Hasan Kaleshi- orientalist i shquar shqiptar

Abstract

Dr. Hasan Kaleshi është një figurë e nderuar dhe e lavdërueshme, i cili la gjurmë të ndritura në fushën e studimeve orientale. Humbja e tij krijoi një boshllëk që askush nuk mund ta mbushë në këtë degë të jetës dhe shkencës. Si një orientalisti i mirëfilltë, ai kurrë nuk e përzjeu jetën e tij me ambicie politike dhe, në të njëjtën kohë, mbeti besnik ndaj fakteve njerëzore dhe një studiues autentik. Një fakt i rëndësishëm në jetën dhe formimin e tij intelektual, që përbënte një veçanti në fushën e studimeve ku kjo personalitet shqiptare fitoi popullaritet, ishte identiteti i tij fetar që reflektohet si në natyrën e krijimtarisë së tij ashtu edhe në hulumtimet e tij.

Ai lindi në fshatin Serbë të rajonit të Kërçovës, në Maqedoni. Arsimin fillor e përfundoi në vendlindje, ndërsa të mesmin në Shkup. Në vitin 1952, ai diplomoi në Universitetin e Beogradit, Dega e Orientalistikës. Gjithashtu, nga i njëjti universitet mori titujt Master dhe Doktor me temën: “Dokumentet më të hershme të vakëfeve në arabisht të gjetura në rajonin e Maqedonisë.”

Ai zotëronte disa gjuhë të huaja, si: shqip, maqedonisht, turqisht, serbisht, arabisht, gjermanisht, anglisht, frëngjisht, italisht, etj. Këto luajtën një rol thelbësor në bërjen e figurës së orientalistit Hasan Kaleshi të njohur në rrethet shkencore evropiane dhe përtej tyre. Gjithashtu, ato i mundësuan autorit të botojë shkrimet e tij të shumta në shumë vende të ndryshme të Evropës dhe Lindjes.

Në vitin 1965, ai u kthye në Jugosllavi dhe punoi në Institutin e Studimeve Albanologjike në Prishtinë. Ai vazhdoi aty deri në vitin 1973, kur u zgjodh Shef i Departamentit të Orientalistikës në Universitetin e Kosovës dhe njëkohësisht punoi si pedagog i gjuhës dhe letërsisë arabe. Ai ndërroi jetë pas tre vitesh, në vitin 1976.

Është e denjë të përmendet se Dr. Kaleshi mori pjesë në shumë ngjarje dhe aktivitete ndërkombëtare dhe rajonale të dedikuara orientalistikës. Në disa prej tyre, ai pati fatin të takohet dhe të shkëmbejë mendime me shumë shkrimtarë arabë, të cilëve u shërbeu duke përkthyer veprat e tyre letrare, si: Mahmud Tejmur, Teufik Al-Hakim, etj. Gjatë periudhës 1949-1976, ai shkroi dhe botoi shumë studime dhe hulumtime të rëndësishme në gjuhë të ndryshme. Një pjesë e madhe e tyre nuk arriti të përkthehet nga gjuhët në të cilat ishin botuar. Ndërkohë, disa prej tyre janë humbur, ndërsa pjesa tjetër është mbledhur në një seri vëllimesh. Numri i studimeve dhe hulumtimeve të realizuara tejkalon 350, pa përfshirë librat.

Një pjesë prej tyre i kushtohen gjuhës dhe letërsisë shqipe, si: “Vërejtje mbi gjuhën e përdorur në gazetarinë tonë,” 1949; “Gjuha shqipe bashkëkohore në Jugosllavi,” 1952; “Letërsia e shkruar shqipe me alfabet arab,” 1957, etj. Ndërsa, mund të thuhet se pjesën më të madhe të veprimtarisë së tij ia kushtoi përkthimit të një sërë veprash të autorëve arabë si Ibn Rumi, Xhubran Khalil Xhubran, Bulend El-Hajderi, Nizar Kabbani, Sulejman Al-Isa, etj., në gjuhë të ndryshme të rajonit dhe botimit të studimeve të veçanta në kuadër të letërsisë arabe, si: “Letërsia bashkëkohore egjiptiane,” 1956, “Risia në poezinë moderne arabe,” 1965. Ai ka përkthyer një sërë tregimesh të shkurtra nga shkrimtari i njohur arab, Mahmud Tejmur. Gjithashtu, ka përgatitur një tekst në gjuhën shqipe për Universitetin mbi Historinë e Letërsisë Arabe.

Pjesë e kryeveprave të realizuara nga Dr. Hasan Kaleshi është Fjalori Serbo-Kroatisht-Arabisht, i cili u përfundua me sukses në bashkëpunim me studiuesin e njohur Kamil El-Buhi, një nga personalitetet më të shquara në fushën e orientalistikës gjatë viteve ’50. Fjalori u botua pasi autorët kishin ndërruar jetë. Ai përfshin rreth 50,000 njësi dhe shprehje. Gjithashtu, Dr. Kaleshi kishte botuar një sërë artikujsh dhe hulumtimesh në serbisht, arabisht dhe shqip, me qëllim prezantimin e letërsisë turke të vjetër dhe të re, dhe njëkohësisht përktheu vepra të shkrimtarëve të shquar osmanë. Duke u nisur nga kjo përvojë e gjatë jetësore dhe krijimtari e gjerë në fushën e studimeve orientale, Dr. Kaleshi meriton përjetësisht vlerësimet më pozitive nga mbarë bota si një emblemë e shquar e Orientalistikës Evropiane dhe një nga të paktët në këtë fushë për rajonin e Ballkanit.