Ndikimet morfosintaksore të huaja në gjuhën shqipe

Abstract

Kohët e fundit, në vargun e gabimeve dhe shmangieve të palejueshme nga normat e shqipes standarde, po shtohen jo vetëm gabimet drejtshkrimore dhe fjalët e huaja të panevojshme, po edhe disa ndikime morfosintaksore të huaja që sjellin pështjellim dhe largim nga hiret e shqipes. Këtë dukuri e shohim me shqetësim, prandaj mendojmë se është koha të përpiqemi të jemi bashkëkohorë në dijet që u japim shkollarëve, por këtë ta kryejmë pa rendur pas mënyrave të të thënit sipas gjuhëve të huaja, të lakmojmë sa më tepër shqipen e thjeshtë e të pastër, t’u largohemi frazave të stërzgjatura, të mbingarkuara dhe të papërpunuara sintaksorisht, të ruajmë sa më shumë etnografinë e të folurit shqip.
Dijeve të reja që parashtrohen në tekstet shkollore, sado të ndërlikuara e të përditësuara me njohuritë bashkëkohore, që sjell domosdoshmëria e evropianizimit dhe botërorizimit të shkollës shqiptare, t’u qasemi shqiptarisht, pa përfryrje e stërhollime të kota.
Përvoja e derisotme, po të flasim “me dorë në zemër”, lë shumë për të dëshiruar. Jemi ende larg, ndoshta shumë larg, nga ajo që pritet dhe që kemi mundësi të bëjmë në gjuhën e terminologjinë e teksteve shkollore.
Shembujt do t’i sjellim edhe nga tekste të gjuhës shqipe, sepse, për fat të keq, gabime dhe të meta të mëdha gjuhësore ndeshim jo vetëm në librat e lëndëve jogjuhësore, por edhe në librat e leximit e të gjuhës shqipe, të shkruar edhe nga autorë me përvojë të gjatë.
Nuk mund të mos theksojmë, gjithashtu, rrethanën e pamirë se, ndonjëherë, edhe në librat që kanë autorë ose bashkautorë gjuhëtarë të njohur (përfshirë edhe librat “Gjuha shqipe”, 1, dhe “Letërsia dhe gjuha shqipe”, 2), janë përvjedhur deri edhe gabime të pafalshme, fjalë të shkruara në kundërshtim me rregullat e drejtshkrimit, trajta të gabuara morfologjike, kuptime të pasakta të fjalëve dhe termave, për të mos përmendur zgjedhjen jo të goditur të shembujve, formulimet e errëta të pyetjeve dhe të detyrave, si dhe përgjithësisht stilin e pazhdërvjellët të teksteve shkollore.