Family ties of Castriots and Mamica
Abstract
In relation to the family of Scanderbeag, i.e. his brothers and sisters, there are scarce archival sources. Most of data are provided by Barleti Muzaka, Frangu and later authors such as Biemmi. The archival sources of Venetia mention Mamica Kastrioti only once, after Scanderbeg's death, on 2 June 1469.
Scanderbeg had five sisters: Maria, Yella, Angelina, Vlaca and Mamica. Their father, Jon Kastrioti married all of them, except Mamica, to distinguished seigniors of the time.
Mamica was married on 26 January 1445. In her wedding ceremony, two fief seigniors had an armed quarrel. According to the sources, they quarreled because they were both in love with Irena (Jerina), the only daughter of Lord of Zadrima, Gjergj Dushman. There remained dead and wounded people from both parties in this quarrel.
The husband of Mamica, Muzak Topia, became very close with Scanderbeg. He became one of the main leaders of the war and a commander that enjoyed the trust of Scanderbeg.
Mamica had with Muzak Topia four sons and two daughters. From their children, the only one that we know is Yella. Muzak Topia was killed in 1455 in the battle for the defense of Berat from the ottoman occupation. Scanderbeg had assigned him as commander in this battle. Albanians were defeated in that battle, for which they were aided by the King of Naples.
After the death of Scanderbeg, Mamica stayed in Albania. Sources make known that on 2 June 1469 she lived in Durrës together with her son. The situation in Durrës was difficult because of the Turks trying to occupy the town. The Duce of Venice, Christopher Mauro sent at that tie in Albania as Proveditore Josafat Barbaron Mauro and instructed him about Mamica as well.
The relations of Venetia with Mamica and her son were not good. The Duke ordered Barbaro to find together with the Bayl of Durrës a way to make Mamica leave Durrës. For this the Duke instructed them to observe "the house" where she lived. In case that the house seemed as a suspicious one to Barbaro and the Bajl of Durrës, i.e. as a house at risk by the Turks attack, then they would advice Mamica to leave Durrës. The leave of Mamica from Durrës, according to the Duke, should be made with the aim that her son could not have the possibility to realize something against the state of Venetia.
Keywords:
archival sources, battle, ottoman occupation, fief seigniors, the DukeDownloads
References
-
Marin Barleti, "Historia e Skënderbeut", Përkthimi nga origjinali dhe hyrja nga Stefan Prifti, Tiranë, 1967, Botim i dytë.
-
Ch. Hopf. "Chroniques Greco-Romanes", Berlin, 1873.
-
'Dh. Frangu. "Luftërat e turqve kundër Skënderbeut", përktheu nga anglishtja Hysen Hidri, Tiranë, 2000.
-
G. Biemmi, "Istoria di Giorgio Castrioto detto Scander-begh", Breschia, MDCCXLII.
-
Marin Barleti.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Marin Barleti; G. Biemmi, "Istoria di Giorgio Castrioto detto Scander-begh", Breschia, MDCCXLII; F.S. Noli, "George Castrioti Scanderbeg (1405-1468), New York, 1947.
-
M. Barleti.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Ch. Hopf. "Chroniques Greco-Romanes", Berlin, 1873.
-
M. Barleti.
-
Ch. Hopf.
-
M. Barleti.
-
Po aty.
-
Mamica "kishte qëndruar vazhdimisht virgjëreshë dhe e pamartuar për hir të vëllait, që po i kthehej fitimtar; ai e martoi pastaj dhe i vuri përsëri në vend nderin e dikurshëm" (M. Barleti). "Pas rifitimit të Mbretërisë nga Skënderbeu... (Mamica)... u martua me Muzak Topinë." (M. Barleti)
-
"Zonja e pestë, Mamica, ishte martuar me zotin Musak Topia" (Ch. Hopf).
-
"Zonja e pestë Mamica pati për burrë Muzak Topinë, sepse zoti Skënderbe e ndau nga gruaja e parë, që quhej zonja Zanfina ose Suina Muzaka, dhe i dha zonjës së thënë Mamica, motrës së tij" (Ch. Hopf). Në fund të kujtimeve mbi gjenealogjinë e familjes Gjon Muzaka shkruan se me Muzak Topinë u martua motra e Skënderbeut "Yella" (Zoti Skënderbe ndau martesën e zonjës Zanfina Muzaka dhe të zotit Karl Muzaka dhe Karlit të thënë i dha zonjën Yella, motrën e tij" (Ch. Hopf). Duket se këtu Gjon Muzaka ka gabuar. Në këtë pikë ai kundërshtohet edhe nga Barleti, që shënon si burrë të Mamicës Muzak Topinë.
-
Ch. Hopf.
-
M. Barleti.
-
Dh. Frangu.
-
G. Biemmi.
-
Po aty.
-
"Mosiu është mbiquajtur "i Dibrës" për shkak se banonte në Dibër, ku Skënderbeu i kishte dhuruar shumë prona dhe një pjesë të madhe të vendit" (M. Barleti); "Skënderbeu i jepte atij pjesën më të madhe të të ardhurave të asaj province (të Dibrës-LM)" (G. Biemmi).
-
Moisu, "nderohej" prej Skënderbeut, "për shkak të virtyteve dhe aftësive të veta. Dhe, për këto cilësi, i kish dhënë atij nën zotërim "shumë qytete, armatime, kuaj, veshje e stoli, bashkë me shuma të mëdha pronash ". (Dh. Frangu)
-
"Zoti Moisi Komneni Araniti, pati si baba të vetin Muzakun, vëllain e zotit Aranit Komneni. (Ch. Hopf). Barleti shkruan se ai pati si baba "Muzakën dhe nënë Voisavën. I ati i tij, Muzaku, kishte dy vëllezër, Aranit Golemin apo Komnenin (Kominatin), të vjehrrin e Skënderbeut dhe Vladan Golem Arianitin". (M. Barleti) Ky i fundit ishte i shoqi i motrës së Skënderbeut, Angjelinës. Ai pati me të një djalë "Muzakën e Angjelinës", i cili thirrej ndryshe edhe Golem Araniti. (M. Barleti) "Ky zoti Moisiu pati për grua zonjën e thënë Zafina ose Muzakia (Mosachia) kjo ishte gruaja e zotit Muzak Topia, që e ndau i thëni Skënderbe .... Nga zonja Zanfina dhe zoti Moisi lindi babai i zonjës Xhiovana Kominata (Giovanna Comminata) e cila qëndron në Napoli e martuar me zotin Paolo Brancazzo". (Ch. Hopf).
-
Sipas Biemmit, babai i tij nuk quhej "Muzak" por "Pjetër". Pjetri ishte vëlla me Gjergj Aranitin dhe Vladenin, burrin e Angjelinës, e cila ishte motra e Skënderbeut. (G. Biemmi)
-
Ch. Hopf.
-
"Kur u bë e ditur fatkeqësia e Skënderbeut, atëherë Moisiu... ktheu krahët kundër atdheut" (M. Barleti; "Moisiu iku tek turqit" (G. Biemmi).
-
Dh. Frangu.
-
M. Barleti; G. Biemmi.
-
M. Barleti; G. Biemmi.
-
G. Biemmi; Moisiu nuk kishte më shumë se 12 mijë ushtarë (G. Biemmi)
-
G. Biemmi.
-
M. Barleti. "Mëngjesin e ditës tjetër (ishte 19 maj) të dy ushtritë u vendosën në rregull për betejë" (G. Biemmi; Shih edhe F. S. Noli).
-
M. Barleti, G. Biemmi.
-
M. Barleti.
-
M. Barleti; "Moisiu iku tek turqit dhe solli një ushtri të fortë kundër atdheut. Mbasi u bë lufta, ai mbeti i mundur. Kur u kthye te Skënderbeu, ai, siguroi përveç faljes së krimit edhe hirin dhe dinjitetin e mëparshëm" (G. Biemmi). Dh. Frangu shkruan se Moisiu "erdhi fshehurazi në Shqipëri zëmërdridhur dhe me lot për të kërkuar mëshirë. Skënderbeu shtriu menjëherë dorën, e ngriti dhe nisi të bisedonte me të në një mënyrë të tillë, a thua se nuk kishte marrë as edhe një fyerje më parë nga ana e tij. Më pas Skëndërbeu dha porosi që Moisiu të vishej sipas nderit dhe rangut dhe, pasi patën ngrënë, i riktheu gjithë gjënë e gjallë dhe gjithshka tjetër që i kish konfiskuar, si dëshmi se e kish falur me gjithë shpirt. Më pas, kur Skënderbeu u bind edhe më shumë...i dha të gjitha detyrat dhe favoret që i pati gëzuar edhe më parë". (Dh. Frangu) (Shih më gjerë tradhëtinë e Moisiut tek G. Biemmi).
-
Skënderbeu "i mori zotit Moisi Komnenit shtetin e tij që ishte në Dibër. Moisiu që ishte një njeri me zemër dhe trim, nuk mundi të durojë këtë dhunë dhe shkoi tek turku. Turku e bëri kapedan të një ushtrie të tij dhe e dërgoi kundër Skënderbeut." (Ch. Hopf)
-
"Mbasi u bë Kapedan i Përgjithshëm i zotërinjve të Shqipërisë", shkruan Muzaka, Skënderbeu "shfaqi tendencën të shtinte në dorë gjithë atë vend; (kështu) futi në burg vëllezërit, zotin Gjon (Giovanni) dhe zotin Koiko Balsha dhe i dërgoi tek mbreti Ferrante i vjetër në Napoli që t'i mbante të burgosur dhe i mori shtetin e tyre që ishte midis Krujës dhe Lezhës, e kam fjalën për vendin e Misisë; i mori edhe zotit Moisi Komneni shtetin e tij, që ishte në Dibër. Pasi vdiq babai im, na mori Tomorrishtën (Tomonista) d.m.th. Muzakinë e vogël dhe po ashtu u mori zotërinjve të tjerë vendin Komi (Commi) dhe Randisa (Randisia) ..." (Ch. Hopf) "Skënderbeu "i mori edhe Moisi Komnenit, shtetin e tij, i cili ishte në Dibër. Moisiu ishte njeri më zemër dhe trim. Duke mos duruar një dhunë të tillë, ai shkoi tek turku (sulltani, LM). Turku e bëri kapiten të një ushtrie dhe e dërgoi kundër Skënderbeut, por më vonë, (Skënderbeu, - LM) i dërgoi (njerëz, -LM) për t'i thënë që të kthehej sepse do ta mbante si vëlla, dhe Moisiu duke parë se qëndronte jo i sigurt me turkun (sulltani, - LM) dhe për të mos zmadhuar (veprën e tij, LM) me gjak të krishterë, u kthye (tek Skënderbeu, - LM) (Ch. Hopf)
-
"Këta u kapën (nga tuqit) dhe u dërguan para kapedanit të tyre Ballaban Banderës. Ky i dërgoi menjëherë tek sulltani. Skënderbeu i kërkoi Sulltanit që t'ia kthente këta të burgosur, sepse do t'i jepte në shkëmbim turq të tjerë si dhe një ofertë të hollash. I njoftuar nga Ballabani për vlerën e tyre, (sulltani, -LM) nuk deshi t'i kthejë, madje, për mizori më të madhe, i rropi të gjallë pak nga pak sa që, për pesëmbëdhjetë ditë me radhë... ata ikën nga kjo jetë" (Ch. Hopf)
-
"Të parët e tyre... kanë qenë themelonjësit e Krujës dhe të Petrelës. Fuqitë e këtyre gjithashtu s'kanë qenë të pakënaqshëm dhe sundimi i tyre në Epir ka qënë mjaft i gjerë ndërmjet Tiranës dhe Epidamnit. Por përveç sundimit në ato vende, që banorët rreth e qark, meqë i kanë humbur krejt emrat e vjetër, i quajnë Skuria, Muzakjemë, Kerabi, Farkë, ishin të njohur si princër edhe për sundimin e Himarës së Uliksit." (M. Barleti.)
-
M. Barleti.
-
Po aty.
-
"Pas këtij, erdhi Andrea Topia, burrë i dëgjuar si për derë edhe për vepra, i respektueshëm gjithashtu edhe për moshën që kishte, bashkë më të dy bijtë e tij, Kominin dhe Muzakën dhe të nipin Tanushin." (M. Barleti)
-
"Zoti Muzak Topia ose Karl Muzaka" (Carlo Mosachi) (Ch. Hopf).
-
Po aty.
-
F. S. Noli; G. Biemmi.
-
"Irena, vajza e vetme e Gjergj Dushmanit...(ishte) trashëgimtare e zotërimit prindëror. Veç kësaj, ajo ishte e pajisur edhe me një bukuri të veçantë" (G. Biemmi)
-
Po aty
-
Po aty.
-
Po aty.
-
"Muzak Topia, kunati i tij pati detyrën të rregullonte marrëveshjen e martesës së tij (Skënderbeut)". (G. Biemmi.)
-
Ch. Hopf.
-
Po aty.
-
M. Barleti.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty
-
Po aty.
-
Dh. Frangu.
-
M.Barleti.
-
Barleti është përpjekur të japë të gjithë informacionin e mbledhur për vdekjen tragjike të Muzak Topisë. Sipas tij, "çadrat" në të cilat ndodhej Muzak Topia, qenë të parat që u sulmuan nga turqit. Barleti kishte informacion se në kohën e sulmit turk, Muzaka po luante "me zare" me një ushtarak napolitan. (M. Barleti) Burime të tjera thonin se kur erdhën turqit, Muzak Topia "po flinte" dhe kur u zgjua, ai pa veten të humbur, prandaj "ia mbathi me këmbë drejt malit për të shpëtuar, por u shtyp menjëherë" (Po aty). "Ne kemi marrë vesh, shkruan më tej Barleti, se (Muzak Topia, LM) kish pasur fare pak kohë për të rrëmbyer kalin dhe armët, se ra duke luftuar rreptë ndërmjet të parëve dhe se vrasja e tij u bë fillimi i ikjes" (Po aty).
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
" Deshi perëndia ... që Skënderbeu të vinte me të tre mijë kalorësit të shihte kampin. Me të dëgjuar tërë atë potere dhe zhurmë, dyshoi menjëherë në tradhtinë e rojës. U dha shpejt yzyngjive të kalit dhe me tërë shpejtësinë hyri në kamp, ku pa të gjithë atë pështjellim që turqit po bënin me njerëzit e tij. Atëherë ai i sulmoi me një forcë të tillë, sa brenda pak çastesh i bëri të heshtnin .... (Turqit) ua mbathën drejt qytetit me turp të madh. Atëherë ... vendosi të mos i ndiqte më tutje, sepse falë mëshirës së perëndisë, ai kish dalë shumë shpejt të shpëtonte popullin nga kthetrat e vdekjes" (Dh. Frangu)
-
M. Barleti.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
"Ndërkohë, Alfonsi, pasi e priti me nder dërgatën dhe letrën e Skënderbeut, urdhëroi të mblidheshin me shpejtësi ... ushtarët. Kështu u mblodhën një mijë këmbësorë, pesëqind dyfektarë, të tjerë agreptarë. Mbreti donte të shtonte numrin, por ata s'e lanë, duke i thënë se Skënderbeu nuk do të kishte nevojë për ndihma më të mëdha.... Ata i kërkuan disa mjete lufte dhe qysqi prej hekuri për të rrëmuar nga poshtë muret.... Ai ua dha të gjitha, si dhe shumë përdredhore llojesh të ndryshme dhe teknikë për t'i përdorur" (M. Barleti). Barleti shënon se Mbreti i dha Skënderbeut edhe "të holla dhe po aq anije të tjera" (Po aty.)
-
"Skënderbeu, pasi lëshoi ushtrinë, vendosi të dërgonte tek mbreti (i Napolit, -LM) me qëllim që t'i njoftonte fatkeqësinë e tij... apulianët që kishin mbetur gjallë nga kërdia bashkë më të deleguarit e vet. Dhe kështu ai u kujdes për ta ... dhe i futi në anije sa më parë që qe e mundur për shkak të fatkeqësive të të plagosurve" (M. Barleti)
-
M. Barleti.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
"Bukuria pastaj që është një pamje e veçantë e gravet, dhe hijeshia e fytyrës dhe e trupit, ishte në harmoni dhe përshtatje të plotë me stolitë e tjetra të shpirtit (M. Barleti).
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty. (Këtë bashkëpunim midis Skënderbeut dhe Mamicës e përmend edhe Frangu, por ky e quan të motrën e Skënderbeut jo Mamica por Mariza) (Dh. Frangu)
-
"Zotërinjtë e rinj të Shqipërisë ishin pothuajse të gjithë të rënë (Ch. Hopf)
-
"Për këtë, zotërinjtë e Shqipërisë patën kënaqësi të madhe " (Ch. Hopf)
-
"Pastaj zotërinjtë e thënë të Shqipërisë bënë një këshillë (kuvend) në Lezhë. Dikush shkoi atje vetë, dikush dërgoi zëvendësit e vet. Skënderbeu u zgjodh dhe u bë kapedan i tyre në Shqipëri. Secili kontribuonte me ushtarë dhe me para sipas peshës. Disa fëmijë të këtyre zotërinjve militonin nën udhëheqjen e tij, si për të mësuar të luftonin, ashtu edhe për të mbrojtur shtetet e tyre. Duke qenë një zotëri i zoti në luftë dhe trim, ai (Skënderbeu) u bë kapedan dhe secili i bindej atij" (Ch. Hopf). (Shih për Kuvendin e Lezhës M. Barlet; G. Biemmi).
-
Zotërinjtë e vjetër "ishin thuajse të gjithë të vdekur, si nga mosha, ashtu edhe nga dhimbja" (Ch. Hopf)
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Një nga ata që qëndroi, ishte Gjon Muzaka. "Unë qëndrova në vendin tonë, shkruan ai, dhe po ashtu edhe zotërinj të tjerë qëndruan në zotërimet e tyre të vogla që u kishin mbetur për shkak të mbështetjes së Venedikut" (Ch. Hopf) Kjo qëndresë vazhdoi deri me rënien e Shkodrës me paqën e nënshkruar midis Venediku dhe turqve në prill të vitit 1479.
-
"Unë qëndrova në vendin tonë dhe zotërinj të tjerë qëndruan në ato pak vende të tyre që i kishin mbetur me përkrahjen (favore) e venedikasve, gjithmonë duke u përpjekur dhe duke u mbrojtur për rreth shtatë vjet, megjithëse posedoja pak nga zotërimi, sepse pjesa tjetër ishte marrë" nga turqit (Ch. Hopf).
-
J. Radoniæ, "Gjuragj Kastriot Skënderbeg i Arbanija u XV veku", Beograd. 1942, dok. 398.
-
"Gjithshka përfundoi në rrënim (il tutto andò in rovina)" (Ch. Hopf)
-
J. Radoniæ., dok. 387.
-
Archivio di Stato di Venetia, Secreta Consilio Rogatorum, vol. XXIII, c. 94; Ljubic, Listine. vol.X; F. S. Noli "George Castriot Scanderbeg New York", 1947, Appendix, dok. 43.
-
Po aty.
-
F. S. Noli, Appendix dok. 44.
-
F. S. Noli, Appendix, dok. 45.
-
Ch. Hopf.
-
Ch. Hopf.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
Po aty.
-
J. Radoniæ, dok. 398.
-
"Visitabis quoque Juam Strexi ac alios dominos, quos nostro Dominio benivolos esse cognosces; ac alios quoscumque, quorum amicicia rebus nostris prodesse posse cognoueris, eosque confirmabis in benivolentia nostri Domini, et cum eis amico, animo te habebis, ortaberis quoque rectores nostros, ut cum eis amice se habeant et pacifice vicinari velint.
-
Po aty.
-
"Nëse djalin e të ndjerit Muzak dhe të zonjës Mamicë do të arrish ta kthesh në bindjen tonë, kjo do të na pëlqente shumë (gratissimum habituri sumus). Për këtë, do të përdorësh me të më shumë zell, edhe dicka pa lejën tonë" (Po aty).
-
Po aty.
-
Dhe meqënëse zonja Mamicë, nëna e tij, banon në Durrës, duam që nëse ty, dhe rektorit tonë të Durrësit do t'i dukej shtëpia e saj në atë qytet e dyshimtë, atëherë ta largoni atë nga ai qytet, duke përdorur ato fjalë dhe ato mënyra që do të shihni me vend, me qëllim që djali i saj të mos mundet nëpërmjet asaj të kurdisë ndonjë gjë kundër shtetit tonë" (Po aty).
References
Marin Barleti, "Historia e Skënderbeut", Përkthimi nga origjinali dhe hyrja nga Stefan Prifti, Tiranë, 1967, Botim i dytë.
Ch. Hopf. "Chroniques Greco-Romanes", Berlin, 1873.
'Dh. Frangu. "Luftërat e turqve kundër Skënderbeut", përktheu nga anglishtja Hysen Hidri, Tiranë, 2000.
G. Biemmi, "Istoria di Giorgio Castrioto detto Scander-begh", Breschia, MDCCXLII.
Marin Barleti.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Marin Barleti; G. Biemmi, "Istoria di Giorgio Castrioto detto Scander-begh", Breschia, MDCCXLII; F.S. Noli, "George Castrioti Scanderbeg (1405-1468), New York, 1947.
M. Barleti.
Po aty.
Po aty.
Ch. Hopf. "Chroniques Greco-Romanes", Berlin, 1873.
M. Barleti.
Ch. Hopf.
M. Barleti.
Po aty.
Mamica "kishte qëndruar vazhdimisht virgjëreshë dhe e pamartuar për hir të vëllait, që po i kthehej fitimtar; ai e martoi pastaj dhe i vuri përsëri në vend nderin e dikurshëm" (M. Barleti). "Pas rifitimit të Mbretërisë nga Skënderbeu... (Mamica)... u martua me Muzak Topinë." (M. Barleti)
"Zonja e pestë, Mamica, ishte martuar me zotin Musak Topia" (Ch. Hopf).
"Zonja e pestë Mamica pati për burrë Muzak Topinë, sepse zoti Skënderbe e ndau nga gruaja e parë, që quhej zonja Zanfina ose Suina Muzaka, dhe i dha zonjës së thënë Mamica, motrës së tij" (Ch. Hopf). Në fund të kujtimeve mbi gjenealogjinë e familjes Gjon Muzaka shkruan se me Muzak Topinë u martua motra e Skënderbeut "Yella" (Zoti Skënderbe ndau martesën e zonjës Zanfina Muzaka dhe të zotit Karl Muzaka dhe Karlit të thënë i dha zonjën Yella, motrën e tij" (Ch. Hopf). Duket se këtu Gjon Muzaka ka gabuar. Në këtë pikë ai kundërshtohet edhe nga Barleti, që shënon si burrë të Mamicës Muzak Topinë.
Ch. Hopf.
M. Barleti.
Dh. Frangu.
G. Biemmi.
Po aty.
"Mosiu është mbiquajtur "i Dibrës" për shkak se banonte në Dibër, ku Skënderbeu i kishte dhuruar shumë prona dhe një pjesë të madhe të vendit" (M. Barleti); "Skënderbeu i jepte atij pjesën më të madhe të të ardhurave të asaj province (të Dibrës-LM)" (G. Biemmi).
Moisu, "nderohej" prej Skënderbeut, "për shkak të virtyteve dhe aftësive të veta. Dhe, për këto cilësi, i kish dhënë atij nën zotërim "shumë qytete, armatime, kuaj, veshje e stoli, bashkë me shuma të mëdha pronash ". (Dh. Frangu)
"Zoti Moisi Komneni Araniti, pati si baba të vetin Muzakun, vëllain e zotit Aranit Komneni. (Ch. Hopf). Barleti shkruan se ai pati si baba "Muzakën dhe nënë Voisavën. I ati i tij, Muzaku, kishte dy vëllezër, Aranit Golemin apo Komnenin (Kominatin), të vjehrrin e Skënderbeut dhe Vladan Golem Arianitin". (M. Barleti) Ky i fundit ishte i shoqi i motrës së Skënderbeut, Angjelinës. Ai pati me të një djalë "Muzakën e Angjelinës", i cili thirrej ndryshe edhe Golem Araniti. (M. Barleti) "Ky zoti Moisiu pati për grua zonjën e thënë Zafina ose Muzakia (Mosachia) kjo ishte gruaja e zotit Muzak Topia, që e ndau i thëni Skënderbe .... Nga zonja Zanfina dhe zoti Moisi lindi babai i zonjës Xhiovana Kominata (Giovanna Comminata) e cila qëndron në Napoli e martuar me zotin Paolo Brancazzo". (Ch. Hopf).
Sipas Biemmit, babai i tij nuk quhej "Muzak" por "Pjetër". Pjetri ishte vëlla me Gjergj Aranitin dhe Vladenin, burrin e Angjelinës, e cila ishte motra e Skënderbeut. (G. Biemmi)
Ch. Hopf.
"Kur u bë e ditur fatkeqësia e Skënderbeut, atëherë Moisiu... ktheu krahët kundër atdheut" (M. Barleti; "Moisiu iku tek turqit" (G. Biemmi).
Dh. Frangu.
M. Barleti; G. Biemmi.
M. Barleti; G. Biemmi.
G. Biemmi; Moisiu nuk kishte më shumë se 12 mijë ushtarë (G. Biemmi)
G. Biemmi.
M. Barleti. "Mëngjesin e ditës tjetër (ishte 19 maj) të dy ushtritë u vendosën në rregull për betejë" (G. Biemmi; Shih edhe F. S. Noli).
M. Barleti, G. Biemmi.
M. Barleti.
M. Barleti; "Moisiu iku tek turqit dhe solli një ushtri të fortë kundër atdheut. Mbasi u bë lufta, ai mbeti i mundur. Kur u kthye te Skënderbeu, ai, siguroi përveç faljes së krimit edhe hirin dhe dinjitetin e mëparshëm" (G. Biemmi). Dh. Frangu shkruan se Moisiu "erdhi fshehurazi në Shqipëri zëmërdridhur dhe me lot për të kërkuar mëshirë. Skënderbeu shtriu menjëherë dorën, e ngriti dhe nisi të bisedonte me të në një mënyrë të tillë, a thua se nuk kishte marrë as edhe një fyerje më parë nga ana e tij. Më pas Skëndërbeu dha porosi që Moisiu të vishej sipas nderit dhe rangut dhe, pasi patën ngrënë, i riktheu gjithë gjënë e gjallë dhe gjithshka tjetër që i kish konfiskuar, si dëshmi se e kish falur me gjithë shpirt. Më pas, kur Skënderbeu u bind edhe më shumë...i dha të gjitha detyrat dhe favoret që i pati gëzuar edhe më parë". (Dh. Frangu) (Shih më gjerë tradhëtinë e Moisiut tek G. Biemmi).
Skënderbeu "i mori zotit Moisi Komnenit shtetin e tij që ishte në Dibër. Moisiu që ishte një njeri me zemër dhe trim, nuk mundi të durojë këtë dhunë dhe shkoi tek turku. Turku e bëri kapedan të një ushtrie të tij dhe e dërgoi kundër Skënderbeut." (Ch. Hopf)
"Mbasi u bë Kapedan i Përgjithshëm i zotërinjve të Shqipërisë", shkruan Muzaka, Skënderbeu "shfaqi tendencën të shtinte në dorë gjithë atë vend; (kështu) futi në burg vëllezërit, zotin Gjon (Giovanni) dhe zotin Koiko Balsha dhe i dërgoi tek mbreti Ferrante i vjetër në Napoli që t'i mbante të burgosur dhe i mori shtetin e tyre që ishte midis Krujës dhe Lezhës, e kam fjalën për vendin e Misisë; i mori edhe zotit Moisi Komneni shtetin e tij, që ishte në Dibër. Pasi vdiq babai im, na mori Tomorrishtën (Tomonista) d.m.th. Muzakinë e vogël dhe po ashtu u mori zotërinjve të tjerë vendin Komi (Commi) dhe Randisa (Randisia) ..." (Ch. Hopf) "Skënderbeu "i mori edhe Moisi Komnenit, shtetin e tij, i cili ishte në Dibër. Moisiu ishte njeri më zemër dhe trim. Duke mos duruar një dhunë të tillë, ai shkoi tek turku (sulltani, LM). Turku e bëri kapiten të një ushtrie dhe e dërgoi kundër Skënderbeut, por më vonë, (Skënderbeu, - LM) i dërgoi (njerëz, -LM) për t'i thënë që të kthehej sepse do ta mbante si vëlla, dhe Moisiu duke parë se qëndronte jo i sigurt me turkun (sulltani, - LM) dhe për të mos zmadhuar (veprën e tij, LM) me gjak të krishterë, u kthye (tek Skënderbeu, - LM) (Ch. Hopf)
"Këta u kapën (nga tuqit) dhe u dërguan para kapedanit të tyre Ballaban Banderës. Ky i dërgoi menjëherë tek sulltani. Skënderbeu i kërkoi Sulltanit që t'ia kthente këta të burgosur, sepse do t'i jepte në shkëmbim turq të tjerë si dhe një ofertë të hollash. I njoftuar nga Ballabani për vlerën e tyre, (sulltani, -LM) nuk deshi t'i kthejë, madje, për mizori më të madhe, i rropi të gjallë pak nga pak sa që, për pesëmbëdhjetë ditë me radhë... ata ikën nga kjo jetë" (Ch. Hopf)
"Të parët e tyre... kanë qenë themelonjësit e Krujës dhe të Petrelës. Fuqitë e këtyre gjithashtu s'kanë qenë të pakënaqshëm dhe sundimi i tyre në Epir ka qënë mjaft i gjerë ndërmjet Tiranës dhe Epidamnit. Por përveç sundimit në ato vende, që banorët rreth e qark, meqë i kanë humbur krejt emrat e vjetër, i quajnë Skuria, Muzakjemë, Kerabi, Farkë, ishin të njohur si princër edhe për sundimin e Himarës së Uliksit." (M. Barleti.)
M. Barleti.
Po aty.
"Pas këtij, erdhi Andrea Topia, burrë i dëgjuar si për derë edhe për vepra, i respektueshëm gjithashtu edhe për moshën që kishte, bashkë më të dy bijtë e tij, Kominin dhe Muzakën dhe të nipin Tanushin." (M. Barleti)
"Zoti Muzak Topia ose Karl Muzaka" (Carlo Mosachi) (Ch. Hopf).
Po aty.
F. S. Noli; G. Biemmi.
"Irena, vajza e vetme e Gjergj Dushmanit...(ishte) trashëgimtare e zotërimit prindëror. Veç kësaj, ajo ishte e pajisur edhe me një bukuri të veçantë" (G. Biemmi)
Po aty
Po aty.
Po aty.
"Muzak Topia, kunati i tij pati detyrën të rregullonte marrëveshjen e martesës së tij (Skënderbeut)". (G. Biemmi.)
Ch. Hopf.
Po aty.
M. Barleti.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty
Po aty.
Dh. Frangu.
M.Barleti.
Barleti është përpjekur të japë të gjithë informacionin e mbledhur për vdekjen tragjike të Muzak Topisë. Sipas tij, "çadrat" në të cilat ndodhej Muzak Topia, qenë të parat që u sulmuan nga turqit. Barleti kishte informacion se në kohën e sulmit turk, Muzaka po luante "me zare" me një ushtarak napolitan. (M. Barleti) Burime të tjera thonin se kur erdhën turqit, Muzak Topia "po flinte" dhe kur u zgjua, ai pa veten të humbur, prandaj "ia mbathi me këmbë drejt malit për të shpëtuar, por u shtyp menjëherë" (Po aty). "Ne kemi marrë vesh, shkruan më tej Barleti, se (Muzak Topia, LM) kish pasur fare pak kohë për të rrëmbyer kalin dhe armët, se ra duke luftuar rreptë ndërmjet të parëve dhe se vrasja e tij u bë fillimi i ikjes" (Po aty).
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
" Deshi perëndia ... që Skënderbeu të vinte me të tre mijë kalorësit të shihte kampin. Me të dëgjuar tërë atë potere dhe zhurmë, dyshoi menjëherë në tradhtinë e rojës. U dha shpejt yzyngjive të kalit dhe me tërë shpejtësinë hyri në kamp, ku pa të gjithë atë pështjellim që turqit po bënin me njerëzit e tij. Atëherë ai i sulmoi me një forcë të tillë, sa brenda pak çastesh i bëri të heshtnin .... (Turqit) ua mbathën drejt qytetit me turp të madh. Atëherë ... vendosi të mos i ndiqte më tutje, sepse falë mëshirës së perëndisë, ai kish dalë shumë shpejt të shpëtonte popullin nga kthetrat e vdekjes" (Dh. Frangu)
M. Barleti.
Po aty.
Po aty.
"Ndërkohë, Alfonsi, pasi e priti me nder dërgatën dhe letrën e Skënderbeut, urdhëroi të mblidheshin me shpejtësi ... ushtarët. Kështu u mblodhën një mijë këmbësorë, pesëqind dyfektarë, të tjerë agreptarë. Mbreti donte të shtonte numrin, por ata s'e lanë, duke i thënë se Skënderbeu nuk do të kishte nevojë për ndihma më të mëdha.... Ata i kërkuan disa mjete lufte dhe qysqi prej hekuri për të rrëmuar nga poshtë muret.... Ai ua dha të gjitha, si dhe shumë përdredhore llojesh të ndryshme dhe teknikë për t'i përdorur" (M. Barleti). Barleti shënon se Mbreti i dha Skënderbeut edhe "të holla dhe po aq anije të tjera" (Po aty.)
"Skënderbeu, pasi lëshoi ushtrinë, vendosi të dërgonte tek mbreti (i Napolit, -LM) me qëllim që t'i njoftonte fatkeqësinë e tij... apulianët që kishin mbetur gjallë nga kërdia bashkë më të deleguarit e vet. Dhe kështu ai u kujdes për ta ... dhe i futi në anije sa më parë që qe e mundur për shkak të fatkeqësive të të plagosurve" (M. Barleti)
M. Barleti.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
"Bukuria pastaj që është një pamje e veçantë e gravet, dhe hijeshia e fytyrës dhe e trupit, ishte në harmoni dhe përshtatje të plotë me stolitë e tjetra të shpirtit (M. Barleti).
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty. (Këtë bashkëpunim midis Skënderbeut dhe Mamicës e përmend edhe Frangu, por ky e quan të motrën e Skënderbeut jo Mamica por Mariza) (Dh. Frangu)
"Zotërinjtë e rinj të Shqipërisë ishin pothuajse të gjithë të rënë (Ch. Hopf)
"Për këtë, zotërinjtë e Shqipërisë patën kënaqësi të madhe " (Ch. Hopf)
"Pastaj zotërinjtë e thënë të Shqipërisë bënë një këshillë (kuvend) në Lezhë. Dikush shkoi atje vetë, dikush dërgoi zëvendësit e vet. Skënderbeu u zgjodh dhe u bë kapedan i tyre në Shqipëri. Secili kontribuonte me ushtarë dhe me para sipas peshës. Disa fëmijë të këtyre zotërinjve militonin nën udhëheqjen e tij, si për të mësuar të luftonin, ashtu edhe për të mbrojtur shtetet e tyre. Duke qenë një zotëri i zoti në luftë dhe trim, ai (Skënderbeu) u bë kapedan dhe secili i bindej atij" (Ch. Hopf). (Shih për Kuvendin e Lezhës M. Barlet; G. Biemmi).
Zotërinjtë e vjetër "ishin thuajse të gjithë të vdekur, si nga mosha, ashtu edhe nga dhimbja" (Ch. Hopf)
Po aty.
Po aty.
Një nga ata që qëndroi, ishte Gjon Muzaka. "Unë qëndrova në vendin tonë, shkruan ai, dhe po ashtu edhe zotërinj të tjerë qëndruan në zotërimet e tyre të vogla që u kishin mbetur për shkak të mbështetjes së Venedikut" (Ch. Hopf) Kjo qëndresë vazhdoi deri me rënien e Shkodrës me paqën e nënshkruar midis Venediku dhe turqve në prill të vitit 1479.
"Unë qëndrova në vendin tonë dhe zotërinj të tjerë qëndruan në ato pak vende të tyre që i kishin mbetur me përkrahjen (favore) e venedikasve, gjithmonë duke u përpjekur dhe duke u mbrojtur për rreth shtatë vjet, megjithëse posedoja pak nga zotërimi, sepse pjesa tjetër ishte marrë" nga turqit (Ch. Hopf).
J. Radoniæ, "Gjuragj Kastriot Skënderbeg i Arbanija u XV veku", Beograd. 1942, dok. 398.
"Gjithshka përfundoi në rrënim (il tutto andò in rovina)" (Ch. Hopf)
J. Radoniæ., dok. 387.
Archivio di Stato di Venetia, Secreta Consilio Rogatorum, vol. XXIII, c. 94; Ljubic, Listine. vol.X; F. S. Noli "George Castriot Scanderbeg New York", 1947, Appendix, dok. 43.
Po aty.
F. S. Noli, Appendix dok. 44.
F. S. Noli, Appendix, dok. 45.
Ch. Hopf.
Ch. Hopf.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
Po aty.
J. Radoniæ, dok. 398.
"Visitabis quoque Juam Strexi ac alios dominos, quos nostro Dominio benivolos esse cognosces; ac alios quoscumque, quorum amicicia rebus nostris prodesse posse cognoueris, eosque confirmabis in benivolentia nostri Domini, et cum eis amico, animo te habebis, ortaberis quoque rectores nostros, ut cum eis amice se habeant et pacifice vicinari velint.
Po aty.
"Nëse djalin e të ndjerit Muzak dhe të zonjës Mamicë do të arrish ta kthesh në bindjen tonë, kjo do të na pëlqente shumë (gratissimum habituri sumus). Për këtë, do të përdorësh me të më shumë zell, edhe dicka pa lejën tonë" (Po aty).
Po aty.
Dhe meqënëse zonja Mamicë, nëna e tij, banon në Durrës, duam që nëse ty, dhe rektorit tonë të Durrësit do t'i dukej shtëpia e saj në atë qytet e dyshimtë, atëherë ta largoni atë nga ai qytet, duke përdorur ato fjalë dhe ato mënyra që do të shihni me vend, me qëllim që djali i saj të mos mundet nëpërmjet asaj të kurdisë ndonjë gjë kundër shtetit tonë" (Po aty).
English
Shqip
