Aspekte morfosintaksore të të folmeve të studiuara nga J. Gjinari

Matilda Parllaku

Autori

Matilda Parllaku

Abstract

“E folmja, si një variant i gjuhës dialektore dhe si një degëzim më i imët i saj [...] nuk duhet kuptuar si pjesë e dialektit, por si një sistem i plotë më vete, që përfshihet në makrosistemin e dialektit. Në sistemin gjuhësor të së folmes hyjnë veçoritë që e dallojnë atë nga të folmet e tjera të dialektit e të mbarë gjuhës, hyjnë tiparet e përbashkëta të grupit ku ato bëjnë pjesë, tiparet e grupit më të madh, tiparet e përbashkëta të nëndialektit, tiparet e përbashkëta të dialektit dhe tiparet e përbashkëta të gjuhës kombëtare”. Duke mbajtur parasysh pikërisht këtë përfshirje hierarkike të sistemeve tek vijuesi i shkallës më të lartë, J. Gjinari duket se, përveçse në fusha të tjera, ka dhënë një ndihmesë të çmuar në kapërcimin e pengesave për studimin e sintaksës dialektore, si fusha më pak e studiuar, për shkak të vështirësisë që vjen nga mungesa e materialit të mjaftueshëm dialektor të mbledhur në terren.

Downloads

I dati di download non sono ancora disponibili.

Riferimenti bibliografici

Dialektologjia shqiptare, J. Gjinari, SHBLU, Tiranë, 1988, f. 17.
“Veçoritë dalluese të të folmes së tri zonave të Tropojës dhe përkatësia e saj në gegërishten verilindore përcaktohen pikërisht nga sistemi foljor.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 185.
Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 133.
Në toskërinë veriore bëjnë pjesë: krahina e Myzeqesë, Berati me Nahijen e tij, Krahina e Mallakastrës, krahina e Skraparit, qarku i Korçës me zonat: Opar, Gorë, Fusha e Korçës, Devoll, Pogradec, Kolonjë, Leskovik…” Toskërishtja veriore dhe grupimi i të folmeve të saj, në Konferenca I e Studimeve albanologjike (nëntor 1962), Tiranë, 1965, f. 241.
Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 223.
Po ata, po aty, f. 193.
Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 193.
Sprovë për një ndarje dialektore të gjuhës shqipe, SF, 1966/4, f. 104.
Po ai, po aty, f. 116: “Në fazën e sotshme të zhvillimit të shqipes, duke filluar që prej Rilindjes, konvergjimi i të folmeve dhe i dialekteve paraqitet si një fenomen i vetëm dhe sa vete e kryhet me një shpejtësi më të madhe.”
Për numrin e rasave të pranuara në gramatologjinë shqiptare ka pasur studime e diskutime të ndryshme dhe “Si rregull, janë pranuar e pranohen pesë rasa: emërore, gjinore, dhanore, kallëzore e rrjedhore. Por në disa gramatika pranohen edhe rasat vendore e thirrore. Për sa i përket rasës vendore, argumentohet se ka ekzistuar historikisht, por nuk është më aktive në shqipen e sotme.” L. Buxheli, “Modelet e caktimit rasor në gjuhën e sotme shqipe”, Neraida, Tiranë, 2007, f. 37.
Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 216-217.
E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957, f. 123.
Po aty, po atje.
Po aty, po atje.
Po aty, f. 124.
E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971.
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 335.
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145.
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 355-356: “Pjesëza përemërore u dhe përemrat e shkurtër të vetës III (vetëm ose së bashku me objektin e drejtë a të zhdrejtë) bashkohen me foljen në mënyrë enklitike: çoe, kaloe, shkruje. Kur përemri është në vetën e parë rri përpara foljes, kur folja në urdhërore prihet nga një folje tjetër: shko ma thirr.”
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145: “Përemri i shkurtuar + urdhërore: proklitik kur janë dy folje: ec i thuaj, del i thirr dhe enklitik kur bashkohet vetëm me një folje: mbau, lëshoe, xgidhe.”
Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 356.
Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 188: “... kuqne, shtrëngonu, mbytnu.”
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.
E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.
E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957.
Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3.
Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 149.
1) Si iku djelli një copë, që dolli ajo që brënda, athere këtë e liroj gjumi; 2) Mbreti përpara pallatit na kishte kavenenë që mbante sazexhinjtë; asaj që fujmë djathë, i themi shakull; u shtiu krypë dhe i çoj në konak që flinte; 3) na ka vajtur te pallati mbretit, që ishte n`at qytet; i ra ndërmënt e dashura që kishte dashuri; 4) na ishte një herë Arshik Garipi, i binte qemanes, që nuk kishte në botët.” Po aty, f. 150.
Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3, f. 171.
Po aty, po atje.
Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 187: “Nga trajtat foljore të dëftores interes paraqesin ajo e së kryerës e foljeve jokalimtare, ajo e së kryerës së dytë, ajo e së kryerës së plotë të dytë... veç na s e kem pa marr vesh (kemi pase marrë); kish pa pã ni hâºndër (kishte pasë pamë)”.
“Si në shumë të folme veriore, edhe këtu një mbiemër i nyjshëm me funksion predikativ del me nyjen sekondare e, sikurse mbiemri që ka funksion atributiv: kem pas edhe rrugn e largët; e kem vendin e ftoft ktu.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 192.
Fjalitë e nënrenditura kushtore që bashkohen me drejtuesen me lidhëzën kushtore po e kanë foljen kallëzues, kryesisht në mënyrën lidhore, rrallë edhe të të kryerën e thjeshtë të mënyrës dëftore, kurse tek shembujt që ka sjellë J. Gjinari folja është në kohën e tashme të mënyrës dëftore ose në mënyrën habitore: “Po s`ka bur shtëpia, nuk bën dot gjë. Njeriut, po s’i arthka vakti, s’e gjen gjë.”
Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 105.
Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 122: “po s’ pate gjâº m`i dhâºn me hâºngër dhe s`kena për t` shkou kurkuni”.
ASHRSH, IGJL, Gramatika e gjuhës shqipe II, Sintaksa, Tiranë, 1997, f. 65-69.

Riferimenti bibliografici

Dialektologjia shqiptare, J. Gjinari, SHBLU, Tiranë, 1988, f. 17.

“Veçoritë dalluese të të folmes së tri zonave të Tropojës dhe përkatësia e saj në gegërishten verilindore përcaktohen pikërisht nga sistemi foljor.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 185.

Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 133.

Në toskërinë veriore bëjnë pjesë: krahina e Myzeqesë, Berati me Nahijen e tij, Krahina e Mallakastrës, krahina e Skraparit, qarku i Korçës me zonat: Opar, Gorë, Fusha e Korçës, Devoll, Pogradec, Kolonjë, Leskovik…” Toskërishtja veriore dhe grupimi i të folmeve të saj, në Konferenca I e Studimeve albanologjike (nëntor 1962), Tiranë, 1965, f. 241.

Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 223.

Po ata, po aty, f. 193.

Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 193.

Sprovë për një ndarje dialektore të gjuhës shqipe, SF, 1966/4, f. 104.

Po ai, po aty, f. 116: “Në fazën e sotshme të zhvillimit të shqipes, duke filluar që prej Rilindjes, konvergjimi i të folmeve dhe i dialekteve paraqitet si një fenomen i vetëm dhe sa vete e kryhet me një shpejtësi më të madhe.”

Për numrin e rasave të pranuara në gramatologjinë shqiptare ka pasur studime e diskutime të ndryshme dhe “Si rregull, janë pranuar e pranohen pesë rasa: emërore, gjinore, dhanore, kallëzore e rrjedhore. Por në disa gramatika pranohen edhe rasat vendore e thirrore. Për sa i përket rasës vendore, argumentohet se ka ekzistuar historikisht, por nuk është më aktive në shqipen e sotme.” L. Buxheli, “Modelet e caktimit rasor në gjuhën e sotme shqipe”, Neraida, Tiranë, 2007, f. 37.

Dialektologjia, J. Gjinari, Gj. Shkurtaj, Botimi II, Tiranë, 2003, f. 216-217.

E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957, f. 123.

Po aty, po atje.

Po aty, f. 124.

E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971.

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 335.

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145.

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 355-356: “Pjesëza përemërore u dhe përemrat e shkurtër të vetës III (vetëm ose së bashku me objektin e drejtë a të zhdrejtë) bashkohen me foljen në mënyrë enklitike: çoe, kaloe, shkruje. Kur përemri është në vetën e parë rri përpara foljes, kur folja në urdhërore prihet nga një folje tjetër: shko ma thirr.”

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 145: “Përemri i shkurtuar + urdhërore: proklitik kur janë dy folje: ec i thuaj, del i thirr dhe enklitik kur bashkohet vetëm me një folje: mbau, lëshoe, xgidhe.”

Vëzhgime mbi të folmen e Bregut të Bunës, në: “Dialektologjia shqiptare”, I, 1971, f. 356.

Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 188: “... kuqne, shtrëngonu, mbytnu.”

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1.

E folmja e Skraparit, BUSHT SSHSH, 1958/1.

E folmja e qytetit të Beratit, Buletin për Shkencat Shoqërore, Botim i Institutit të Shkencave, Tiranë 1957.

Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3.

Një vështrim mbi të folmet e Oparit, BUSHT SSHSH, 1957/1, f. 149.

1) Si iku djelli një copë, që dolli ajo që brënda, athere këtë e liroj gjumi; 2) Mbreti përpara pallatit na kishte kavenenë që mbante sazexhinjtë; asaj që fujmë djathë, i themi shakull; u shtiu krypë dhe i çoj në konak që flinte; 3) na ka vajtur te pallati mbretit, që ishte n`at qytet; i ra ndërmënt e dashura që kishte dashuri; 4) na ishte një herë Arshik Garipi, i binte qemanes, që nuk kishte në botët.” Po aty, f. 150.

Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUSHT SSHSH, 1962/3, f. 171.

Po aty, po atje.

Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 187: “Nga trajtat foljore të dëftores interes paraqesin ajo e së kryerës e foljeve jokalimtare, ajo e së kryerës së dytë, ajo e së kryerës së plotë të dytë... veç na s e kem pa marr vesh (kemi pase marrë); kish pa pã ni hâºndër (kishte pasë pamë)”.

“Si në shumë të folme veriore, edhe këtu një mbiemër i nyjshëm me funksion predikativ del me nyjen sekondare e, sikurse mbiemri që ka funksion atributiv: kem pas edhe rrugn e largët; e kem vendin e ftoft ktu.” Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç të rrethit të Tropojës, BUSHT SSHSH, 1962/4, f. 192.

Fjalitë e nënrenditura kushtore që bashkohen me drejtuesen me lidhëzën kushtore po e kanë foljen kallëzues, kryesisht në mënyrën lidhore, rrallë edhe të të kryerën e thjeshtë të mënyrës dëftore, kurse tek shembujt që ka sjellë J. Gjinari folja është në kohën e tashme të mënyrës dëftore ose në mënyrën habitore: “Po s`ka bur shtëpia, nuk bën dot gjë. Njeriut, po s’i arthka vakti, s’e gjen gjë.”

Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 105.

Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe Malësisë së Krujës, I, SF 1964/3, f. 122: “po s’ pate gjâº m`i dhâºn me hâºngër dhe s`kena për t` shkou kurkuni”.

ASHRSH, IGJL, Gramatika e gjuhës shqipe II, Sintaksa, Tiranë, 1997, f. 65-69.

Aspekte morfosintaksore të të folmeve të studiuara nga J. Gjinari

Autori

Abstract

Downloads

Riferimenti bibliografici

Riferimenti bibliografici

Downloads

Pubblicato

Come citare

Fascicolo

Sezione

Licenza

rrethprojektit

A proposito del giornale

mostviewed

Lingua

Informazioni