Aspekte morfosintaksore të të folmeve të studiuara nga J. Gjinari

Matilda Parllaku

Autorët

Matilda Parllaku

Abstract

“E folmja, si një variant i gjuhës dialektore dhe si një degëzim më i imët i saj [...] nuk duhet kuptuar si pjesë e dialektit, por si një sistem i plotë më vete, që përfshihet në makrosistemin e dialektit. Në sistemin gjuhësor të së folmes hyjnë veçoritë që e dallojnë atë nga të folmet e tjera të dialektit e të mbarë gjuhës, hyjnë tiparet e përbashkëta të grupit ku ato bëjnë pjesë, tiparet e grupit më të madh, tiparet e përbashkëta të nëndialektit, tiparet e përbashkëta të dialektit dhe tiparet e përbashkëta të gjuhës kombëtare”. Duke mbajtur parasysh pikërisht këtë përfshirje hierarkike të sistemeve tek vijuesi i shkallës më të lartë, J. Gjinari duket se, përveçse në fusha të tjera, ka dhënë një ndihmesë të çmuar në kapërcimin e pengesave për studimin e sintaksës dialektore, si fusha më pak e studiuar, për shkak të vështirësisë që vjen nga mungesa e materialit të mjaftueshëm dialektor të mbledhur në terren.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Dialektologjia shqiptare, J. Gjinari, SHBLU, Tiranë, 1988, f. 17.
“Veçoritë dalluese të të folmes së tri zonave të Tropojës dhe përkatësia e saj në gegërishten verilindore përcaktohen pikërisht nga sistemi foljor.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 185.
Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 133.
Në toskërinë veriore bëjnë pjesë: krahina e Myzeqesë, Berati me Nahijen e tij, Krahina e Mallakastrës, krahina e Skraparit, qarku i Korçës me zonat: Opar, Gorë, Fusha e Korçës, Devoll, Pogradec, Kolonjë, Leskovik…” Toskërishtja veriore dhe grupimi i të folmeve të saj, në Konferenca I e Studimeve albanologjike (nëntor 1962), Tiranë, 1965, f. 241.
Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 223.
Po ata, po aty, f. 193.
Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 193.
Sprovë për një ndarje dialektore të gjuhës shqipe, SF, 1966/4, f. 104.
Po ai, po aty, f. 116: “Në fazën e sotshme të zhvillimit të shqipes, duke filluar që prej Rilindjes, konvergjimi i të folmeve dhe i dialekteve paraqitet si një fenomen i vetëm dhe sa vete e kryhet me një shpejtësi më të madhe.”
Për numrin e rasave të pranuara në gramatologjinë shqiptare ka pasur studime e diskutime të ndryshme dhe “Si rregull, janë pranuar e pranohen pesë rasa: emërore, gjinore, dhanore, kallëzore e rrjedhore. Por në disa gramatika pranohen edhe rasat vendore e thirrore. Për sa i përket rasës vendore, argumentohet se ka ekzistuar historikisht, por nuk është më aktive në shqipen e sotme.” L. Buxheli, “Modelet e caktimit rasor në gjuhën e sotme shqipe”, Neraida, Tiranë, 2007, f. 37.
Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 216-217.
E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957, f. 123.
Po aty, po atje.
Po aty, po atje.
Po aty, f. 124.
E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971.
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 335.
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145.
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 355-356: “Pjesëza përemërore u dhe përemrat e shkurtër të vetës III (vetëm ose së bashku me objektin e drejtë a të zhdrejtë) bashkohen me foljen në mënyrë enklitike: çoe, kaloe, shkruje. Kur përemri është në vetën e parë rri përpara foljes, kur folja në urdhërore prihet nga një folje tjetër: shko ma thirr.”
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145: “Përemri i shkurtuar + urdhërore: proklitik kur janë dy folje: ec i thuaj, del i thirr dhe enklitik kur bashkohet vetëm me një folje: mbau, lëshoe, xgidhe.”
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 356.
Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 188: “... kuqne, shtrëngonu, mbytnu.”
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.
E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.
E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957.
Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3.
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 149.
1) Si iku djelli një copë, që dolli ajo që brënda, athere këtë e liroj gjumi; 2) Mbreti përpara pallatit na kishte kavenenë që mbante sazexhinjtë; asaj që fujmë djathë, i themi shakull; u shtiu krypë dhe i çoj në konak që flinte; 3) na ka vajtur te pallati mbretit, që ishte n`at qytet; i ra ndërmënt e dashura që kishte dashuri; 4) na ishte një herë Arshik Garipi, i binte qemanes, që nuk kishte në botët.” Po aty, f. 150.
Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3, f. 171.
Po aty, po atje.
Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 187: “Nga trajtat foljore të dëftores interes paraqesin ajo e së kryerës e foljeve jokalimtare, ajo e së kryerës së dytë, ajo e së kryerës së plotë të dytë... veç na s e kem pa marr vesh (kemi pase marrë); kish pa pã ni hâºndër (kishte pasë pamë)”.
“Si në shumë të folme veriore, edhe këtu një mbiemër i nyjshëm me funksion predikativ del me nyjen sekondare e, sikurse mbiemri që ka funksion atributiv: kem pas edhe rrugn e largët; e kem vendin e ftoft ktu.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 192.
Fjalitë e nënrenditura kushtore që bashkohen me drejtuesen me lidhëzën kushtore po e kanë foljen kallëzues, kryesisht në mënyrën lidhore, rrallë edhe të të kryerën e thjeshtë të mënyrës dëftore, kurse tek shembujt që ka sjellë J. Gjinari folja është në kohën e tashme të mënyrës dëftore ose në mënyrën habitore: “Po s`ka bur shtëpia, nuk bën dot gjë. Njeriut, po s’i arthka vakti, s’e gjen gjë.”
Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 105.
Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 122: “po s’ pate gjâº m`i dhâºn me hâºngër dhe s`kena për t` shkou kurkuni”.
ASHRSH, IGJL, Gramatika e gjuhës shqipe II, Sintaksa, Tiranë, 1997, f. 65-69.

References

Dialektologjia shqiptare, J. Gjinari, SHBLU, Tiranë, 1988, f. 17.

“Veçoritë dalluese të të folmes së tri zonave të Tropojës dhe përkatësia e saj në gegërishten verilindore përcaktohen pikërisht nga sistemi foljor.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 185.

Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 133.

Në toskërinë veriore bëjnë pjesë: krahina e Myzeqesë, Berati me Nahijen e tij, Krahina e Mallakastrës, krahina e Skraparit, qarku i Korçës me zonat: Opar, Gorë, Fusha e Korçës, Devoll, Pogradec, Kolonjë, Leskovik…” Toskërishtja veriore dhe grupimi i të folmeve të saj, në Konferenca I e Studimeve albanologjike (nëntor 1962), Tiranë, 1965, f. 241.

Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 223.

Po ata, po aty, f. 193.

Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 193.

Sprovë për një ndarje dialektore të gjuhës shqipe, SF, 1966/4, f. 104.

Po ai, po aty, f. 116: “Në fazën e sotshme të zhvillimit të shqipes, duke filluar që prej Rilindjes, konvergjimi i të folmeve dhe i dialekteve paraqitet si një fenomen i vetëm dhe sa vete e kryhet me një shpejtësi më të madhe.”

Për numrin e rasave të pranuara në gramatologjinë shqiptare ka pasur studime e diskutime të ndryshme dhe “Si rregull, janë pranuar e pranohen pesë rasa: emërore, gjinore, dhanore, kallëzore e rrjedhore. Por në disa gramatika pranohen edhe rasat vendore e thirrore. Për sa i përket rasës vendore, argumentohet se ka ekzistuar historikisht, por nuk është më aktive në shqipen e sotme.” L. Buxheli, “Modelet e caktimit rasor në gjuhën e sotme shqipe”, Neraida, Tiranë, 2007, f. 37.

Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 216-217.

E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957, f. 123.

Po aty, po atje.

Po aty, f. 124.

E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971.

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 335.

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145.

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 355-356: “Pjesëza përemërore u dhe përemrat e shkurtër të vetës III (vetëm ose së bashku me objektin e drejtë a të zhdrejtë) bashkohen me foljen në mënyrë enklitike: çoe, kaloe, shkruje. Kur përemri është në vetën e parë rri përpara foljes, kur folja në urdhërore prihet nga një folje tjetër: shko ma thirr.”

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145: “Përemri i shkurtuar + urdhërore: proklitik kur janë dy folje: ec i thuaj, del i thirr dhe enklitik kur bashkohet vetëm me një folje: mbau, lëshoe, xgidhe.”

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 356.

Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 188: “... kuqne, shtrëngonu, mbytnu.”

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.

E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.

E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957.

Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3.

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 149.

1) Si iku djelli një copë, që dolli ajo që brënda, athere këtë e liroj gjumi; 2) Mbreti përpara pallatit na kishte kavenenë që mbante sazexhinjtë; asaj që fujmë djathë, i themi shakull; u shtiu krypë dhe i çoj në konak që flinte; 3) na ka vajtur te pallati mbretit, që ishte n`at qytet; i ra ndërmënt e dashura që kishte dashuri; 4) na ishte një herë Arshik Garipi, i binte qemanes, që nuk kishte në botët.” Po aty, f. 150.

Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3, f. 171.

Po aty, po atje.

Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 187: “Nga trajtat foljore të dëftores interes paraqesin ajo e së kryerës e foljeve jokalimtare, ajo e së kryerës së dytë, ajo e së kryerës së plotë të dytë... veç na s e kem pa marr vesh (kemi pase marrë); kish pa pã ni hâºndër (kishte pasë pamë)”.

“Si në shumë të folme veriore, edhe këtu një mbiemër i nyjshëm me funksion predikativ del me nyjen sekondare e, sikurse mbiemri që ka funksion atributiv: kem pas edhe rrugn e largët; e kem vendin e ftoft ktu.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 192.

Fjalitë e nënrenditura kushtore që bashkohen me drejtuesen me lidhëzën kushtore po e kanë foljen kallëzues, kryesisht në mënyrën lidhore, rrallë edhe të të kryerën e thjeshtë të mënyrës dëftore, kurse tek shembujt që ka sjellë J. Gjinari folja është në kohën e tashme të mënyrës dëftore ose në mënyrën habitore: “Po s`ka bur shtëpia, nuk bën dot gjë. Njeriut, po s’i arthka vakti, s’e gjen gjë.”

Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 105.

Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 122: “po s’ pate gjâº m`i dhâºn me hâºngër dhe s`kena për t` shkou kurkuni”.

ASHRSH, IGJL, Gramatika e gjuhës shqipe II, Sintaksa, Tiranë, 1997, f. 65-69.

Aspekte morfosintaksore të të folmeve të studiuara nga J. Gjinari

Autorët

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information