Raporti ndërmjet filozofisë dhe teologjisë në Islam konsiderata të përgjithshme

Abstract

Për të kuptuar mendimin metafizik dhe teologjik të mendimtarëve humanistë islamikë, duhet të ndalemë në dy terma: falsafa dhe kalam.
Falsafa (filozofia) ka qenë një lëvizje intelektuale në Islam, e cila solli personalitete si al-Kindi, al-Farabi, Ibn Sina (Avicena) dhe Ibn Rushd (Averroes). Falsafën nuk mund ta quajmë teologji, dhe ndikimi i saj shpesh çonte në reagime nga teologët asharitë, por ndikimi i saj ishte i madh. Megjithatë, këta filozofë nuk ishin teologë, dhe ndonjëherë tezat e tyre shpërndaheshin nga teologët ortodoksë. Kontakti me shkencat dhe filozofinë greke, gjatë administratës bizantine dhe kulturës helenike, ndikoi në mendimin islamik.
Në kontekstin e krishterimit, kishte një hapje ndaj kulturës helenike dhe një harmonizim mes mesazhit të Ungjillit dhe trashëgimisë së lashtë. Ndërsa në Islam, Kurani paraqitet si një revelacion i përjetshëm, i cili nuk e pranon Tora dhe Ungjillin si libra të manipuluara nga njerëzit. Ky kontrast e bën tekstin kuranik një absolut në tërësinë e tij.
Një tjetër ndryshim thelbësor është lidhur me nocionin e "frymëzimit".
Në krishterim, autorët e frymëzuar vepruan nën influencën e Frymës së Shenjtë dhe mundën të përdorin dokumente të mëparshme duke ruajtur personalitetin e tyre. Në Islam, Kurani është shpallur si fjala e Zotit dhe jo e Muhamedit, duke e bërë atë të paprekshëm.
Mistika islame ka tentuar të depërtojë në misterin e Zotit, ndërsa teologjia ortodokse ka ndaluar në një zbulim të kufizuar të Zotit.
Sufizmi ka synuar një bashkim me Zotin përmes dashurisë dhe vuajtjes, duke parë dashurinë si thelbin e Zotit dhe rrugën për bashkim me të. Në Islam, çështja e bashkimit me Zotin shpesh ka kontradikta, pasi kur bëhet fjalë për një sjellje të mundshme, teologët shfaqin skepticizëm, ndërsa sufistët përqendrohen në dashurinë si rrugën e vërtetë për të arritur bashkimin me Zotin.