Institucionet islame të Tiranës

Abstract

Këtu autori prezanton disa të dhëna shkencore mbi themelimin e qytetit të Tiranës pa lënë mënjanë legjendat e krijuara për të dhe përhapjen e fesë islame.

Në përgjithësi, në Tiranë, ata që janë konvertuar në myslimanë kanë qenë më parë katolikë, ndërsa ortodoksët, të cilëve banorët vendas u dhanë disa toka, erdhën më vonë, kur qyteti ishte tashmë i islamizuar.

Përhapja e fesë islame u bë në mënyrë vullnetare dhe në vend ajo u përqafua në formën e valëve në një rreth përqendror - duke filluar nga qendra: sa më i gjerë rrethi, aq më e dobët përhapja e islamit.

Megjithatë, për shkak të zhvillimit të shpejtë ekonomik, sidomos në zejtari dhe bujqësi, dhe sëmundjeve të ndryshme epidemike që përhapeshin aty, u krijua një gjendje që kërkonte rritjen e popullsisë së Tiranës me banorë të rinj që vinin nga vendi. Kjo rriti ndjeshëm popullsinë. Nga kjo lindte nevoja për një organizim islamik në qytet dhe kështu u themeluan institucionet e para islame, përfshirë organizimin e përgjithshëm fetar si një distrikt.

Ndërtimi i institucioneve dhe administrimi i tyre filloi. Në këtë aspekt, familjet vendase, tregtarët, zejtarët dhe bujqit janë të njohur si donatorët e parë. Bashkë me këtë proces, qyteti u bë gjithnjë e më i bukur me ndërtesa të reja. Mund të sjellim shembuj që banorët e lagjeve të ndryshme filluan të konkurrojnë mes tyre për të bërë veprat më të bukura bamirëse për të treguar gjendjen e tyre ekonomike, por njëkohësisht për të treguar dashurinë e tyre për qytetin, si: faltore, ura, burime etj.

Shumë prej këtyre objekteve të artit, të cilat për shkak të ndryshimeve urbane nuk ekzistojnë më, kanë marrë emrat e familjeve të vjetra vendase të Tiranës që i ndërtuan, siç janë xhamitë e Zajmit, Bërxollit, Fagut, Mujos, Teqeja e Harasanëve etj. Ato janë ndërtuar në vendet më të bukura të qytetit dhe, çfarë është më e rëndësishme, donatorët nuk kanë kursyer paratë për t'i bërë sa më të bukura të jetë e mundur.

Në këtë artikull përmenden dhe analizohen disa nga monumentet islame më të vjetra të Tiranës, megjithëse pjesa më e madhe e tyre nuk ekziston më. Kështu, analizohet Xhamia e Sulejman Pashë Bargjinit, e cila është ndërtuar në kohën e themelimit të qytetit dhe konsiderohet si monumenti më i vjetër i tij. Gjithashtu, përshkruhet në detaje Xhamia e Et'hem Beut dhe disa monumente të tjera të vjetra të qytetit, duke përfshirë teqet, turbet, etj.

Autori përmend jo vetëm të gjitha institucionet islame që kanë ekzistuar në Tiranë, por gjithashtu përshkruan shkurtimisht historikun e disa institucioneve të tjera fetare. Në fund, përmend gjendjen e Tiranës në fillim të shekullit XX, zgjedhjen e saj si kryeqytet në vitet '20 dhe institucionet islame që kanë ekzistuar atëherë. Duhet të theksohet se në ato kohë kur popullsia e qytetit nuk ishte më shumë se disa dhjetëra mijëra banorë, kishte 18-20 xhami, ndërsa sot, pas 8 dekadash kur popullsia po arrin 1,000,000, xhamitë ekzistuese numërohen me gishtat e dorës.

Me ndryshimet që kanë ndodhur, institucionet islame arritën në gjendjen që janë sot; disa xhami u shkatërruan për shkak të planifikimit urbanistik, luftës për Çlirimin e Tiranës dhe në fund, pjesa më e madhe e tyre u shkatërrua keqdashësisht nga sistemi ateist që shpalli luftë ndaj feve. Në vend të tyre, ai sistem në shumicën e rasteve ndërtoi shtëpi me kontribut vullnetar, etj.