Figura e Gjergj Kastriotit - Skënderbeut në letërsi dhe në folklor

Abstract

Trimëritë legjendare të heroit shqiptar, Gjergj Kastrioti, zgjatën për 25 vjet dhe ai mund të thuhet se ishte "një mburojë e fortë për Evropën". Për këtë arsye, veprat kushtuar atij vazhduan pandërprerë gjatë shekujve, duke e ringjallur heroin tonë sa herë që duhej një simbol i fortë për të mbështetur brezat e rinj në luftërat patriotike, brenda dhe jashtë vendit.
Studimet historike dhe letërsia evropiane pranuan misionin e tij të lartë si një mbrojtës i denjë i Ballkanit dhe qytetërimit evropian, duke e quajtur atë "kalorësi i lirisë", ndërsa populli i tij e quajti "Dragoi i Ballkanit".
Sasia e madhe e veprave të ndryshme historike dhe letrare (dramave, romaneve, tregimeve, poezive dhe vargjeve), afërsisht 400, të shkruara kryesisht në gjuhë të huaja, është një dëshmi e qartë e interesit të gjallë të zgjuar në Evropë nga personaliteti i ndritur i Gjergj Kastriotit, i cili mund të konsiderohet si një nga figurat më të rëndësishme, nëse jo më e rëndësishmja, në Evropë.

"Gjergj Kastrioti bëri që të gjithë shekujt të flisnin për të. Dhe çdo shekull, çdo kohë ka folur me zërin e vet dhe ka zbuluar diçka të re tek ai."

Personaliteti i Skënderbeut ka tërhequr jo vetëm vëmendjen e historianëve, por edhe atë të shkrimtarëve të letërsisë botërore.
Një numër i madh autorësh të periudhave dhe rrymave të ndryshme letrare e kanë trajtuar këtë personalitet, duke krijuar një gamë të gjerë veprash të zhanreve dhe llojeve të ndryshme letrare. Mund të përmendim disa drama të shkruara nga autorë italianë dhe francezë kushtuar këtij personaliteti si, "Trimëritë e Princit Skënderbej, fitimtari i Sulltan Muratit", (1973) nga Antonio Xamboni, "Skënderbeu, princi i Shqipërisë" (1770) nga Maurizio Gerardini, pastaj, "Skënderbeu" (1786) nga Pol Debuson. Me kalimin e kohës, nga skenat e teatrove dramatike, këto drama filluan të luheshin nga trupat angleze dhe gjermane, gjë që rriti popullaritetin e heroit tonë gjithnjë e më shumë.
Ky artikull analizon vendin e madh që zë personaliteti i Skënderbeut në letërsinë e Rilindjes Shqiptare, e cila ishte frymëzuar nga idealet e luftës për çlirimin kombëtar të popullit shqiptar.
Në poezinë e tij "Historia e Skënderbeut", Naim Frashëri i dha tonin gjithë letërsisë shqiptare që vijoi. Këtë rrugë të Naimit e ndoqën edhe poetët e tjerë të Rilindjes, si A. Z. Çajupi, N. Mjeda, Asdreni, R. Siliqi, etj., të cilët në krijimet e tyre përpiqeshin të lidhnin kujtimin e Skënderbeut me detyrat e lëvizjes për çlirimin kombëtar.
Edhe pas çlirimit të Shqipërisë nga zgjedha e huaj, tema e Skënderbeut mbeti ende aktuale; sepse shembulli i rezistencës së tij të pashoq vazhdimisht i mëson popullit shqiptar se si të përballojë heroikisht valët e presionit të huaj.
Interesi dhe shqyrtimet mbi personalitetin e Skënderbeut janë shfaqur që në fillim në letërsinë e trojeve shqiptare në ish-Jugosllavi. Në ato qarqe, personaliteti i Skënderbeut është trajtuar në dimensione të reja nga poetë si Enver Gjergjeku, Rexhep Hoxha, Beqir Musliu, Muhaed Kërveshi, Daut Demaku, Jakup Ceraja, Teki Dervishi, Ymer Shkreli, etj.
Ndër veprat mund të përmendim: "Gjergj Kastrioti - Skënderbeu" nga Ahmed Çerkezi me një karakter të fortë lirik dhe narrativ dhe poezinë "Nikë Kosova" nga Jakup Ceraja. Vitet e ardhshme do të sjellin përsëri vepra të reja, edhe më interesante.
Emri dhe veprat e Gj. K. Skënderbeut ka hyrë në vargjet e pothuajse të gjithë poetëve shqiptarë, ndërsa gama e romaneve dhe dramave historike ku ai është personazhi kryesor po rritet ndjeshëm. Para së gjithash, duhet të përmendet romani "Skënderbeu" i Sabri Godos.
Personaliteti i Skënderbeut, siç përmendëm më sipër, është trajtuar me dëshirë nga pothuajse të gjithë autorët shqiptarë dhe arbëreshë të kohëve moderne, disa me ndonjë poezi lirike, disa të tjerë me ndonjë poemë ose krijime më të gjata.