Tipare të përhapjes së islamit në Shqipëri

Abstract

Historia e përhapjes së Islamit në territoret shqiptare, për shkak të veçorive të këtij procesi në krahasim me vendet e tjera të rajonit, lidhet me parahistorinë e përhapjes dhe shpërndarjes së të dy krahëve të Krishtërimit. Boshllëku i lënë nga Krishtërimi pikërisht në territoret shqiptare është ndoshta argumenti më i fortë për të dhënë një përgjigje pse Islami gjeti terren të përgatitur në këto territore dhe jo në vendet dhe popujt fqinj. Ndërrimi i fesë ishte pjesë e jetës aktive politike të feudalëve shqiptarë dhe shumë më vonë u bë pjesë e shtresave të gjera të popullsisë, shpesh duke bashkëjetuar me fenomene tipike si ai i kripto-Krishtërimit.

Osmanët, natyrshëm, e kishin islamin pjesë të identitetit të tyre dhe në të njëjtën mënyrë, pa ndonjë pengesë, e përcollën atë në çdo terren të gatshëm për ta përthithur. Por kjo nuk është një argument për të ngritur teza mbi përhapjen e supozuar të islamit me forcë.

Çdo fe, ndër të tjera, e ka lidhur përhapjen e saj me rrethanat politike. Pas një bashkëjetese të gjatë ku afirmimi i karakterit kombëtar u bë një nevojë për shqiptarët, ata, pa hezitim, guxuan të kërkonin atë që u takonte edhe pse kjo nënkuptonte ndarjen në këtë pikë nga analogët e tyre në ndjenjat fetare, të paktën për pjesën më të madhe të popullsisë shqiptare.

Në periudhën e shtetit shqiptar, me përpjekjet e dyanshme të shtetit dhe komunitetit mysliman, u zbatuan reforma të thella që hapën rrugën për krijimin e një institucioni bashkëkohor. Ndërkohë, periudha më e vështirë ishte ajo e regjimit komunist, veçanërisht akti i vitit 1967. Gjatë viteve të restaurimit të fesë dhe vlerave fetare kanë dalë në pah çështje të reja me interes për t'u studiuar.