Program i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit -“kushtetuta” e “vilajeteve të bashkuara”

Abstract

Në këtë artikull trajtohet programi i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Në të autori me prejardhje lumjane, Sulejman Kylçe, na jep të dhëna fundamentale mbi zhvillimin e Kuvendit të Prizrenit të datave 15-17 qershor 1878. Atë ditë, delegatët e Kuvendit deklaruan: "Mallkuar qoftë kush mendon vetëm për interesat e veta në këtë kohë kur atdheu na thërret në shërbim të tij. Ne në Lidhjen tonë morëm vendimin e patundur që, pa bërë fjalë për çështje feje, para së gjithash jemi shqiptarë". Gjithë kjo, sipas autorit, ishte vepër e një zgjimi të madh. Kuvendarët e mbledhur ato ditë në Prizren, edhe pse përfaqësues vetëm të një pjese të trevave shqiptare, u shprehën dhe morën vendime në këtë tubim historik në emër të të gjithë bashkatdhetarëve të tyre, jo vetëm për ruajtjen e tërësisë së trojeve shqiptare, por dhe për sa i takonte sendërtimit të të drejtave kombëtare të mbarë popullit shqiptar. Përkujtesa, e cila arriti në Berlin më 26 qershor 1878, kërkonte me vendosmëri që "menjëherë të hidheshin poshtë vendimet e Shën Stefanit dhe të ruhet integriteti territorial" i kazave që përfaqësonin. Në të deklarohej qartë dhe prerazi: "Ne jemi shqiptarë dhe që të gjithë të bashkuar, pa dallim feje-myslimanët, katolikët dhe të tjerët dëshirojmë t’ia bëjmë me dije Europës se nuk pajtohemi kurrsesi që çështjet tona të shtrohen pa u pyetur ne. Ne kemi luftuar dhe luftojmë deri në pikën e fundit për të drejtat tona. Ne kërkojmë autonomi, kërkojmë gjuhën tonë dhe kërkojmë tokat tona t’i mbrojmë. Ne s’do të lejojmë që bullgari të na i djegë fshatrat tona dhe të na masakrojë. Po ashtu s’do të pranojmë që të copëtohemi". Historiani S. Kylçe tregon: "...ishte e qartë që vendimet e para të Lidhjes së Prizrenit ishin të kundërt me ekzistencën dhe interesat e Shtetit Osman." Prandaj, autoritetet osmane morën masa për të kundërshtuar zbatimin e këtyre kërkesave dhe objektivave. Me aktet e Kuvendit të 15 qershorit 1878, është e qartë dhe e provuar bindshëm që Akti i Gjyqeve (Kararname) dhe "Udhëzimet" ose "Drejtimet" (Talimat) datuar më 17 qershor nuk janë aktet e para të Kuvendit të Prizrenit. Viti 1878 ka qenë vit vendimtar në zhvillimin e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Në këtë vit, me Përkujtesën e qytetarëve shkodranë të 13 qershorit 1878 drejtuar lordit Bikonsfild, u shpalos programi i plotë strategjik i kësaj Lëvizjeje, sigurimi i pavarësisë së Shqipërisë, i modifikuar si alternativë me kërkesën për sigurimin e autonomisë në kuadër të kësaj Perandorie në përputhje me politikën e fuqive europiane për t'i zgjatur jetën Perandorisë Osmane. Lidhja e porsaformuar u angazhua në luftën për sigurimin e autonomisë të Shqipërisë në kuadër të "vilajeteve të bashkuara". Pa kaluar shumë kohë, u botua dhe manifesti ideologjik i Rilindjes sonë Kombëtare, vepra e Pashko Vasë Shkodranit "E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët". Dhe nuk duhet harruar që shpalosja e manifestit politik të nacionalizmit shqiptar u bë pranë një institucioni fetar islam në territorin e Perandorisë Osmane, në të cilën monarku ishte dhe kalif, pikërisht në xhaminë Bajraklie të Prizrenit!