Rreth përdorimit të fjalës Zot në gjuhën shqipe

Abstract

Pas ndryshimeve që ndodhën, 10 vitet e fundit, në sistemin shoqëror e politik të shoqërisë shqiptare, sërish u riaktualizua çështja e përdorimit të fjalës Zot, prandaj edhe ne e rrahëm këtë problem, duke u përqendruar në këto tri pika themelore:

E para, rreth shtrirjes vertikale e horizontale të fjalës zot në gjuhën shqipe, ku u vërtetua se fjala zot, si fjalë autoktone, del e përhapur në kohë-hapësirë nëpër shekuj më kuptim abstrakt dhe me kuptim konkret.
E dyta, rreth raportit të fjalë-termit hyjnor Zot me sinonimet përkatëse Hyj, Perëndi dhe Allah si emra të përveçëm dhe u vërtetua se me përqafimin e kristianizmit, përveç kuptimeve hyjnore që kishin në jetën pagane përveç fjalës Zot, edhe Hyj e Perëndi fituan konotacion të ri, duke marrë elemente specifikimi për të shprehur konceptin e Krijuesit të vetëm të botrave, ndërsa po për të njëjtin koncept u pranua si huazim transfer që me përhapjen e islamizmit ndër shqipfolës edhe fjalë-termi Allah. Meqenëse për arsye të ndryshme në fjalorët shpjegues të shqipes përcaktimi i kuptimësisë monoteiste të fjalës Zot nuk del e dalluar kënaqshëm nga kuptimësia pagane, si përplotësimu propozua teksti si vijon:
ZOT-I 1. m. v.nj. Sipas përfytyrimeve fetare (monoteiste) qenia e vetme më e lartë e mbinatyrshme, e cila ka krijuar botën, qëndron mbi të dhe drejton gjithçka. Perëndi Hyj, Allah.
2. sh. –A/T) Sipas përfytyrimeve fetare mistike pagane (politeiste) çdo hyjni e cila besohej se sundonte një pjesë të botës e të natyrës.
E treta, rreth raportit kuptimor të fjalës zot si fjalë-emër i përgjithshëm në raport me derivatet: zoti, zotëri e zotni, ku doli përfundimi se në gjuhën shqipe me kuptim konkret njeriu, veç fjalës zotëri–a, del në përdorim edhe trajta e ngurosur zoti + emër përkatës, e cila padrejtësisht tentohet të zëvendësohet me trajtën zotëri, gjoja për t’i ikur homonimisë së vrazhdë me emrin e përveçëm hyjnor Zot-i.

Në trajtesë u sqarua bindshëm se një shqetësim i tillë, del fort i pa bazë, ngase keqkuptimi i tillë pengohet formalisht e thelbësisht nga vetë struktura e sistemit të gjuhës sonë letrare.
Fundja, nëse del e nevojshme që trajta zoti + emri përkatës të rishikohet për ndonjë arsye tipiziuese etj, atëherë, mund të konkurrohet me fjalën zotni + emri përkatës, e cila në ish - shqipen letrare mbi bazë të gegërishtes kryente po të njëjtin funksion dhe assesi nuk ka nevojë të zëvendësohet me trajtën zotëri, e cila del e specifikuar për koncepte të tjera.