Radika: Vetitë etnokulturore dhe mbrojtja juridiko-ndërkombëtare e saj

Abstract

Ky punim synon të hedh dritë mbi një trevë me vlera etnokulturore dhe hirdroteknike, me prurje në fushën e faunës, florës, ekosistemit, si dhe të një tradite juridiko-historike tepër të spikatur për këtë trevë, sikurse është zona e Radikës, si dhe vetë lumi Radika, e cila përbëri shtyllën kryesore të debatit të Komisionit të Konvetës së Bernës, Zvicër.
Rregullat e Helsinkit vendosën bazat për punën e kryer nga Komisioni i Ligjit Ndërkombëtar, e cila u bë shkak që Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara të pranojë Konventën mbi Ligjin e Përdorimeve përveç Lundrimit të Ujërave Ndërkombëtare (e njohur si Konventa e Kombeve të Bashkuara e vitit 1997). Kësisoj, mbi ujrat e Radikës, Konventa vendos parimin e “përdorimit të arsyeshëm dhe të ndershëm” dhe rrjeshton një sërë faktorësh për të përcaktuar këtë përdorim. Ajo nxit shtetet të hyjnë në marrëveshje të përbashkëta për ujërat, duke rekomanduar krijimin e komisioneve të përbashkëta për të lehtësuar bashkëpunimin mes zonave ndërkufitare.
Konventa për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Ujërave Ndërkombëtar e Komisionit Ekonomik Evropian të Kombeve të Bashkuara (KKEKB ose UNECE në anglisht) – që ndryshe njihet si Konventa e Ujit e Helsinkit e vitit 1992, është një instrument ligjor unik që merret kryesisht dhe përcakton mekanizmat për bashkëpunimin institucional ndërmjet shteteve. Kjo konvente u bë pararojë për mbrojtjen e lumit Radika si dhe të florës, faunës, rreqebullit ballkanit dhe etnokulturës së saj.