Mbi përkthimet e veprave të letërsisë fetare në Arbërishte

Authors

  • Orjeta Hashorva

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3282

Abstract

Letërsia shqiptare në fillimet e saj karakterizohet në përgjithësi me praninë e një numri të dukshëm tekstesh fetarë1, që për nevoja baritore ose didaktike përktheheshin nga latinishtja, italishtja ose greqishtja, duke i mundësuar kështu klerit vendas mjete të përshtatshme akulturimi që mundësonin qëndresën e Kishës Katolike ndaj Reformës protestante, si edhe ndaj ndikimit së fesë islame që përhapej paralelisht me forcimin e pushtetit turk në Evropë. Arbëreshët e Italisë, duke qenë të vetëdijshëm për origjinën, gjuhën dhe kulturën e tyre etnike, i dhanë nismë një rruge të gjatë drejt ndërtimit të një identiteti kulturor. Kështu, marrja nën mbrojtje e ritit grek-bizantin brenda Kishës Katolike-Romake nuk pati vetëm karakter fetar, por qe edhe një moment historik kuptimplotë që shprehu në këtë formë rezistencën e arbëreshëve ndaj qëndrimit negativ të grupeve laike dhe klerikale sunduese në Itali2.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Si letërsi fetare përcaktojmë atë pjesë të letërsisë që ka të bëjë me elementin fetar. Në këtë kumtesë do të vështrohen ato ndryshime që e dallojnë një mjedis shoqëror dhe ndryshimet e vetë shoqërisë, fesë dhe mënyrës së shprehjes në letërsi, të marrëdhënies midis njeriut dhe fesë. Shih E. Durkheim, Le forme elementari della vita religiosa, Ed. di Comunita, Milano 1982.

  2. Shih F. Altimari, Profili storico-letterari, në F. Altimari, M. Bolognari, P. Carrozza, L’esilio della parola: la minoranza linguistica albanese in Italia, Pisa 1986, f. 5.

  3. F. Solano, “Nota per una traduzione della Liturgia in lingua albanese”, marrë nga: Bollettino della Badia Greca di Grottaferrata, N. S. Vol. XIX, 1965, f. 10.

  4. F. Solano, “Introduzione” në F. Solano, Il catechismo albanese di San Basile, Quaderni di Zjarri 8, Tipografia Ugo Detti, 1983, f. 5.

  5. M. Giacomarra, “Il ruolo dell’intellighentsia arbëreshe nella costruzione d’identità”, në: F. Altimari e F. De Rosa (i përgatitur nga), Aktet e seminarit të tretë ndërkombëtar për studimet, Centro editoriale e librario-Unical, Rende 2004, f. 273-286.

  6. “L’alfabeto in questione, benchè non si caratterizzi per semplicità e assoluta coerenza interna, appare tuttavia piuttosto originale, pervenendo a un sistema grafico formato dalla combinazione di modelli di scrittura diversi (il greco, il latino, l’italiano letterario e le sue varianti grafiche diffuse in Sicilia e in Italia meridionale), e soprattutto, dall’ introduzione di segni speciali”. Shih M. Mandalà (i përgatitur nga), Luca Matranga: E mbsuame e krështerë, Salvatore Sciascia editore, Caltanisetta 2004, Albanica 21, f. 97.

  7. Shih M. Mandalà (i përgatitur nga), Il Codice chieutino, Grafiche Renna S. p. A. Palermo, 1995.

  8. Ibidem.

  9. Shih M. Mandalà (botim kritik i përgatitur nga), Nicolò Chetta: “Testi letterari in albanese”, editore Salvatore Sciascia, Caltanissetta, 2004, f. LXV.

  10. Ibidem, f. LXXXVII.

  11. Il Vangelo di San Matteo, tradotto dal testo greco nel dialetto albanese di Piana de’ Greci in Sicilia da un nativo di questo luogo. Riveduto e corretto da Don Demetrio Camarda, autore della Grammatologia Albanese, Strangeways & Walden, Londra, 1868.

  12. Il Vangelo di San Matteo, tradotto dal testo greco nel dialetto calabro-albanese di Frascineto dal sig. Vincenzo Dorsa. Riveduto e corretto da Don Demetrio Camarda, autore della Grammatologia, Strangeways & Walden, Londra, 1869.

  13. M. Mandalà (i përgatitur nga), Giuseppe Schirò. Prose e canti sacri, Opere VI, Rubbettino editore 1997.

  14. Ibidem, pag. XIII.

  15. P. Masi, “Mons. Paolo Schirò vescovo e albanologo”, Palermo 1967; marrë nga: Annuario 1966-67 del Centro Internazionale di Studi Albanesi.

  16. M. Mandalà, “Note biografiche del prof. papas Gaetano Petrotta” në M. Mandalà (i përgatitur nga), Gaetano Petrotta: Popolo, Lingua e Letteratura albanese, AC. Mirror editore, Palermo 2003, f. 25.

  17. Për të dhënat bio-bibliografike falenderohet Giuseppe Schirò di Maggio për ndihmën e dhënë.

  18. Ndër tekstet fetare të përkthyera nga papas Gjergj Skirò dallojmë: Këngat shpirtërore e sakramentet, Hora e t’Arbëreshëvet, 1963; Vangjeji, Hora e

  19. t’Arbëreshëvet, 1964; Apostolos, Hora e t’Arbëreshëvet, 1965; Libri i Psalmevet, Hora e t’Arbëreshëvet, 1970; Libri i Orëvet, Hora e t’Arbëreshëvet, 1971; Libri i Javës së madhe, Hora e t’Arbëreshëvet, 1975; Libri i Projasmenevet, Hora e t’Arbëreshëvet, 1978; Libri i festavet të mëdha, Hora e t’Arbëreshëvet, 1978; Libri i zbulesës, Hora e t’Arbëreshëvet, 1981; Libri i të bëmavet, Hora e t’Arbëreshëvet, 1981; Libri i letravet e Apostojvet, Hora e t’Arbëreshëvet, 1981; Libri i Shejtravet të vitit –në dy vëllime-, Hora e t’Arbëreshëvet, 1982; Libri i Kreshmëvet – në dy libra –, Hora e t’Arbëreshëvet, 1982; Historia e shejtë – dy vëllime –, Hora e t’Arbëreshëvet, 1983; Paraklitikji (oktoihos), Hora e t’Arbëreshëvet, (1985-1986); Katekismi i vogël, Hora e t’Arbëreshëvet, 1985; Udha e krikjes, Hora e t’Arbëreshëvet, 1986; Mesha litire për gjithë vitin, Hora e t’Arbëreshëvet, 1988. Prej tij u përkthyen gjithashtu: Minea, Hora e t’Arbëreshëvet, (1988-1992), prej të cilave plotësoi vetëm katër vëllime: shtator, tetor, nëntor, dhjetor.

  20. “Bëjnë shërbesat e Kishës sipas traditës së gjuhës tyre, e cila është e ndryshme prej traditës latine dhe greke, kanë edhe plotë tradita të tjera, të cilat nuk i rrëfej për të qenë i shkurtur…”

  21. I. C. Fortino, La vita di Maria, Prolegomeni, trascrizione, traduzione, glossario e note, Cosenza, 1984.

  22. V. Librandi, Grammatica albanese con poesie rare di Variboba, Ed. U. Hoepli, Milano 1928.

  23. V. Belmonte, “Gjella e Shёn Mёrīs s’ Virgjёr” (1762), Rubbettino editore, 2005, f. 14.

  24. F. Solano, Il Catechismo Albanese di San Basile, Quaderni di Zjarri 8, 1983, ff. 5-6.

  25. Shih F. Altimari “Testi albanesi di Calabria e di Sicilia nelle opere di Hervàs”, në: F. Altimari, Studi linguistici arbëreshë, Quaderni di Zjarri n. 12, sl., Cosenza 1988, f. 63.

  26. Shih G. Mounin, Storia della Linguistica, Feltrinelli editore, Milano, 1968, ff. 129-137.

  27. F. Altimari, “Testi albanesi di Calabria e di Sicilia nelle opere di Hervàs”, në: F.

  28. Altimari, Studi linguistici arbëreshë, Quaderni di Zjarri n. 12, sl., Cosenza 1988,, ff. 61-86.

  29. Ibidem.

  30. M. A. Cerrigone, Tesi di laurea: “L’opera poetica di Antonio Argondizza”, Viti akademik 1976-1977, Università della Calabria.

  31. F. Solano, F. A. Santoro tra lingua e dialetto, Quaderni di Zjarri, n. 5, s. l., 1979.

  32. I. C. Fortino, Le Kalimere di Francesco Antonio Santori: prolegomeni, trascrizione, apparato critico e concordanza, Brenner editore, Cosenza 2004.

  33. F. Solano, Il catechismo albanese di San Basile, Tipografia Ugo Detti, Roma 1983, f. 5.

  34. Ibidem, f. 7.

  35. Atti Vescovili. Decreto di adozione della lingua parlata nella liturgia, Bollettino Ecclesiastico dell’Eparchia di Lungro n. s. 3 (1968), ff. 14 -16.

  36. Shih. F. Altimari, “Gli arbëreshë: significato di una presenza storica, culturale e linguistika” in F. Altimari, L. M. Savoia (e përgatitur nga), I dialetti italo- albanesi. Studi linguistici e storico-culturali sulle comunità arbёreshe, Bulzoni editore, Roma 1994, f. 25.

Downloads

Published

2011-06-18

How to Cite

Hashorva, O. (2011). Mbi përkthimet e veprave të letërsisë fetare në Arbërishte. Filology Studies, 1(1-2), 143–154. https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3282

Issue

No. 1-2 (2011): Studime Filologjike

Section

Articles

License

Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.