Vilajeti i Shkodrës në Luftën e Parë Ballkanike (1912-1913)

(Në këndvështrimin e historianëve dhe arkivave Osmane)

Autorët

  • Mimoza Jata

DOI:

https://doi.org/10.59164/univers.v23i23.614

Abstract

Shkodra është një ndër pikat më kryesore strategjike në Ballkan. Në shekujt XI-XIII Shkodra (Scutari) ishte zonë e dominuar midis Bizantit dhe principatës serbe të Zetës. Në vitet 1360-1393 ajo u bë qendra e Principatës së Balshajve. Në vitin 1396, Gjergj Strazimir Balsha ua dorëzoi qytetin venecianëve të cilët e fortifikuan qytetin dhe e mbajtën nën kontroll deri në vitin 1479.

Për shkak të vendndodhjes së saj gjeografike, Shkodra ishte e vështirë të sundohej dhe osmanët mundën ta vendosnin kontrollin e plotë në rajon vetëm një shekull pas kalimit të tyre të parë në Rumeli. Fatih Sulltan Mehmeti pasi mori Shkodrën në vitin 1479, praktikisht arriti vendosjen e sundimit osman në të gjithë Shqipërinë e më gjerë. Osmanët e morën Shkodrën vetëm me një marrëveshje që bënë me venecianët. Sipas kushteve të traktatit, një pjesë e banorëve  kishin evakuuar qytetin dhe kishin emigruar në territoret veneciane. Vilajeti, pasi hyri nën sundimin osman, u shndërrua në një qendër të rëndësishme administrative dhe kulturore nën këtë administratë. Sipas regjistrit Tahrir të vitit 1485, kishte disa qindra ushtarë në kala dhe gjithashtu një popullësi civile prej 97 shtëpish (rreth 450-500 njerëz), njëzet e shtatë prej tyre myslimanë. Emrat e këtyre xhamive janë regjistruar në “Defterin e Regjistrimeve të Xhamive në Rumeli” të vitit 1637, dhe pjesërisht në regjistrat osmanë të shekullit XVI.

Shkodrës, si qyteti më i rëndësishem shqiptar deri në vitin 1912 edhe pse ka qënë nën sundimin Osman, Porta e Lartë ia ka lejuar të ketë karakteristika dhe privilegje të ndryshme si në aspektin administrativ ashtu edhe në atë ligjor. Në sajë të kësaj me gjithë dallimet lokale, besnikëria e shqiptarëve të këtij vilajeti ndaj Portës së Lartë (me disa përjashtime të vogla) është ruajtur deri në fund. Sundimi Osman në Shkodër mori fund në një mënyrë dramatike në Luftërat Ballkanike (1912-1913). Rrethimi i Shkodrës dhe masakrat që bënë ushtritë aleate serbo-malazeze në Luftën e Parë Ballkanike, jeton ende në kujtesën e shqiptarëve.

Keywords:

Vilajeti i Shkodrës, Lufta e Parë Ballkanike, sundimi osman

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Agim Parruca, Shkodra (Scutari), Shkodra Bastion i Qytetërimit Shqiptar, Tiranë, 2004.

  2. Ali Fuat Ögrenç, Balkanlarda İlk Dram: Unuttuğumuz Mora Türkleri ve Eyaletten Bağımsızlığa Yunanistan, BKY Yay., İstanbul, 2009.

  3. Barbara Jelavich, Balkan Tarihi 20.Yüzyıl, c.II, (Çev. Zehra Savan-Hatice Uğur), Küre Yay., İstanbul, 2006.

  4. Bilgin Çelik, “Balkanlarda Arnavut Sorunu”, Cumhuriyet Strateji, Ocak, 2005.

  5. BOA, Babıali Evrak Odası (BEO), no. 305439; BOA, BEO, no. 3997/299737; BOA, BEO, no. 4081/306012; BOA, BEO, no. 4095/307064; BOA, BEO, no. 4140/310493; BOA, BEO, no. 4801/306064; BEO, no. 4029/302146; BOA, BEO, no.3993/299449.

  6. Bonyar Waylet- Ernst Jackh, İmparatorluk Stratejileri ve Ortadoğu: Doğu'da İngiliz Alman Rekabeti ve Balkan Savaşından Sonra Almanya, Chivi yazıları Yay., İstanbul, 2004.

  7. Cevdet Küçük, “Balkan Savaşı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), İstanbul, 1992, c. V.

  8. Charles Jelavich & Barbara Jelavich, (1986). The establishment of the Balkan national states, 1804–1920. University of Washington Press.

  9. Edward J. Erickson, Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912-1913, London 2003; Zekeriya Türkmen, “Balkan Savaşlarında Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin Osmanlı Ordusuna Yönelik Sağlık Hizmetleri”, Belleten, (Ankara 2005), c. LXVIII.

  10. Enver Ziya Karal, İkinci Meşrutiyet ve Birinci Dünya Savaşı (1908-1918), TTK Yayınları, V. 9, 3. baskı, Ankara, 2001.

  11. Halil İnalcık, Arnavutluk’ta Osmanlı Hakimiyetinin Yerleşmesi ve İskender Bey İsyanının Menşei, “Fatih ve İstanbul Dergisi”, V. I., No: II., ff. 152-175, İstanbul 1953.

  12. Halil İnalcık, Süret-i Defter-i Sancak-i Arvanid, Türk Tarih Kurumu Basımevi, II. Ankara, 1987.

  13. İbrahim Artuç, Balkan Savaşı, Kastaş Yayınlan, İstanbul, 1988.

  14. İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, İstanbul, 2011, c. 4.

  15. Machiel Kiel, “İşkodra”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), İstanbul, 2001, V. 23.

  16. Mahmud Beliğ Uzdil, Balkan Savaşı'nda Mürettep 1-Nci Kolordunun Harekâtı, (Yay. Haz: A. Tetik-Ş. Büyükcan), Ankara, 2006.

  17. Mahmud Celaleddin, Hoca Tahsin Efendi ile Mükalememiz ( Röportaj), Hazine-i Evrak Mecmuası No: 22, ff. 343-347, 2 Temmuz 1881, Türkçe transkripsyon ve tercüme Sidita Brahaj, 2018.

  18. Muzaffer Tepekaya, “Osmanlı-Alman İlişkileri (1870-1914)”, Türkler, Yeni Türkiye Yayınları, c. 13, Ankara, 2002.

  19. Nathalie Clayer, Aux origines du nationalisme albanais: la naissance d'une nation majoritairement musulmane on Europe, Kartala, 2007.

  20. Necdet Hayta, Ege Adaları Sorunu 1911'den Günümüze, Gazi Kitapevi Yay., Ankara, 2006.

  21. Oya Şenyurt, “II. Mahmud'un Saltanatının Son Yıllarında İşkodra Kalesi ve Çevresi”, Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, 4, Aralık, 2013.

  22. Perparim Rexhepi, Mbrojtja e Shkodrës (1912-1913), Tiranë, 2001.

  23. Reginald Rankin, The Inner History of The Balkan War, London, 1914.

  24. Richard C. Hall, The Balkan Wars 1912-1913, Prelude to the First World War, London, 2000.

  25. Salname-i Vilayet-i İşkodra (SVİ), Sene 1310.

  26. Sami Frashëri / Şemsedin Sami, Kamusü'l-Alâm, Dersaadet 1316, V. II.

  27. Ali Bardhi, Müfettiş Davut Boriçi'nin Günlüğünde (1870-1877) İşkodra Vilayeti'nde Eğitim, Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2009.

  28. Selim Aydın, Balkanların Acı Yüzü: Basın Tarihinde Balkan Savaşları, Yeditepe yayınları, İstanbul 2013.

  29. Süleyman Kani İrtem, Osmanlı Devleti'nin Makedonya Meselesi, Balkanların Kördüğümü, Temel Yay., İstanbul, 1999.

  30. Süleyman Külçe, Osmanlı Tarihi'nde Arnavutluk, İzmir, 1944.

  31. Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi, Osmanlı Devri, Balkan Harbi, Genelkurmay Yay., c. II/1-2, Ankara 1993.

  32. Von Zambaur, Hortense, Rrethimi i Shkodrës (10 tetor 1912 deri me 22 prill 1913) Përkthyer: Ferit Hafizi, Shkodër, 2006.

  33. Wilhelm Feldmann, İstanbul'da Savaş Günleri: Bir Alman Gazetecinin Balkan Savaşı Hatıratı, Selis Kitaplar, İstanbul, 2004.

  34. Yakup Ahbab, “The Shkodra Banner Administrative Structure During The Tanzimat Period (1839-1876)'', Balkan Studies History&Literatüre, (Ed. Deniz Ekinci), V. II, Arnavutluk 2012.

  35. Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılap Tarihi-II/I (Trablusgarp ve Balkan Savaşları Osmanlı Asyasının Paylaşılması için Anlaşmalar-1911 başından Balkan Savaşı'na Kadar), TTK Yay., Ankara, 1983.

Downloads

Published

2023-02-16

How to Cite

Jata, Mimoza. 2023. “Vilajeti I Shkodrës Në Luftën E Parë Ballkanike (1912-1913): (Në këndvështrimin E historianëve Dhe Arkivave Osmane)”. Univers 23 (23):85-98. https://doi.org/10.59164/univers.v23i23.614.

Numër

Vëll. 23 No. 23 (2022): Univers

Section

Studime

Similar Articles

<< < 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.