Bibliotekat e medreseve dhe myftinive, orakuj që bënin dritë

Abstract

Ndërtimi i xhamive në Shqipëri nisi të shoqërohej edhe me ngritjen e shkollave fillore (mejtepeve), ose të shkollave të mesme (medreseve), ku besimtarët myslimanë arsimoheshin. Shpjegimi i mësimeve bëhej në gjuhën shqipe.
Pranë këtyre medreseve u ngritën edhe biblioteka, të cilat me kohën u bënë të famshme, aq sa nisën të vizitoheshin edhe nga udhëtarë, shkrimtarë dhe studiues të huaj. Ato ishin nga më të mirat, pasuroheshin vazhdimisht. Njerëzit e pasur u dhuronin libra dhe relikte të çmueshme. Kërshëria për librin ishte e madhe, dëshironin të dinin për kohët e shkuara dhe të ardhmen e tyre. Te librat gjendeshin të fshehta të mëdha. Në bibliotekë ruheshin edhe akte të Gjykatës së Shenjtë (sherie), regjistra kadastralë e dokumente të tjera të moçme. Edhe familjet e mëdha myslimane krijuan bibliotekat e tyre, por libra gjeje kudo në familjet myslimane.
Biblioteka e Bushatllinjve, e Vlonjatëve, e Frashërllinjve, e Bahollit dhe shumë të tjera ishin thesare të vërteta. Vlerësimi për to ishte i madh. E veçantë mbeti biblioteka e Myftiut të Tabakëve të Shkodrës, ose siç quhej ndryshe e “Kllyçit”. Ajo u shndërrua në një orakull të vërtetë për vendasit dhe të huajt. Gjermanët u bënë frekuentuesit e saj të përhershëm. Vinin aty për të pyetur për luftën dhe paqen, tregtinë dhe trazirat e papritura që mund të lindnin mes popujve etj.
Ky artikull jep një pasqyrim të këtyre aspekteve të historisë së bibliotekave në medresetë dhe myftinitë e Shqipërisë.