Poezia e Gasper Palit

Laura Smaqi

Autorët

Laura Smaqi

Abstract

Ndodh që në periudha të caktuara, prania e shumtë, e larmishme e autorëve dhe e krijimtarisë letrare si në prozë dhe në poezi, të sjellë si rezultat përqendrimin më të madh të vëmendjes së studiuesve tek autorët madhorë, që në një mënyrë a një tjetër janë vënë më në fokus. Është e pavend të përmendim prozatorët e poetët e viteve ’30-’40, që kanë qenë objekt i shpeshtë e i përsëritur i studimeve mbi këtë periudhë.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Në këtë botim nuk janë përfshirë poezitë: Psallm murgu, Tingllim, Cordium donum, Muzgu mendet, Zane knetash, Muzg fjorentin.
G. Pali, Prendimi i andrrimeve, Dit’e Nat’ Libra, Prishtinë, 2015.
A. Çapaliku, Gaspër Pali jeta dhe vepra, “Camaj-Pipa”, Shkodër, 2002.
Nuk mund të lëmë pa përmendur shkrimin interesant të Qemal Draçinit mbi Gasper Palin, shkruar në fund të tetorit 1945, mbetur i pabotuar, si pasojë e fatit tragjik të Draçinit, deri në vitin 1995, kur botohet përmbledhja Era, që përfshin gjithë kontributin e tij si krijues, kritik e përkthyes. Ndër të tjera ai shkruan për G. Palin: “Këto lirika kanë një karakter të përbashkët: u mungon sensasjoni i pagjës së njeriut që din se shka kërkon, i pagjës së njeriut që din shka beson. Pikërisht mungesa e një besimi të qëndrueshëm i jep shkas lëkundjes së shpirtit të tij. Por nuk asht një lëkundje trandëse e që shpërthen me zhurmë, rropamje e vigma këjo lëkundja e shpirtit të Gaspër Palit... Poezija e G. Palit, i ngjet “ondulacionit të valëve në mezin e detit”, pa u shkapetë për breg, por tue gjimue shurdhtazi përbrenda. Dufi i poetit tonë mbetë një duf i mbrendshëm pa egërcin trandëse të shpërthimit të jashtëm. Një tjetër karakter i përbashkët i këtyre lyrikave asht shtegtimi lodhës i Poetit në kërkim të Dritës.” Q. Draçini, Era, Shkodër, 1995, f. 77-78.
“Poeti asht shtegtar i lodhun në kërkim të njëj drite që të davarisi terrin e dendun të natës së shpirtit të tij. E jo një dritë “balushe të zbehtë”, por një dritë të gjatë, të qëndrueshme e të fuqishme që t’i përgjigjet etjes së shpirtit të tij “se kam nevojë për dritë që s’ka mbarim”. Po aty, f. 80.
N. Jorgaqi, Gaspër Pali, “Hyjt mbi greminë”, Shtëpia botuese “Naim Frashëri”, Tiranë, 1959, f. 8.
Po aty, f. 10.
Ky motiv i poezisë së Gasper Palit do të vihet në dukje dhe do të trajtohet pak a shumë njëlloj në të gjitha studimet mbi të.
Po aty, f. 11.
Po aty, f. 15.
Po aty, f. 16. Duhet vënë në dukje se në parathënien e botimit të dytë të përmbledhjes së poezive Bisedë me vetvedin “Pionier i poezisë moderne shqiptare”, (2000), N. Jorgaqi mban një pozicion akoma më pozitiv dhe më objektiv në trajtimin e aspektit historik të procesit letrar të viteve ’30 dhe vlerës së poezisë së Gasper Palit, fakt që bie në sy që në titull.
M. Gurakuqi, “Hyj që nuk shuhen...” në Autorë dhe probleme të letërsisë përparimtare shqipe të viteve ’30, Shtëpia botonjëse “Naim Frashëri”, Tiranë, 1966, f. 250-279.
Po ai, po aty, f. 250.
Po ai, po aty, f. 252.
Po ai, po aty, f. 267.
Po ai, po aty, f. 269.
Po ai, po aty, f. 263.
Shih shën. 15.
Po ai, po aty, f. 279. 19 N. Toka, Vepra poetike e G. Palit, SF, 1977/3, f. 69-85.
N. Toka, art. cit., f. 71.
M. Gurakuqi, art. cit., f. 274.
Shih shën. 19, f. 70.
Po aty, f. 83.
Shih shën.19, f. 73.
Po aty, f. 79.
Po aty, f. 80.
Po aty, f. 81.
Po aty, f. 82.
“Motivin shoqëror poeti e provoi që në fillim me lirikën “Djepi i vorfën”, ku vizaton një pamje prekëse të mjerimit: lypësen e uritur me foshnjën e qeshur në krahe. Të lidhura me shqetësimin për fatin e shoqërisë janë vjershat e goditura “Hyjt mbi greminë” dhe “Pranë luftës”, me jehonën e Luftës së dytë botërore dhe shpresën se, pas saj, njerëzit do të gëzojnë lirinë… Autori e ndien se këngët e tij bëjnë kontrast me mjerimin e popullit. Këndej rrjedh edhe zgjimi i ndërgjegjjes së tij për një poezi qytetare. Shpirt kërkues, duke u nisur nga motive të thjeshta lirike dhe duke dëshiruar një përqafim më të gjerë të temës shoqërore, G. Pali arrin të mendojë më thellë për të ardhmen e popullit dhe të artit (“pasqyrë e shpirtit”) në dobi të shoqërisë, nga mjerimi i së cilës i “buron andrrimi”, që kërkon dritë”, Historia e letërsisë shqiptare, 1983, f. 583.
Po aty, f. 584.
Q. Draçini, art. cit., f. 78.
M. Gurakuqi, art. cit., f. 273-274.
N. Toka, art. cit., f. 74.
Migjeni, Vargjet e lira, Ismail Mal Osmani, Tiranë, 1944, f. 8.
G. Pali, Prendimi i andrrimeve, Dit’e nat Libra, Prishtinë, 2015, f. 64-65.
G. Pali, po aty, f. 36.
Migjeni, vep. cit., f. 83.
Shih shën. 36.
Është interesante përqasja dhe interpretimi i këtij elementi, bërë nga Draçini në 1945, me ato të bëra në artikujt a vështrimet ku poeti është i pranishëm gjatë periudhës 45-90. Po ndalemi sërisht në artikullin e N. Tokës, ku kjo prirje përvijohet më dukshëm. Sipas Draçinit Pali është në kërkim të dritës shpirtërore: “E ka gjetë atë dritë që ay kërkoi me aqë të dhanun?...Shpirti i poetit, i patentuem qysh në fmini të largët me mallin e Dritës e ka kerkue këtë dritë, e ka kerkue dëshprueshëm, - e n’e mbramë ka kujtue se e ka gjetë. Por drita ka qenë e fortë për syt e mësuem në terr. E zharitëse për shpirtin e hajthëm. Flaka asht shue e ka ngelë hini i ftohtë. Edhe shpirti i përcëlluem nga drita, ka mbetë “hi” i akullt...” Q. Draçini, art. cit., f. 85-86.
Sipas N. Tokës Pali vetëm konstaton mungesën e dritës, “nuk thotë asgjë për luftën që po fillonte kudo në botë kundër asaj force të errët që sundonte në atë kohë” nuk është në gjendje të kuptojë se drita pa mbarim, se e vërteta e madhe “do të ishte e vërteta e luftës çlirimtare popullore të udhëhequr nga komunistët”. N. Toka, art. cit., f. 81.
Migjeni, vep. cit., f. 35.
G. Pali, vep. cit., f. 45.
Është poezia e parë e botuar e G. Palit në moshën 20 vjeçare, në revistën “Rilindja”, Korçë, 15 shkurt, 1936, shih G. Pali, Prendimi i andrrimeve, Shënime, f. 82.

References

Në këtë botim nuk janë përfshirë poezitë: Psallm murgu, Tingllim, Cordium donum, Muzgu mendet, Zane knetash, Muzg fjorentin.

G. Pali, Prendimi i andrrimeve, Dit’e Nat’ Libra, Prishtinë, 2015.

A. Çapaliku, Gaspër Pali jeta dhe vepra, “Camaj-Pipa”, Shkodër, 2002.

Nuk mund të lëmë pa përmendur shkrimin interesant të Qemal Draçinit mbi Gasper Palin, shkruar në fund të tetorit 1945, mbetur i pabotuar, si pasojë e fatit tragjik të Draçinit, deri në vitin 1995, kur botohet përmbledhja Era, që përfshin gjithë kontributin e tij si krijues, kritik e përkthyes. Ndër të tjera ai shkruan për G. Palin: “Këto lirika kanë një karakter të përbashkët: u mungon sensasjoni i pagjës së njeriut që din se shka kërkon, i pagjës së njeriut që din shka beson. Pikërisht mungesa e një besimi të qëndrueshëm i jep shkas lëkundjes së shpirtit të tij. Por nuk asht një lëkundje trandëse e që shpërthen me zhurmë, rropamje e vigma këjo lëkundja e shpirtit të Gaspër Palit... Poezija e G. Palit, i ngjet “ondulacionit të valëve në mezin e detit”, pa u shkapetë për breg, por tue gjimue shurdhtazi përbrenda. Dufi i poetit tonë mbetë një duf i mbrendshëm pa egërcin trandëse të shpërthimit të jashtëm. Një tjetër karakter i përbashkët i këtyre lyrikave asht shtegtimi lodhës i Poetit në kërkim të Dritës.” Q. Draçini, Era, Shkodër, 1995, f. 77-78.

“Poeti asht shtegtar i lodhun në kërkim të njëj drite që të davarisi terrin e dendun të natës së shpirtit të tij. E jo një dritë “balushe të zbehtë”, por një dritë të gjatë, të qëndrueshme e të fuqishme që t’i përgjigjet etjes së shpirtit të tij “se kam nevojë për dritë që s’ka mbarim”. Po aty, f. 80.

N. Jorgaqi, Gaspër Pali, “Hyjt mbi greminë”, Shtëpia botuese “Naim Frashëri”, Tiranë, 1959, f. 8.

Po aty, f. 10.

Ky motiv i poezisë së Gasper Palit do të vihet në dukje dhe do të trajtohet pak a shumë njëlloj në të gjitha studimet mbi të.

Po aty, f. 11.

Po aty, f. 15.

Po aty, f. 16. Duhet vënë në dukje se në parathënien e botimit të dytë të përmbledhjes së poezive Bisedë me vetvedin “Pionier i poezisë moderne shqiptare”, (2000), N. Jorgaqi mban një pozicion akoma më pozitiv dhe më objektiv në trajtimin e aspektit historik të procesit letrar të viteve ’30 dhe vlerës së poezisë së Gasper Palit, fakt që bie në sy që në titull.

M. Gurakuqi, “Hyj që nuk shuhen...” në Autorë dhe probleme të letërsisë përparimtare shqipe të viteve ’30, Shtëpia botonjëse “Naim Frashëri”, Tiranë, 1966, f. 250-279.

Po ai, po aty, f. 250.

Po ai, po aty, f. 252.

Po ai, po aty, f. 267.

Po ai, po aty, f. 269.

Po ai, po aty, f. 263.

Shih shën. 15.

Po ai, po aty, f. 279. 19 N. Toka, Vepra poetike e G. Palit, SF, 1977/3, f. 69-85.

N. Toka, art. cit., f. 71.

M. Gurakuqi, art. cit., f. 274.

Shih shën. 19, f. 70.

Po aty, f. 83.

Shih shën.19, f. 73.

Po aty, f. 79.

Po aty, f. 80.

Po aty, f. 81.

Po aty, f. 82.

“Motivin shoqëror poeti e provoi që në fillim me lirikën “Djepi i vorfën”, ku vizaton një pamje prekëse të mjerimit: lypësen e uritur me foshnjën e qeshur në krahe. Të lidhura me shqetësimin për fatin e shoqërisë janë vjershat e goditura “Hyjt mbi greminë” dhe “Pranë luftës”, me jehonën e Luftës së dytë botërore dhe shpresën se, pas saj, njerëzit do të gëzojnë lirinë… Autori e ndien se këngët e tij bëjnë kontrast me mjerimin e popullit. Këndej rrjedh edhe zgjimi i ndërgjegjjes së tij për një poezi qytetare. Shpirt kërkues, duke u nisur nga motive të thjeshta lirike dhe duke dëshiruar një përqafim më të gjerë të temës shoqërore, G. Pali arrin të mendojë më thellë për të ardhmen e popullit dhe të artit (“pasqyrë e shpirtit”) në dobi të shoqërisë, nga mjerimi i së cilës i “buron andrrimi”, që kërkon dritë”, Historia e letërsisë shqiptare, 1983, f. 583.

Po aty, f. 584.

Q. Draçini, art. cit., f. 78.

M. Gurakuqi, art. cit., f. 273-274.

N. Toka, art. cit., f. 74.

Migjeni, Vargjet e lira, Ismail Mal Osmani, Tiranë, 1944, f. 8.

G. Pali, Prendimi i andrrimeve, Dit’e nat Libra, Prishtinë, 2015, f. 64-65.

G. Pali, po aty, f. 36.

Migjeni, vep. cit., f. 83.

Shih shën. 36.

Është interesante përqasja dhe interpretimi i këtij elementi, bërë nga Draçini në 1945, me ato të bëra në artikujt a vështrimet ku poeti është i pranishëm gjatë periudhës 45-90. Po ndalemi sërisht në artikullin e N. Tokës, ku kjo prirje përvijohet më dukshëm. Sipas Draçinit Pali është në kërkim të dritës shpirtërore: “E ka gjetë atë dritë që ay kërkoi me aqë të dhanun?...Shpirti i poetit, i patentuem qysh në fmini të largët me mallin e Dritës e ka kerkue këtë dritë, e ka kerkue dëshprueshëm, - e n’e mbramë ka kujtue se e ka gjetë. Por drita ka qenë e fortë për syt e mësuem në terr. E zharitëse për shpirtin e hajthëm. Flaka asht shue e ka ngelë hini i ftohtë. Edhe shpirti i përcëlluem nga drita, ka mbetë “hi” i akullt...” Q. Draçini, art. cit., f. 85-86.

Sipas N. Tokës Pali vetëm konstaton mungesën e dritës, “nuk thotë asgjë për luftën që po fillonte kudo në botë kundër asaj force të errët që sundonte në atë kohë” nuk është në gjendje të kuptojë se drita pa mbarim, se e vërteta e madhe “do të ishte e vërteta e luftës çlirimtare popullore të udhëhequr nga komunistët”. N. Toka, art. cit., f. 81.

Migjeni, vep. cit., f. 35.

G. Pali, vep. cit., f. 45.

Është poezia e parë e botuar e G. Palit në moshën 20 vjeçare, në revistën “Rilindja”, Korçë, 15 shkurt, 1936, shih G. Pali, Prendimi i andrrimeve, Shënime, f. 82.

Poezia e Gasper Palit

Autorët

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information