Pjetër Bogdani si regjistrues mbishkrimesh të vjetra: një relacion pak i njohur i vitit 1658

Anila Omari

doi:10.62006/sf.v1i1-2.3209

Autorët

Anila Omari

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3209

Abstract

Jeta dhe veprimtaria e Pjetër Bogdanit është dokumentuar në një numër të madh dokumentesh e materialesh arkivore, në pjesën më të madhe të botuara. Botuesit kryesorë të dokumenteve ku përfshihet historia e Shqipërisë e shekujve XVII-XVIII dhe mes tyre edhe dokumentet që lidhen me Pjetër Bogdanin janë D. Coleti - F. Riceputi1, Augustin Theiner2, Jovan Radonić3, Injac Zamputi4, Marco Jačov5 etj., ndërsa në mënyrë të posaçme për mbledhjen e dokumentacionit lidhur me Pjetër Bogdanin kanë punuar Luigj Marlekaj6 dhe Odette Marquet7. Nga këto dokumente është rindërtuar në momentet më të rëndësishme të saj rrjedha jetësore e Bogdanit dhe veprimtaria e tij klerikale, intelektuale e politike, me përjashtim të periudhës së hershme të vendlindjes dhe datëlindjes si dhe të shkollimit fillor, të cilat ende sot nuk janë saktësuar përfundimisht. Për shkollimin e tij në kolegjet e Propaganda Fides dhe të Loretos kemi tani të dhënat dokumentare plotësuese të hetuara nga Bardhyl Demiraj në Arkivat e Kolegjit të Loretos dhe të Kolegjit Urban dhe të sjella në punimet e tij të kohëve të fundit mbi rishtarët shqiptarë në kolegjet italiane8.

Downloads

Download data is not yet available.

References

D. Farlati & J. Coleti, Illyricum Sacrum, VIII, Venetiis, 1819.
A. Theiner, Vetera monumenta Slavorum meridionalium historiam illustrantia, Romae, Typis vaticanis, 1863-75.
J. Radonić, Rimska kurija i južnoslovenske zemlje od XVI do XIX veka, Beograd Naučna Knjiga 1950
I. Zamputi, S. Pulaha, Dokumente të shekujve XVI-XVII për historinë e Shqipërisë, vëll. IV (1675-1699), ASHSH, IH, Tiranë, 1990.
M. Jačov, Le missioni cattoliche nei Balcani durante la guerra di Candia (1645-1669), vol. 1-2, Città del Vaticano: Biblioteka Apostolica Vaticana 1992.
L. Marlekaj, Pietro Bogdani e l’Albania del suo tempo, Liantonio Editrice, Palo del Colle (Bari), 1989.
O. Marquet, Pjetër Bogdani. Letra dhe dokumente nga Arkivi i Kongregatës „de Propaganda Fide” si dhe nga Arkivat Sekrete të Vatikanit, At Gjergj Fishta, Shkodër, 1997.
B. Demiraj, “Rishtarë shqiptarë në kolegjin Ilirik të Loretos”, “Shêjzat” 3-4 [2016] 48-85, f. 22; Po ai, “Grimca biografike për autorët tanë të vjetër”, pj. III “Rinia dhe formimi teologjik-intelektual i Pjetër Bogdanit”, Hylli i Dritës, nr. 2, Shkodër, 2016, f.20-34. Shih tani edhe monografinë Areali kulturor i Veriut në shek. XVI-XIX, Onufri, 2017, f. 248-269.
L. Marlekaj, Pjetër Bogdani dhe Shqipnia e kohës së tij, Botime Françeskane, Shkodër, 2008, f. 45.
M. Jačov, Le missioni cattoliche nei Balcani durante la guerra di Candia (1645-1669), vëll. II, f. 6-14.
Shih G. Hoxha, “A return to the history of the church of Sts. Sergius and Bacchus on the Buna riverbank”, in: New archeological discoveries in the albanian regions I, Academy for Albanian Studies, Institute of Archeology, Tirana, 2017, ff. 625-722.
Foto e dy mbishkrimeve të Kishës së Shirgjit, marrë nga Muzeu Kombëtar i Toranës dhe Muzeu i Shkodrës, shih G. Hoxha, “A return to the history of the church of Sts. Sergius and Bacchus on the Buna riverbank”, art. i cituar, f. 701.
Dokumenti i botuar nga M. Jačov, në: M. Jačov, Le missioni cattoliche nei Balcani durante la guerra di Candia (1645-1669), vëll. II, f. 6-14. Përkthimi im - A. Omari. Shënimet në fusnotat e tekstit të përkthyer janë gjithashtu të miat.
Mbretër serbë që kanë sunduar në Diokle (Mal të Zi) e në Shqipërinë e Veriut. Në Kronikën e priftit të Dioklesë, gjithsesi e kontestuar për vërtetësinë e saj, thuhet se në kishën e Shirgjit dhe Baftit janë varrosur disa anëtarë të dinastisë së Vojislavljevićëve të Dukljes (Dioklesë), si Mihali I, Konstandin Bodini, Dobroslavi, Vladimiri dhe Draginja. Khs. Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor, 51-52, Državna Štamparija, 1988, f. 94, në: Shirgj Church në Wikipedia
(https://en.wikipedia.org/wiki/Shirgj_Church, shën. 3); shih dhe A. Ndreca, “Rrënojat e abacisë së Shirgjit dhe shpëtimi i tyne”, me citim të M. Orbinit, në Gazeta 55, 15.9.2008 (http://gazeta55.al/rrenojat-e-abacise-se-shirgjit-dhe-shpetimi-i-tyne).
Marko Jačov, Spisi Tajnog vatikanskog arhiva XVI – XVIII veka, Beograd 1983, 135.
Ibid.
Aluzion për ankesën e Profetit Jeremia (Lamentationes 4:4): parvuli petierunt panem, et non est qui frangat eis (“të vegjlit kërkuan bukë dhe nuk kish kush ta thyente atë”).
Coena Domini (“Dreka e Zotit”, sipas fjalëve hyrëse të saj) ka qenë një bulë papale e viteve 1363 deri 1770 që shpallte dënimin e kishës ndaj herezive, skizmave, sakrilegjeve, thyerjes së privilegjeve të papës e të kishës e krimeve të tjera. 19 Vajrat e shenjta janë vajrat që përdoren në dhënien e sakramenteve të pagëzimit, të konfirmimit, të vajimit të fundit e veprime të tjera shugurimi e bekimi që i përkasin vetëm Ipeshkvit.
D.m.th. në veri të Drinit, meqë vizita e Bogdanit dhe fusha e veprimtarisë së tij përfshin territoret në veri të këtij lumi. Është fjala për vendin që i rezervohej kësaj krahine në Kolegjin e Loretos.
Messis quidem plurima, operarii autem pauci (“Korrjet janë të shumta por punëtorët të paktë”) Luka 10 2.
Versioni origjinal italisht i hartuar nga Pjetër Bogdani dhe i transkriptuar nga M. Jaçov.
MARKO JAČOV, Spisi Tajnog vatikanskog arhiva XVI – XVIII veka, Beograd 1983, 135.
Ibid.

References

D. Farlati & J. Coleti, Illyricum Sacrum, VIII, Venetiis, 1819.

A. Theiner, Vetera monumenta Slavorum meridionalium historiam illustrantia, Romae, Typis vaticanis, 1863-75.

J. Radonić, Rimska kurija i južnoslovenske zemlje od XVI do XIX veka, Beograd Naučna Knjiga 1950

I. Zamputi, S. Pulaha, Dokumente të shekujve XVI-XVII për historinë e Shqipërisë, vëll. IV (1675-1699), ASHSH, IH, Tiranë, 1990.

M. Jačov, Le missioni cattoliche nei Balcani durante la guerra di Candia (1645-1669), vol. 1-2, Città del Vaticano: Biblioteka Apostolica Vaticana 1992.

L. Marlekaj, Pietro Bogdani e l’Albania del suo tempo, Liantonio Editrice, Palo del Colle (Bari), 1989.

O. Marquet, Pjetër Bogdani. Letra dhe dokumente nga Arkivi i Kongregatës „de Propaganda Fide” si dhe nga Arkivat Sekrete të Vatikanit, At Gjergj Fishta, Shkodër, 1997.

B. Demiraj, “Rishtarë shqiptarë në kolegjin Ilirik të Loretos”, “Shêjzat” 3-4 [2016] 48-85, f. 22; Po ai, “Grimca biografike për autorët tanë të vjetër”, pj. III “Rinia dhe formimi teologjik-intelektual i Pjetër Bogdanit”, Hylli i Dritës, nr. 2, Shkodër, 2016, f.20-34. Shih tani edhe monografinë Areali kulturor i Veriut në shek. XVI-XIX, Onufri, 2017, f. 248-269.

L. Marlekaj, Pjetër Bogdani dhe Shqipnia e kohës së tij, Botime Françeskane, Shkodër, 2008, f. 45.

M. Jačov, Le missioni cattoliche nei Balcani durante la guerra di Candia (1645-1669), vëll. II, f. 6-14.

Shih G. Hoxha, “A return to the history of the church of Sts. Sergius and Bacchus on the Buna riverbank”, in: New archeological discoveries in the albanian regions I, Academy for Albanian Studies, Institute of Archeology, Tirana, 2017, ff. 625-722.

Foto e dy mbishkrimeve të Kishës së Shirgjit, marrë nga Muzeu Kombëtar i Toranës dhe Muzeu i Shkodrës, shih G. Hoxha, “A return to the history of the church of Sts. Sergius and Bacchus on the Buna riverbank”, art. i cituar, f. 701.

Dokumenti i botuar nga M. Jačov, në: M. Jačov, Le missioni cattoliche nei Balcani durante la guerra di Candia (1645-1669), vëll. II, f. 6-14. Përkthimi im - A. Omari. Shënimet në fusnotat e tekstit të përkthyer janë gjithashtu të miat.

Mbretër serbë që kanë sunduar në Diokle (Mal të Zi) e në Shqipërinë e Veriut. Në Kronikën e priftit të Dioklesë, gjithsesi e kontestuar për vërtetësinë e saj, thuhet se në kishën e Shirgjit dhe Baftit janë varrosur disa anëtarë të dinastisë së Vojislavljevićëve të Dukljes (Dioklesë), si Mihali I, Konstandin Bodini, Dobroslavi, Vladimiri dhe Draginja. Khs. Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor, 51-52, Državna Štamparija, 1988, f. 94, në: Shirgj Church në Wikipedia

(https://en.wikipedia.org/wiki/Shirgj_Church, shën. 3); shih dhe A. Ndreca, “Rrënojat e abacisë së Shirgjit dhe shpëtimi i tyne”, me citim të M. Orbinit, në Gazeta 55, 15.9.2008 (http://gazeta55.al/rrenojat-e-abacise-se-shirgjit-dhe-shpetimi-i-tyne).

Marko Jačov, Spisi Tajnog vatikanskog arhiva XVI – XVIII veka, Beograd 1983, 135.

Ibid.

Aluzion për ankesën e Profetit Jeremia (Lamentationes 4:4): parvuli petierunt panem, et non est qui frangat eis (“të vegjlit kërkuan bukë dhe nuk kish kush ta thyente atë”).

Coena Domini (“Dreka e Zotit”, sipas fjalëve hyrëse të saj) ka qenë një bulë papale e viteve 1363 deri 1770 që shpallte dënimin e kishës ndaj herezive, skizmave, sakrilegjeve, thyerjes së privilegjeve të papës e të kishës e krimeve të tjera. 19 Vajrat e shenjta janë vajrat që përdoren në dhënien e sakramenteve të pagëzimit, të konfirmimit, të vajimit të fundit e veprime të tjera shugurimi e bekimi që i përkasin vetëm Ipeshkvit.

D.m.th. në veri të Drinit, meqë vizita e Bogdanit dhe fusha e veprimtarisë së tij përfshin territoret në veri të këtij lumi. Është fjala për vendin që i rezervohej kësaj krahine në Kolegjin e Loretos.

Messis quidem plurima, operarii autem pauci (“Korrjet janë të shumta por punëtorët të paktë”) Luka 10 2.

Versioni origjinal italisht i hartuar nga Pjetër Bogdani dhe i transkriptuar nga M. Jaçov.

MARKO JAČOV, Spisi Tajnog vatikanskog arhiva XVI – XVIII veka, Beograd 1983, 135.

Ibid.

Pjetër Bogdani si regjistrues mbishkrimesh të vjetra: një relacion pak i njohur i vitit 1658

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information