “Gjergj Fishta”.
Nettl, Bruno. 1983. The study of ethnomusicology. Twenty-nine issues and concepts. Urbana: University of Illinois Press.
Nikolla, Albert P. 2012. Njeriu i ri shqiptar. Ndërmjet moralit komunist dhe krizës së tranzicionit. Tiranë: Onufri.
Paparisto, Albert. 1950. “Mbi disa probleme nga mbledhja me kompozitorët e muzikantët e vëndit tonë”. Letërsia Jonë 9: 72-75.
Paparisto, Albert. 1957. “Gjendja dhe detyrat e muzikës sonë”. Nëntori (nr. i posaçëm): 75-89.
Paparisto, Albert dhe Aleksandër Çefa, Fatmir Hysi, Hamide Stringa, Iliriana Dema, Kosta Loli, Spiro Kalemi, Tonin Zadeja, Zana Shuteriqi. 1990. Historia e muzikës shqiptare. Vëll. I. Tiranë: Sh.B.L.U.
Prendushi, Robert. 1976. “Nga grupet e para tek filarmonia”. Shkodra: 95-109.
Rice, Timothy. 2003. “Time, Place and Metaphor in Musical Experience and Ethnography”. Ethnomusicology 2: 151-179.
Rice, Timothy. 2010. “Ethnomusicological Theory”. Yearbook for Traditional Music 42: 100-134.
Sako, Zihni. 1975. “Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës (1973), etapë e rëndësishme e artit dhe e kulturës sonë popullore socialist”. Në Simpozium për problemet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës, tetor 1973, pa autor, 5-18. Tiranë: Akademia e Shkencave, Instituti i Folklorit.
Samson, Jim, përg. 2004. The Cambridge History of Nineteenth-Century Music. Cambridge University Press.
Smirnova, Nina. 2004. Historia e Shqipërisë përgjatë shekullit XX. Tiranë: Ideart.
Shetuni, Spiro J. 2013. Muzika tradicionale shqiptare: muzika qytetare (Libri V). Ouskirts Press.
Shituni, Spiro. 1988. “Cilësia si problem themelor i artit muzikor popullor”. Kultura popullore II: 25-38.
Shkreli, Kujtim. 1990. Këngë nga Shkodra. Dorëshkrim, Arkivi i Folklorit: IAKSA.
Topçia, Nuh. 2010. Ehengu shkodran. Shkodër: Rozafa.
Turino, Thomas. 1990. “Structure, Context and Strategy in Musical Ethnography”. Ethnomusicology 3: 399-412.
Uçi, Alfred, Mustafa Gërcaliu, Qemal Haxhihasani, Beniamin Kruta dhe Spiro Shkurti, përg. 1980. Probleme të zhvillimit të folklorit bashkëkohor. Festivali folklorik kombëtar 1978 dhe problemet aktuale të shkencave etnografiko-folkloristike. Tiranë: Akademia e Shkencave.
Uçi, Alfred. 1982. “Vendi i artit popullor në kulturën artistike socialiste”. Çështje të folklorit shqiptar 1: 5-29.
Uçi, Alfred. 2007. Estetika e folklorit. Tiranë: Akademia e Shkencave.
Velaj, Agim. 2006. Kangë popullore shkodrane. Shkodër: “Gjergj Fishta”.
Xhagolli, Agron. 2013. Folklori shqiptar në bashkëkohësi. Tiranë: Qendra e Studimeve Albanologjike, IAKSA.
Zadeja, Tonin dhe Tonin Daija. 2000. 250 këngë qytetare shkodrane. Shkodër: Idromeno.
English
Shqip
