Vëzhgime rreth ngulitjes së normes gjuhësore në publicistikën e pasçlirimit

Ali Dhrimo

doi:10.62006/sf.vi3.2900

Autorët

Ali Dhrimo

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.vi3.2900

Abstract

Një nga problemet më të rëndësishme të gjuhësisë shqiptare është edhe studimi i gjuhës sonë letrare kombëtare, i fillimeve të saj, i zhvillimit dhe i kristalizimit graduai të normave të përbashkëta në këtë gjuhë. Meqenëse tipari themelor i gjuhës së zhvilluar kombëtare është prania e një gjuhe letrare të normuar, të përgjithshme, për mbarë kombin dhe që përfshin gjithë sferat e komunikimit e që mbështetet në bazë popullore, atëhere studimi i zhvillimit dhe përforcimit të normave letrare kombëtare bëhet një nga detyrat më të ngutshme.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Në këtë drejtim një hap të rëndësishëm përbën artikulli i A. Kostallarit, Mbi tiparet kryesore të shqipes së sotme letrare , në «Shkencat shoqërore në shkollë», Tiranë , 1967; Mendime dhe kontribute rreth normës së përbashkët letrare kombëtare jepen edhe në një artikull tjetër të A. Kostallarit, Parimet themelore për hartimin e «Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe», «Studime filologjike», 1968, 2.
, 3) A. Kostallari, Mbi tiparet kryesore të shqipes së sotme letrare , 62, 65.
J.V. Stalin, MM shtypin, bot. 1926, 22 — cituar sipas «Gjuha e gazetës bolshevike», Tiranë , 1950, 10-11.
Për këtë mjafton të shqyrtohet qoftë gjuha e letërsisë artistik e të atyre viteve. qoftë gjuha e gazetave të ndryshme të asaj kohe, si p.sh. Arbënia, Bashkimi i Kombit, Besa, Drita etj.
Termin sistem nominal do ta marrim në kuptimin e tij të gjerë, d.m.th. si sistem që përfshin emrat. mbiemrat, përemrat dhe nyjën (pavarësisht nga re: që kemi për këtë të fundit, nëse përbën pjesë ligjërate apo jo prapë seprapë këtu po e trajtojmë , sepse nyja e përparme paraqet disa problème lidhur me zbatimin praktik të normës).
Për shkurtësi do të japim vetëm shkurtimin e titullit të gazetës dhe vitin e botimit të saj (pa datë e faqe): ZP = Zëri i popullit, ZR = Zëri i rinisë; P =Puna; SP = Sporti popullor; D = Drita.
Ortografia e gjuhës shqipe, BUSHT, SShSh, 4, 1956, 52; Rregullat e drejt- shkrimit të shqipes (projekt), Tirane, 1967, 63.
Shih punimet e ndryshme dialektore.
Shih: J. Gjinari. Verejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe. Gash e Bytyç të Rrethit të Tropojës, BUSHT, SShSh, 4/1963, 181; B. Beci, Hulumtime gjuhësore në Mat, BUSHT, SShSh, 2/1963, 212; J. Gjinari, Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe të Malësisë së Krujës, «Stud.. fil». 4/1964, 171; E. Lafe, E folmja e Nïkaj-Mër- turit, -«Stud. fil», 3/1964, 119; B. Beci, E folmja e Reç — e — Dardhës së Dibrës, «Stud fil.», 4/1964, 150; M. Totoni, Vëzhgime për të folmen e Muzinës, «Stud. fil.» 3/1965, 107; M. Çeliku, Vëzhgime mbi të folmen e krahinës së Peqinit, «Stud. fil», 4/1965, 103; K. Ulqini, Disa vëzhgime mbi të folmen e Matit, BUSHT, SShSh. 3/1961, 199; J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUShT, SShSh, 3/1962, 162; M. Çeliku, Vërejtje mbi të folmen e Dumresë, BUShT,
SShSh, 3/1963. 206; Q. Haxhihasani, Vëzhgime gjuhësore në krahinén e Lurës, BUShT, SShSh. 4/1963, 127; J. Thomaj, E folmja e katundit Seman, BUShT, SShSh, 3/1961, 175; J. Gjinari, E folmja e Myzeqesë, BUShT, SShSh, 4/1958, 85; idem, Mbi të folmet e Devollit, BUShT, SShSh. 4/1960, 113; idem, E folmja e Beratit, BUShT, SShSh, 1/1957. 117; idem, Një vështrim mbi të folmen e Oparit, BUShT, SShSh, 1(3)/1957, 141 ; idem, E folmja e Skraparit, BUShT, SShSh, 1 /1958, 92.
Ortografia e gjuhës shqipe, BUShSh, Tirane, 1956/4. 50, 51; Rregullat e drejtshkrimit të shqipes, (projekt), Tiranë, 1967. 19, 20, 63. Edhe ortografia e vitit 1951, nga A. Xhuvani — K. Cipo — E. Çabej, megjithëse nuk merr qëndrim drejtpërsëdrejti ndaj kësaj çështjeje, tek ruajtja ose jo e zanores -ë jep ndër të tjera edhe: nëpunë- sish, nëpunësvet (f. 10).
Këtu nuk duhen përzier emrat me temë në -o, të cilët e kanë shumësin të njëllojtë me njëjësin, p.sh. palaço, laro, baio etj.
Megjithëse ky shumës është kundër natyrës së shqipes, prapëseprapë është i vet- mi për këto fjalë. Formën me -a (kuadra, teatra) që këshillon Fjalori i gjuhës shqipe i 1954-s dhe Fjalori i terminologjisë tekniko-shkencore (Terminologjia e letërsisë, Ter- minologjia e minierave), 1964. 1965, e gjejmë jashtëzakonisht rrallë (jo më tepër se 3-4 raste gjithësejt).
Komisioni i Rregullave të drejtshkrimit të shqipes (projekt), Tiranë, 1967, 63, shprehet në të mirë të shumësit pa mbaresë, pa bërë ndonjë dallim midis përdorimit neutral, ngarkesës emocionale dhe shumësave të llojit.
Në gjuhën e folur hasen që të dyja format, por, sidomos në variantit verior, mbizotëron forma me temë analogjike.
Mund të lexosh një roman të tërë dhe të mos i gjesh aq raste rrjedhoreje me -sh sa në disa numra gazete.
Rregullat e drejtshkrimit të shqipes (projekt), Tiranë. 1967. 40, r'japin që të dyja format si norma variante, duke parapëlqyer si rend ruajtjen e o-së fundore.
Për rrugën e fjalëformimit të tipit të tri fjalëve të fundit shih hollësisht: A. Kostallari, Mbi disa veçori të ijalës së përbërë në gjuhën shqipe. BUSHT SShSh, 1961, 10 V.
Një kodifikim pak a shumë të plotë të nyjës kemi në Rregullat e drejtshkri- mit të shqipes (projekt). Tiranë, 1967, 64-68.
Rregullat e drejtshkrimit të shqipes, Tiranë, 1967, 66.
"Rregullat e drejtshkrimit» një hap i mëtejshëm në njësimin e shqipes letrare, «Stud. fil». 3/1968, 210.
Shih: Rregullat e drejtshkrimit të shqipes (projekt), Tiranë, 1967, 33.
Shih: O. Myderrizi, Gramatika e Re e Shqipes, Tiranë, 1944. 87; K. Cipo. Gra- matika shqipe, Tiranë, 1949, 98; P. Elezi — L. Dodbiba, Gramatika e Gjuhës Shqipe, Tiranë, 1960, 193; Sh. Demiraj, Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe, dispensé, II, Tiranë, 1961, 131.
Kh. për të gjitha këto të dhënat e punimit të pranishëm me ato të punimit të M. Çelikut, Çështje të normës morfologjike në letërsinë artistike pas çlirimit. «Stud. Fil.» 3/1969.

References

Në këtë drejtim një hap të rëndësishëm përbën artikulli i A. Kostallarit, Mbi tiparet kryesore të shqipes së sotme letrare , në «Shkencat shoqërore në shkollë», Tiranë , 1967; Mendime dhe kontribute rreth normës së përbashkët letrare kombëtare jepen edhe në një artikull tjetër të A. Kostallarit, Parimet themelore për hartimin e «Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe», «Studime filologjike», 1968, 2.

, 3) A. Kostallari, Mbi tiparet kryesore të shqipes së sotme letrare , 62, 65.

J.V. Stalin, MM shtypin, bot. 1926, 22 — cituar sipas «Gjuha e gazetës bolshevike», Tiranë , 1950, 10-11.

Për këtë mjafton të shqyrtohet qoftë gjuha e letërsisë artistik e të atyre viteve. qoftë gjuha e gazetave të ndryshme të asaj kohe, si p.sh. Arbënia, Bashkimi i Kombit, Besa, Drita etj.

Termin sistem nominal do ta marrim në kuptimin e tij të gjerë, d.m.th. si sistem që përfshin emrat. mbiemrat, përemrat dhe nyjën (pavarësisht nga re: që kemi për këtë të fundit, nëse përbën pjesë ligjërate apo jo prapë seprapë këtu po e trajtojmë , sepse nyja e përparme paraqet disa problème lidhur me zbatimin praktik të normës).

Për shkurtësi do të japim vetëm shkurtimin e titullit të gazetës dhe vitin e botimit të saj (pa datë e faqe): ZP = Zëri i popullit, ZR = Zëri i rinisë; P =Puna; SP = Sporti popullor; D = Drita.

Ortografia e gjuhës shqipe, BUSHT, SShSh, 4, 1956, 52; Rregullat e drejt- shkrimit të shqipes (projekt), Tirane, 1967, 63.

Shih punimet e ndryshme dialektore.

Shih: J. Gjinari. Verejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe. Gash e Bytyç të Rrethit të Tropojës, BUSHT, SShSh, 4/1963, 181; B. Beci, Hulumtime gjuhësore në Mat, BUSHT, SShSh, 2/1963, 212; J. Gjinari, Vëzhgime mbi të folmen e Krujës dhe të Malësisë së Krujës, «Stud.. fil». 4/1964, 171; E. Lafe, E folmja e Nïkaj-Mër- turit, -«Stud. fil», 3/1964, 119; B. Beci, E folmja e Reç — e — Dardhës së Dibrës, «Stud fil.», 4/1964, 150; M. Totoni, Vëzhgime për të folmen e Muzinës, «Stud. fil.» 3/1965, 107; M. Çeliku, Vëzhgime mbi të folmen e krahinës së Peqinit, «Stud. fil», 4/1965, 103; K. Ulqini, Disa vëzhgime mbi të folmen e Matit, BUSHT, SShSh. 3/1961, 199; J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakastrës, BUShT, SShSh, 3/1962, 162; M. Çeliku, Vërejtje mbi të folmen e Dumresë, BUShT,

SShSh, 3/1963. 206; Q. Haxhihasani, Vëzhgime gjuhësore në krahinén e Lurës, BUShT, SShSh. 4/1963, 127; J. Thomaj, E folmja e katundit Seman, BUShT, SShSh, 3/1961, 175; J. Gjinari, E folmja e Myzeqesë, BUShT, SShSh, 4/1958, 85; idem, Mbi të folmet e Devollit, BUShT, SShSh. 4/1960, 113; idem, E folmja e Beratit, BUShT, SShSh, 1/1957. 117; idem, Një vështrim mbi të folmen e Oparit, BUShT, SShSh, 1(3)/1957, 141 ; idem, E folmja e Skraparit, BUShT, SShSh, 1 /1958, 92.

Ortografia e gjuhës shqipe, BUShSh, Tirane, 1956/4. 50, 51; Rregullat e drejtshkrimit të shqipes, (projekt), Tiranë, 1967. 19, 20, 63. Edhe ortografia e vitit 1951, nga A. Xhuvani — K. Cipo — E. Çabej, megjithëse nuk merr qëndrim drejtpërsëdrejti ndaj kësaj çështjeje, tek ruajtja ose jo e zanores -ë jep ndër të tjera edhe: nëpunë- sish, nëpunësvet (f. 10).

Këtu nuk duhen përzier emrat me temë në -o, të cilët e kanë shumësin të njëllojtë me njëjësin, p.sh. palaço, laro, baio etj.

Megjithëse ky shumës është kundër natyrës së shqipes, prapëseprapë është i vet- mi për këto fjalë. Formën me -a (kuadra, teatra) që këshillon Fjalori i gjuhës shqipe i 1954-s dhe Fjalori i terminologjisë tekniko-shkencore (Terminologjia e letërsisë, Ter- minologjia e minierave), 1964. 1965, e gjejmë jashtëzakonisht rrallë (jo më tepër se 3-4 raste gjithësejt).

Komisioni i Rregullave të drejtshkrimit të shqipes (projekt), Tiranë, 1967, 63, shprehet në të mirë të shumësit pa mbaresë, pa bërë ndonjë dallim midis përdorimit neutral, ngarkesës emocionale dhe shumësave të llojit.

Në gjuhën e folur hasen që të dyja format, por, sidomos në variantit verior, mbizotëron forma me temë analogjike.

Mund të lexosh një roman të tërë dhe të mos i gjesh aq raste rrjedhoreje me -sh sa në disa numra gazete.

Rregullat e drejtshkrimit të shqipes (projekt), Tiranë. 1967. 40, r'japin që të dyja format si norma variante, duke parapëlqyer si rend ruajtjen e o-së fundore.

Për rrugën e fjalëformimit të tipit të tri fjalëve të fundit shih hollësisht: A. Kostallari, Mbi disa veçori të ijalës së përbërë në gjuhën shqipe. BUSHT SShSh, 1961, 10 V.

Një kodifikim pak a shumë të plotë të nyjës kemi në Rregullat e drejtshkri- mit të shqipes (projekt). Tiranë, 1967, 64-68.

Rregullat e drejtshkrimit të shqipes, Tiranë, 1967, 66.

"Rregullat e drejtshkrimit» një hap i mëtejshëm në njësimin e shqipes letrare, «Stud. fil». 3/1968, 210.

Shih: Rregullat e drejtshkrimit të shqipes (projekt), Tiranë, 1967, 33.

Shih: O. Myderrizi, Gramatika e Re e Shqipes, Tiranë, 1944. 87; K. Cipo. Gra- matika shqipe, Tiranë, 1949, 98; P. Elezi — L. Dodbiba, Gramatika e Gjuhës Shqipe, Tiranë, 1960, 193; Sh. Demiraj, Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe, dispensé, II, Tiranë, 1961, 131.

Kh. për të gjitha këto të dhënat e punimit të pranishëm me ato të punimit të M. Çelikut, Çështje të normës morfologjike në letërsinë artistike pas çlirimit. «Stud. Fil.» 3/1969.

Vëzhgime rreth ngulitjes së normes gjuhësore në publicistikën e pasçlirimit

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information