Istvan Schutz - vijues dhe zhvillues i traditës albanologjike hungareze

Abstract

Profesori hungarez István Schütz është një emër i njohur prej kohësh në fushën e studimeve albano-ballkanologjike moderne dhe është përfaqësuesi më i famshëm i albanologjisë në Hungari. Interesat e tij për gjuhën shqipe filluan që në vitin 1948, kur ai u caktua të mësonte hungarisht studentët e parë shqiptarë që ndiqnin universitetin në Hungari. Që atëherë, ai u angazhua me pasion për të mësuar shqipen dhe u bë ekspert i kësaj gjuhe. Për më shumë se 40 vjet, ai ka dhënë mësim për lëndën e gjuhës shqipe, në Universitetin e Budapestit dhe ka mbajtur gjallë traditën e studimeve albanologjike në vendin e tij, i cili ka pasur lidhje të vjetra me Shqipërinë.

Frut i përvojës së tij të gjatë si profesor i gjuhës shqipe është vepra e tij e fundit, "Albán nyelvkönyv" (Libri i gjuhës shqipe), Balassi Kiadó, Budapest, 2002, 177 faqe. Ky manual ofron jo vetëm njohuri të mira mbi elementët e nevojshëm të gjuhës shqipe, por edhe shumë informacione mbi civilizimin shqiptar.

Prof. István Schütz ka punuar gjithashtu një fjalor të madh shqip-hungarisht, i cili pritet të botohet së shpejti, duke ndërtuar kështu një urë lidhëse midis kulturave shqiptare dhe hungareze. Prof. István Schütz është vlerësuar nga kritikët shkencorë-hungarezë si një rigjenerues i traditës së studimeve ballkanologjike në Hungari. Ai gjithashtu ka trajtuar një nga pyetjet kyçe të ballkanistikës: enigmën e marrëdhënieve shqiptaro-rumune të mesjetës së hershme. Studiuesit kanë vënë re një sërë përputhjesh dhe ngjashmërish midis shqipes dhe rumanishtes dhe kanë artikuluar hipoteza të ndryshme për shpjegimin e tyre. Albanologu hungarez ka kryer kërkime serioze në këtë fushë dhe ka sjellë elemente të reja që dëshmojnë ndikimin e gjuhës dhe kulturës folklorike shqiptare mbi atë rumune. Këto kërkime janë paraqitur në monografinë "Fehér foltok a Balkánon", e cila është vlerësuar nga kritikët si një vepër me standarde ndërkombëtare që plotëson një boshllëk.

Prof. István Schütz është i njohur në qarqet shkencore të Shqipërisë dhe Kosovës, ku ai ka marrë pjesë në aktivitete të ndryshme shkencore si konferenca, duke lexuar referate me interes të madh. Mund të përmendim atë që trajton "Këngët e Luftëtarit të Kufirit", që ka tërhequr vëmendjen e shumë studiuesve të tjerë. Siç dihet, një cikël i ngjashëm gjendet tek boshnjakët dhe janë ngritur hipoteza mbi burimin shqiptar, boshnjak ose të përzier të këtij cikli.

Në punëtorinë e vitit 2007 për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare, István Schütz mbajti një konferencë mbi këtë temë ku tërheq vëmendjen mbi disa të dhëna që dëshmojnë lashtësinë e një numri të madh të këngëve të këtij cikli në Shqipëri. Me këto kontribute, Prof. István Schütz zë një vend nderi në albanologjinë moderne.