Zhvillimi i teorisë dhe i praktikës leksikografik shqiptare pas çlirimit

Jani Thomaj

doi:10.62006/sf.v1i4.2911

Autorët

Jani Thomaj

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i4.2911

Abstract

Deri tani ende nuk është shkruar historia e leksikografisë shqipe, e cila nga mosha i ka kaluar 300 vjetët. Disa shënime të hedhura andej këtej nëpër revista të ndryshme të kohës, edhe të gjitha së bashku, nuk e formojnë dot këtë histori. Ndërkaq, punirne të kësaj natyre, ku të vlerësohet trashëgimia, të shoshiten e të përgjithësohen rezultatet, të hidhet dritë si mbi rrugën ku kemi kaluar ashtu edhe mbi atë, në të cilën do të ecim më tej, janë bërë tani të domosdoshme. Leksikografia shqipe në përgjithësi e ka një periudhë zhvillimi të sajën dhe i ka arritur disa rezultate me rëndësi- Po të lëmë mënjanë «fjalorthin»· e Arnold von Harf-it (1497) 1 dhe atë të Pjetër Mazrrekut (1633) 2, — të dy lista fjalësh shqipe me përgjegjëset në gjuhë të huaj, që s ’e kalojnë numrin tridhjetë , — si fillim e si kufi historik i leksikografisë shqipe mbetet sot për sot «Fjalori latinisht-shqip» i Frang Bardhit (1635) me rreth 5000 fjalë. i cili hapi rrugën për së pari me një material leksikor të pasur e të vlefshëm, që pasqyronte deri diku gjendjen e leksikut të shqipes në shekullin XVII dhme një nivel shkencor, që u përgjigjej kërkesave e nivelit të leksikografisë në kohën e tij.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Shih Historia e letërsisë shqipe, 1959 I 148.
Shih I. Zamputi, Pjetër Mazrreku dhe fjalorthi i tij i vjetit 1633, SF 1964
II 167-174.
Franciscus Blancus, Dictionnariunì latino-epiroticum, 1635.
A. Kosta lla ri, Në rrugën e hartimit të fjalorit normativ të shqipes së sotme, BShSh, 1955, IV, 17.
Gu stav Meyer, Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache, Strassburg, 1891.
Shih E. Çabej, Hyrje në historinë e gjuhës shqipe, (dispensé), 1960 f. 68-70.
Fjaluer i RU i Shcypes, pë rbâ am p re ie Shocniiet t ’Bashkimit, Shkodër, 1908.
F. Cordignano, Dizionario albanese-italiano e italiano-albanese (Il nuove «Jung»*). Parte albanese -ita liano, Milano, 1934.
Shih edhe kritikën (për këtë fjalor) e A. Xhuvanit Kritikë mbi fjalorë të shqipes (1934) ose po ajo në «Studime gjuhësore» 1956, 150-182.
Shih O. Mvderrizi, Rreth ripunimit të «Fjalorit të gjuhës shqipe», BShSh, 1957. II, 206. 208. *
Shih p.sh. K. AJshta, Mbi mbledhjen e landes leksikore për fjalorin e madh të shqipes, BShSh, 1952 IV, ku thetkson se fjalorët e botuar para çlirimit po- thuajse të gjithë janë fjalorë dygjuhësh, të hartuar krejtësisht për qëllime praktike (për të mësuar shqiptari një gjuhë të ihuaj ose i huaji shqipen). janë punuar shpesh në mënyrë të nxituar. s’i kanë shembujt e nevojshëm, kanë më tepër karak- ter dialektor, f. 96; M. Domi, Realizimet e sukseset e gjuhësisë në RP të Shqipërisë këto 15 vjet, BUShT, SShSh 1959 IV: «Ata shpesh qenë jo të plotë ,nuk përfshinin visarin leksikor të gjithë gjuhës shqipe, herë-herë patën karakter mbizotërues dialektor» f. 111 etj.
S. Frashëri, Letër J. De Radës, Stamboll, 20.2.1881 (cituar sipas Dh. S. Shuteriqit, Mbi gjuhën letrare kombëtare shqipe, BShSh, 1952, IV, 54).
Kristoforidhi, Léksïkon tis alvanikis glossis, Athinë 1904.
A. Kostallari, Parimet themelore për hartimin e «Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe», SF 1968, II. 46. ' Mendimi i prof. A. Xhuvanit, se «këtë Fjalor e hartoi Kristoforidhi prej shqipes në greqishtet me qëllim, duket. që shqiptarët intejek- tualë, që dijshin greqishten por nuk dijshin atëherë me këndue e me shkrue shqip, ta mësojshin me anë të këtij Fjalori këndimin e shkrimin e gjuhës së tyne amëtare» (f. 7 e parathënies së «Fjalorit shqip-greqisht» të K. Kristoforidhit, përpunuar nga A. Xhuvani dhe botuar më 1961), ja vlem të rishikohet. Kristoforidhi ishte njohës i mirë si i shqipes edhe i greqishtes, por tradita leksikografike e deriatëheirshme e hartimit të fjalorëve dygjuhësh, nga njëra anë, dhe ndikimi i gjuhës, i kulturës greke, nga ana tjetër, besojmë se e shtynë atë që edhe fjalorin ta hartojë dygjuhësh, edhe si gjuhë të dytë të zgjidhte greqishten. Këtu nuk duhen lënë mënjanë edhe arèsye të tjera të mundshme. si zhvillimi i gjuhësisë krahasuse në atë kohë. puna e K. Kristoforidhit mbi përkthime të vepra ve. fetare prej greqishtes etj.
Edhe vetë K. Kristoforidhi ka menduar dikur se dialekti verior është më i pasur në fjalor se dialekti jugor. Për këtë shih K. Kristoforidhi, Gramatiki tis Alvanikis Glossis, Stamboll, 1882, parathënia. Fjalori i tij në fakt nuk provon pasu- rinë e njërit dialekt mbi tjetrin, po se si të dy dialektet ushqejnë barabar gjuhën shqipe të përbashkët. Shih edhe Dh. S. Shuteriqi, Mbi gjuhën.., 28, si edhe Claus Haebler, Kratylos, 1964.
Shih A. Kostallari, Parimet themelore.., 46, 48
Po aty, 48.
Shih A. Xhuvani, Për pastërtinë e gjuhës shqipe, 1956, 4.
Angelo Leotti, Dizionario albanese-italiano, Romë 1937.
Jak Janiku, Fjaluur i voghel scciip e Itinisct, Shkodër, 1895.
N. Gazulli, Fjalorth i ri, 1942.
P. Tase, Fjalorth i ri, 1941.
Shih edhe V.P. Suhotin — A. Kostallari, Problemet themelore të gjuhësisë shqiptare, BShSh, 1953, IV, 4.
Shih edhe Shkencat jilologjike shqiptare në 25-vjetorin e themelimit të Partisë së Punës të Shqipërisë, SF, 1966, IV, 3-4.
A. Kostallari, Gjendja e studimeve albanologjike në Shqipëri. Probleme dhe detyra të reja. Konferenca e parë e studimeve albanologjike, 1965, f. 31.
Jashtë atdheut janë botuar edhe një varg fjalorësh të tjerë për shqipen, ndër të cilët po përmendim: S. E. Mann, An historical albanian english dictionary, London 1948; po ai. An english-albanian dictionary, Cambridge 1957; H. Bariç. Fjalor serbokroatisht-shqip, 1950; L. Tamash, Fjalor hungarisht-shqip, 1953; S. Dobroshi, Fjalor serbokroatisht-shqip, 1953; Fjalor bullgarisht-shqip, 1959 etj.
Shih edhe A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 26.
Shih diskutimet e M. Domit e të M. Resos BShSh. 1952, IV, f. resp. 102-107. 89-92.
Shih diskutimin e M. Domit, BShSh, 1952, IV. po aty.
Shih diskutimet e E. Çabejt e të K. Ashtës. BShSh. 1952, IV. f. resp. 114-119. 95-98.
Krh. për këtë S.I. O/.hegov. Mbi tri tipat e fjalorëve shpjegues të gjuhës ruse, «Voprosy jazvkoznanija», 1952 II.
Instituti i Shkencave, Fjalori i gjuhës shqipe, 1954.
Shih A. Kostallari, Gjendja e studimeve.., 42.
Shih shënimet 26, 62.
Shih M. Domi. Realizimet..., 109-111.
Shih edhe F. Ndocaj, Veçantia e gjuhës dhe Fjalori i Instituât të Shkencave 1954, BUShT, SShSh, 1958, II, 174.
Shih BShSh 1952 I; shih veçanërisht diskutimin e A. Xhuvanit, po aty, f. 63ς64.
Shih A. Kostallari, Gjendja e studimeve.., 43.
A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 17-50; A. Xhuvani, Çështja e «Fjalorit të gjuhës shqipe», Nëndori 1957, I, 151-163; O. Myderrizi, Rreth ripunimit.., 204-221; F. Ndocaj. Veçantia e gjuhës.., BUShT, SShSh, 1958, II, 159-195; 1961, I, 201-228; II 217- 242; P. Geci, Pasunia e leksikut të shqipes dhe Fjalori i gjuhës shqipe, BUShT, SShSh, 1959, I, 157-162; J. Thomaj. Mbi mënyrën e pasqyrimit të sistemit të kuptimeve dhe të përdorimeve të fjalëve në fjalorin shpjegues të gjuhës shqipe, SF, 1964. IV, 203-214.
Shih A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 17.
Shih parathënien e «Fjalorit...*·, V.
Po aty, III.
A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 32, 34-37. Pali edhe mendime, sipas të cilave edhe turqizmat që i përkasin sferës fetare muslimane si haxhi, hafiz, imam, myezin, myderriz etj. s’mund të lihen jashtë fjalorit, se përdoren në gjuhën e fo- lur e të shkruar, kurse fjalët si sebeb. adet, penxhere etj.. që janë zëvendësuar me fjalë shqip e s’dëgjohen më (F. Noli dhe folklori i ka) në fjalorin e gjuhës s’duhet të futen. Shih për këtë O. Myderrizi, Rreth ripunimit.., 213-214.
Shih A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 29-30. Përkundrazi. A. Xhuvani (art. cit. 155) dhe O. Myderrizi (art. cit. 227) një gjë të tillë e quajnë të domosdosh- me. «Vetëm pas një période të gjatë zhvillimi të gjuhës, — shkruan A. Xhuvani po aty — që mund të kalojë edhe shekullin, kur do të mund të njësohet dhe të ngulitet gjuha jonë e te shkruarit e kur do të marrë një sipëri absolute baza dialektore, atëhere mund të flitet për një përjashtim t’atyne trajtave nga fjalori».
Gjatë këtij diskutimi u shprehën edhe disa koncepte të gabuara. joshkencore në lidhje me pasurinë leksikore të toskërishtes, kur kjo pasuri nuk njihej si duhej. Kështu O. Myderrizi shkruan: «Sikur të lejonte Instituti i Shkencave, që «Fjalori i gjuhës shqipe» i hartuem për të shërbye si fjalor i përgjithshëm i gjuhës, të çvishej nga variantet fonetike, nga fjalët e sinonimet e dialekteve të tjera dhe të kthehej në një fjalor normativ vetëm për toskërishten, do të kishim, pa dyshim, një fjalor me nja 9.000 fjalë. se toskërishtja si dialekt mjerisht nuk ka nji fjalor të pasun» — Rreth ripunimit.., 219. Këtë mendim të gabuar e kritikon edhe F. Ndocaj, Ve- çantia e gjuhës.., 162.
Shih A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 17-49; P. Ge.ci, Pasunia.., 157-159.
Shih E. Çabej, Detyra e gjuhësisë shqiptare në lidhje me gjuhën letrare kombëtare dhe problème të tjera, BShSh, 1952, IV, 115; F. Ndocaj, Veçantia e gjuhës.., 159.
Shih O. Myderrizi. Rreth ripunimit..., 204.
Shih materiale! e sesionit shkencor mbi gjuhën letrare, veçanërisht diskuti-
met c E. Çabejt e të K. Ashtës në BShSh. 1052, IV resp. 114-110 dhe 05-08; Shih
edhe F. Ndocaj. Veçantia e gjuhës.., 178. Si detvrë «kemi së pari hartimin e një
fjalori të madh të shqipes. -— thotö E. Çabej në diskutimin e cituar më lart. Në
këtë duhet të shtihen pa përjashtim të gjitha fjalët që fliten ose oë iar* Më në
gjuhën tonë, duke përfshirë kështu edhe visarin e fjalëvet të autorëve tanë gegë
dhe toskë. të vjetrit e më të rinjtë. pastaj dhe gjithë fjalët krahincre si dhe lojcale
që ne dimë»·, po aty; edhe sipas F. Ndocajt, «vetëm nga ky fjalor i përgjithshëm i
gjuhës që mund edhe të jetë vetëm si fond arkival leksikor, vetëm nga ky mund të
dalë në një kohë të dytë.. fjalori normativ i gjuhës sonë>-, po aty. Që në sesionin e parë shkencor të janarit 1952 të ïnstitutit të Shkencave. A. Xhuvani e shtroi në diskutimin e tij këtë çështje: «...·ηα duhet medoemos një fjalor i gjithmbarshëm, universal, që të ngërthejë gjithë materialin leksikologjik të gjuhës, atë që gjindet nëpër gjithë veprat e botueme të gjuhës, të vjetra e të reja, dhe atë që gjindet, e pambledhun në gojë të popullit..», BShSh, 1952. I, 64.
O. Myderrizi. Rreth ripunimit... 209, 215.
F. Ndocaj, Veçantia e gjuhës.., 159.
Po aty, 164.
Po aty. 166.
A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 39.
Po aty, 31-33.'
A. Xhuvani, Për pastërtinë», 69.
Shih A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 22.
J, Thomaj, Probleme të frazeologjisë së gjuhës shqipe, SF, 1964, II, 69-94; Probleme të strukturës formale dhe të klasifikimit të frazeologjizmave të gjuhës shqipe, SF, 1964, III, 55-72; Vëzhgime mbi frazeologjizmat e gjuhës shqipe, Kon- ferenca e parë e studimeve albanologjike, 1965, 168-175; Mbi rendin e fjalëve në Strukturen e frazeologjizmave të shqipes, SF, 1966, I, 151-161; Mbi një klasifikim të frazeologjizmave me vlerë ndajfoljore në gjuhën shqipe, SF, 1969, I, 3-48; J. Thomaj- Xh. Lloshi, Paratele frazeologjïke të shqipes me gjuhë të tjera të Ballkanit, SF, 1967, I. 97-111; M. Çeliku, Togfjalësha të qëndrueshëm foljorë në shqipen e sotme, BUShT. SShSh. 1962, I, 194-222; Xh. Lloshi, Shënime për togfjalëshin dhe fjalën, SF. 1966, IV. 185-201; M. Samara, Mbi antonimet në togfjalësha dhe mbi antoniminë e togfjalëshave të qëndrueshëm në gjuhën shqipe, SF, 1968, III, 61-66.
K. Cipo, Rreth disa kompozitave, BISh, 1948, I, 51-54; II-III 9-12; Kompozi- tat determinative, BISh, 1950, II-III, 9-12; A. Xhuvani, Origjina dhe formimi i ndaj- foljeve në shqipet BISh. 1949, II, 63-70; A. Xhuvani — E. Çabej, Parashtesat e gjuhës shqipe, BShSh, 1956, IV 66-103; Prapashtesat e gjuhës shqipe, 1962; E. Çabej; Disa eufemizma të shqipes, BISh, 1949, I, 72-84; A. Kostallari; Në rrugën e hartimit.., 22-24; Mbi disa veçori të fjalës së përbërë në gjuhën shqipe, BUShT, SShSh, 1961 III 3-20; Kompozitat ekzocentrike të shqipes si tema fjalëformuese, BUShT, SShSh 1962. III, 3-45; Mbi disa veçori të strukturës semantike të kompozitave pronësore të shqipes, «Konferenca e parë e studimeve albanologjike», 1965, 161-162; Kompozitat dëshirore dhe urdhërore të shqipes, SF, 1968, IV. 23-64.
J. Thomaj, Mbi mënyrën e pasqyrimit... SF, 1964, IV, 203-214; Xh: Lloshi; Vëzhgime mbi homonimet në gjuhën shqipe, SF, 1964, II. 45-64; Rreth disa çfaqjeve të ndikimit të homonimisë rié gjuhën shqipe, SF. 1965, III, 125-130; M. Samaraj, Vëzhgime mbi antonimet me parashtesë në gjuhën shqipe, SF, 1965, I. 154-161; Mbi karakterin antonimik të kuptimeve të fjalëve në gjuhën shqipe dhe pasqyrimin e tyre në fjalorin shpjegues, SF. 1967, II, 21-33; Mbi antonimet në togfjalësha.., SF; 1968; III 61-66; A. Kostallacri, Në rrugën e hartimit..; Parimet...; A. Xhuvani, Çështja e fjalorit..; O. Myderrizi, Rreth ripunimit... K. Ashta, Vëzhgime historike né fjalorin e parë të shqipes, Bardhi 1635, Shkodra; 1962 (II) 3-65 etj.
A. Xhuvani, Për pastërtinë e gjuhës shqipe, BShSh, 1957, II, 243-247; A. Krajni, Hymja e turqizmave në shqipen dhe përpjekjet për zëvendësimin e tyne, SF, 1965. I, 143-151; L. Dodbiba, Zhvillimi i terminologjisë gjuhësore shqipe nga Rilindja'e deri sot, «Konfeirenca e parë e studimeve albanologjike», 1965, 183-191; Vërejtje rreth pastrimit të terminologjisë, BShSh, 1956. II, 134-143; A. Kostallari, Sur les traits principaux de l’albanais littéraire contemporain, SA, 1966. II, 3-30; Sh. Demira j, Disa shënime rreth lëvrimit të gjuhës shqipe gjatë shekullit XIX, BUShT, SShSh, 1958, IV, 123-129; K. Kamsi, Frangu i Bardhë, BShSh, 1956; IV; 107; P. Geci, Frang Bardhi dhe fjalori i tij latin-shqip, SF, 1965, I. 121-127; K. Ashta; Shënime dhe vërejtje rreth gjuhës dhe leksikut të Lekë Matrëngës. BShSh, 1957, I, 83-108; Rreth disa çështjeve të leksikut të P jeter Budit, SF, 1966 IV. 159-165; O. Myderrizi Një fjalor i vjetër shqip-turqisht, BISh, 1951, I, 82-85; Fjalori shqip- turqisht i H.' Ali Ulqinakut, BUShT, SShSh, 1961. III; 117-122 dhe 129-135; Fjalori shqip-turqisht i Hafiz Ali Ulqinakut. SF. 1965, III, 155-188; IV 141-170; Dh. S. Shuteriqi, Shkrime të Dhaskal Todhrit dhe të pasardhësve të tij elbasanas, shoqë- ruar me fjalorin e shkrimeve të Todhrit, BUShT. SShSh. 1959 I, 187-197; E. Çabej; Rreth disa etimologjive të Kristoforidhit, BShSh, 1954. II, 31-51; III, 57-75; P. Geci- A. Krajni; Fjalori shqip-hungarisht (1953), BShSh. 1956. III, 291-294; P. Geci, Fjalori serbokroatisht-shqip [i Sokol Dobroshit, 1953], SF. 1964, I; 193-200; Xh. Lloshi; Fjalor bull g ari sht-shqip (1959), SF, 1965, IV. 171-175; Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore 9. Terminologjia e elektro-teknikës (1963), SF, 1964, IV, 241; F. Leka, Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore. 1. Terminologjia e botanikës (1963), SF, 1964. IV, 245; E. Lafe, Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore. 2. Terminologjia e matematikës dhe e mekanikës teorike (1963), SF, 1965, I, 211; M. Samaraj. Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore. 12. Terminologjia e arkitekturës (1963), SF. 1965, I, 219 etj.
Duhet shënuar se, sikurse bazat e leksikologjisë, edhe ato të leksikografisë shqipe, jepen edhe në fakultetet filologjike të institucioneve të larta arësimore. gjë që ndihmon gjithashtu për rrahjen e mendimeve në këto fusha. Për këtë J. Stefi (Thomaj). Leksikologjia shqipe, 1961 (dispensé).
Kartoteka, jo vetëm me materialet e fjalorëve, u ngrit me inisiativën e punën e bashkëpunëtorëve shkencorë të seksionit të gjuhësisë pranë Institutit të shkencave: A. Kostallari, A. Krajni, P. Geci. Për pasurimin dhe shkeneorizimin e saj në vitet e mëpastajme kanë punuar (me vjelje e ekspedita) dhe M. Kazadej, P. Daka. J. Thomaj, M. Samaraj, Xh. Lloshi. P. Haxhillazi, K. Sima, J. Kole, V. Milkani si dhe enjë varg bashkëpunëtoi’ësh të jashtëm e studentë, ndër të cilët janë shquar J. Nushi, Gj. Sheldia, A. Çanga, Q. Haxhihasani, A. Dani, P. Gjidede, Λ. Stefi; D. Shkodra; Gj. Dobaj; D. Dilaveri etj. Ndërkohë janë botuar në revista të ndryshme të kohës edhe fjalë e shprehje të mbledhura drejtpërdrejt nga gurra popullore, p.sh: Dh. S. Shuteriqi, Fjalë të pambledhura, BISh, 1946; I, 57-58; II, 13-16; 1949, I, 117-120; II 78-85; III, 95-103; Rr. Zojzi, Fjalë të pambledhuna, BShSh, 1949; IV; 97-103; 1950, II. 106-113; Q. Haxhihasani, Fjalë të pambledhuna, BShSh, 1954; II; 117-126; III, 120-128; IV, 142-149; Elemente nga fjalori i Dogançes, SF, 1964. III, 149-170. Shih edhe A. Xhuvani, Vërejtje mbi fjalët e pambledhura [ië Rr. Zojzit] BShSh. 1949, IV 104-105; 1950, III, 114; Vërejtje mbi fjalët e pambledhuna [të Q. Haxhihasanit], BShSh. 1954, II, 126-128; III, 128-130; IV, 149-150; L. Dodbiba Leksiku i sotëm detar i shqipes dhe elementet e tij të pahuazuara, SF, 1967. I. 35-63; J. Nushi. Material leksikor nga Myzeqeja, SF, 1967. II; 171-185; gjithë punimet dialektologjike të botuara në buletinet shkencore etj.
M. Domi, Rreth fondit kryesor të fjalëve të fjalorit të shqipes, BShSh, 1952. IV, 106-107. Në kundërshtim me këtë, pa të drejtë, Dh.Sh. Shuteriqi. pohon: «Pjesa m’e mirë e fjalorit të shqipes është regjistruar», Mbi gjuhën... 50.
E. Çabej. Detyra e gjuhësisë.., 115. Po kështu edhe K. Ashta. Mbi mbledhjen e landës leksikor e për fjalorin e madh të shqipes, BShSh, 1952 IV 97.
Shih parathënien e tij III. Shih edhe S. Pollo. Le travail lexicographique en Albanie, Slavia 1955 T 146.
Shih P. Daka. Ekspedita e parë leksikologjike. Zëri i rinisë, 18.X.1958, 3.
Shih J. Thomaj, Ekspeditat stacionare të sektorit të leksikologjisë e të leksikografisë, SF. 1967, III, 233.
Udhëzues për mbledhjen e leksikut e të frazeologjisë së shqipes, 1967 (bro- shurë e shaptilografuar), hartuar nga sektori i leksikologjisë e i leksikografisë.
Udhëzues për mbledhjen e fjalëve terma të mjeteve të punës, të veglave të zejtarisë popullore e të profesioneve të ndryshme, 1967 (broshurë e shaptilografuar), hartuar nga sektori i terminologjisë.
Shih J. Th., Seminar vjetor i sektorit të leksikologjisë-leksikografisë, BUShT. SShSh. 1961. IV, 189.
Krh. p.sh. me kartotekën e leksikut të rumanishtes, sipas N.G. Korletjanu, Leksikografia rumune në etapën e sotme, në rev. "•Fülollogiçeskie nauki» 1968 VI, 117.
M. Domi, Rezultatet e gjuhësisë.., 114.
A. Kostallari. Gjendja e studimeve.., 43.
Shih A. Kostallari. Gjashtëdhjetë mijë fjalë të gjuhës aiutare, Ylli. 1969, VI. 14.
Shih Xh. Ll., Diskutimi i parimeve të zgjedhjes së fjalëve për «Fjalorin e gjuhës së sotme shqipe», SF, 1964, IV. 259; shih edhe SF. 1965. II. 223-224.
A. Kostallari, Parimet themelore për hartimin e «Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe», SF, 1966, II, 43-128,
Po aty, 43.
Po aty, 57.
Shih më hollësisht A. Kostallari. Parimet themelore.., 59-62.
E. Çabej, S.tudime rreth etimologjisë së gjuhës shqipe, botuar që nga n. 4 1960 i BUShT, SShSh deri në n.3 1968 të SF.
E Çabej, Disa parime e kritere për hartimin e një fjalori etimologjik të gjuhës shqipe, BUShT. SShSh. 1961, IV. 178-184. Në këtë artikull theksohet nevoja për një fjalor të ri etimologjik të shqipes, që të ketë parasysh në masë sa më të plotë shkallën e sotme të studimeve shqiptare, se përveç burimit duhct dhënë edhe historia e gjeografia e fjalëve, përhapja e këtyre në hapësirë e në kohë. Kjo do të zbulojë nëse fjala është e mbarë gjuhës, dialektore ose krahinore a fare lokale, në se fjala është farkëtuar nga ndonjë shkrimtar a është popullore etj. Shih edhe artikullin: Detyra e gjuhësisë.., 117.
Hartimi i fjalorëve të ndryshëm tekniko-shkencorë nga sektori i terminologjisë dhe lufta për pastrimin dhe shqipërimin e terminologjisë shqipe në përgjithësi. Shih për këtë edhe M. Domi, Rezultate.., 113.
T Dizdari, Nga fjalori «Huazime orientalizmash në shqipe», BUSHT, SShSh, 1960, I, 217-244; III. 239-263; 1961, I, 181-200; IV, 160-177; 1962,1, 161-180; SF, 1964. II, 95-114; III, 75-87; 1965, I, 47-71; III 85-96; 1966, I, 121-133; Disa vëzhgime mbi turqizmat në shqipe, «Konferenca e parë e studimeve albanologjike»·, 1965, 407-408.
Shih shenimin 26 dhe Gj. Zheji, Fjalorth i termave letrarc...; Dh. S. Shuteriqi, Fjalori i N. Frashërit (i pabotuar); E. Giordano, Fjalor i arbëreshëve të Italisë, 1963; K. Kamsi, Fjalor i arbëreshëve të Italisë (i pabotuar); K. Ashta, Fjalori i N. Mjedes (i pa botuar); K. Ashta. Leksiku i plotë i veprës së Gjon Buzukut (1955) «Revistë shkencore e Institutit pedagogjik dyvjeçar të Shkodrës», 1964, I, 97-130;
II, 119-184; 1965, III, 49-96; 1966, IV, 27-66 etj.

References

Shih Historia e letërsisë shqipe, 1959 I 148.

Shih I. Zamputi, Pjetër Mazrreku dhe fjalorthi i tij i vjetit 1633, SF 1964

II 167-174.

Franciscus Blancus, Dictionnariunì latino-epiroticum, 1635.

A. Kosta lla ri, Në rrugën e hartimit të fjalorit normativ të shqipes së sotme, BShSh, 1955, IV, 17.

Gu stav Meyer, Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache, Strassburg, 1891.

Shih E. Çabej, Hyrje në historinë e gjuhës shqipe, (dispensé), 1960 f. 68-70.

Fjaluer i RU i Shcypes, pë rbâ am p re ie Shocniiet t ’Bashkimit, Shkodër, 1908.

F. Cordignano, Dizionario albanese-italiano e italiano-albanese (Il nuove «Jung»*). Parte albanese -ita liano, Milano, 1934.

Shih edhe kritikën (për këtë fjalor) e A. Xhuvanit Kritikë mbi fjalorë të shqipes (1934) ose po ajo në «Studime gjuhësore» 1956, 150-182.

Shih O. Mvderrizi, Rreth ripunimit të «Fjalorit të gjuhës shqipe», BShSh, 1957. II, 206. 208. *

Shih p.sh. K. AJshta, Mbi mbledhjen e landes leksikore për fjalorin e madh të shqipes, BShSh, 1952 IV, ku thetkson se fjalorët e botuar para çlirimit po- thuajse të gjithë janë fjalorë dygjuhësh, të hartuar krejtësisht për qëllime praktike (për të mësuar shqiptari një gjuhë të ihuaj ose i huaji shqipen). janë punuar shpesh në mënyrë të nxituar. s’i kanë shembujt e nevojshëm, kanë më tepër karak- ter dialektor, f. 96; M. Domi, Realizimet e sukseset e gjuhësisë në RP të Shqipërisë këto 15 vjet, BUShT, SShSh 1959 IV: «Ata shpesh qenë jo të plotë ,nuk përfshinin visarin leksikor të gjithë gjuhës shqipe, herë-herë patën karakter mbizotërues dialektor» f. 111 etj.

S. Frashëri, Letër J. De Radës, Stamboll, 20.2.1881 (cituar sipas Dh. S. Shuteriqit, Mbi gjuhën letrare kombëtare shqipe, BShSh, 1952, IV, 54).

Kristoforidhi, Léksïkon tis alvanikis glossis, Athinë 1904.

A. Kostallari, Parimet themelore për hartimin e «Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe», SF 1968, II. 46. ' Mendimi i prof. A. Xhuvanit, se «këtë Fjalor e hartoi Kristoforidhi prej shqipes në greqishtet me qëllim, duket. që shqiptarët intejek- tualë, që dijshin greqishten por nuk dijshin atëherë me këndue e me shkrue shqip, ta mësojshin me anë të këtij Fjalori këndimin e shkrimin e gjuhës së tyne amëtare» (f. 7 e parathënies së «Fjalorit shqip-greqisht» të K. Kristoforidhit, përpunuar nga A. Xhuvani dhe botuar më 1961), ja vlem të rishikohet. Kristoforidhi ishte njohës i mirë si i shqipes edhe i greqishtes, por tradita leksikografike e deriatëheirshme e hartimit të fjalorëve dygjuhësh, nga njëra anë, dhe ndikimi i gjuhës, i kulturës greke, nga ana tjetër, besojmë se e shtynë atë që edhe fjalorin ta hartojë dygjuhësh, edhe si gjuhë të dytë të zgjidhte greqishten. Këtu nuk duhen lënë mënjanë edhe arèsye të tjera të mundshme. si zhvillimi i gjuhësisë krahasuse në atë kohë. puna e K. Kristoforidhit mbi përkthime të vepra ve. fetare prej greqishtes etj.

Edhe vetë K. Kristoforidhi ka menduar dikur se dialekti verior është më i pasur në fjalor se dialekti jugor. Për këtë shih K. Kristoforidhi, Gramatiki tis Alvanikis Glossis, Stamboll, 1882, parathënia. Fjalori i tij në fakt nuk provon pasu- rinë e njërit dialekt mbi tjetrin, po se si të dy dialektet ushqejnë barabar gjuhën shqipe të përbashkët. Shih edhe Dh. S. Shuteriqi, Mbi gjuhën.., 28, si edhe Claus Haebler, Kratylos, 1964.

Shih A. Kostallari, Parimet themelore.., 46, 48

Po aty, 48.

Shih A. Xhuvani, Për pastërtinë e gjuhës shqipe, 1956, 4.

Angelo Leotti, Dizionario albanese-italiano, Romë 1937.

Jak Janiku, Fjaluur i voghel scciip e Itinisct, Shkodër, 1895.

N. Gazulli, Fjalorth i ri, 1942.

P. Tase, Fjalorth i ri, 1941.

Shih edhe V.P. Suhotin — A. Kostallari, Problemet themelore të gjuhësisë shqiptare, BShSh, 1953, IV, 4.

Shih edhe Shkencat jilologjike shqiptare në 25-vjetorin e themelimit të Partisë së Punës të Shqipërisë, SF, 1966, IV, 3-4.

A. Kostallari, Gjendja e studimeve albanologjike në Shqipëri. Probleme dhe detyra të reja. Konferenca e parë e studimeve albanologjike, 1965, f. 31.

Jashtë atdheut janë botuar edhe një varg fjalorësh të tjerë për shqipen, ndër të cilët po përmendim: S. E. Mann, An historical albanian english dictionary, London 1948; po ai. An english-albanian dictionary, Cambridge 1957; H. Bariç. Fjalor serbokroatisht-shqip, 1950; L. Tamash, Fjalor hungarisht-shqip, 1953; S. Dobroshi, Fjalor serbokroatisht-shqip, 1953; Fjalor bullgarisht-shqip, 1959 etj.

Shih edhe A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 26.

Shih diskutimet e M. Domit e të M. Resos BShSh. 1952, IV, f. resp. 102-107. 89-92.

Shih diskutimin e M. Domit, BShSh, 1952, IV. po aty.

Shih diskutimet e E. Çabejt e të K. Ashtës. BShSh. 1952, IV. f. resp. 114-119. 95-98.

Krh. për këtë S.I. O/.hegov. Mbi tri tipat e fjalorëve shpjegues të gjuhës ruse, «Voprosy jazvkoznanija», 1952 II.

Instituti i Shkencave, Fjalori i gjuhës shqipe, 1954.

Shih A. Kostallari, Gjendja e studimeve.., 42.

Shih shënimet 26, 62.

Shih M. Domi. Realizimet..., 109-111.

Shih edhe F. Ndocaj, Veçantia e gjuhës dhe Fjalori i Instituât të Shkencave 1954, BUShT, SShSh, 1958, II, 174.

Shih BShSh 1952 I; shih veçanërisht diskutimin e A. Xhuvanit, po aty, f. 63ς64.

Shih A. Kostallari, Gjendja e studimeve.., 43.

A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 17-50; A. Xhuvani, Çështja e «Fjalorit të gjuhës shqipe», Nëndori 1957, I, 151-163; O. Myderrizi, Rreth ripunimit.., 204-221; F. Ndocaj. Veçantia e gjuhës.., BUShT, SShSh, 1958, II, 159-195; 1961, I, 201-228; II 217- 242; P. Geci, Pasunia e leksikut të shqipes dhe Fjalori i gjuhës shqipe, BUShT, SShSh, 1959, I, 157-162; J. Thomaj. Mbi mënyrën e pasqyrimit të sistemit të kuptimeve dhe të përdorimeve të fjalëve në fjalorin shpjegues të gjuhës shqipe, SF, 1964. IV, 203-214.

Shih A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 17.

Shih parathënien e «Fjalorit...*·, V.

Po aty, III.

A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 32, 34-37. Pali edhe mendime, sipas të cilave edhe turqizmat që i përkasin sferës fetare muslimane si haxhi, hafiz, imam, myezin, myderriz etj. s’mund të lihen jashtë fjalorit, se përdoren në gjuhën e fo- lur e të shkruar, kurse fjalët si sebeb. adet, penxhere etj.. që janë zëvendësuar me fjalë shqip e s’dëgjohen më (F. Noli dhe folklori i ka) në fjalorin e gjuhës s’duhet të futen. Shih për këtë O. Myderrizi, Rreth ripunimit.., 213-214.

Shih A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 29-30. Përkundrazi. A. Xhuvani (art. cit. 155) dhe O. Myderrizi (art. cit. 227) një gjë të tillë e quajnë të domosdosh- me. «Vetëm pas një période të gjatë zhvillimi të gjuhës, — shkruan A. Xhuvani po aty — që mund të kalojë edhe shekullin, kur do të mund të njësohet dhe të ngulitet gjuha jonë e te shkruarit e kur do të marrë një sipëri absolute baza dialektore, atëhere mund të flitet për një përjashtim t’atyne trajtave nga fjalori».

Gjatë këtij diskutimi u shprehën edhe disa koncepte të gabuara. joshkencore në lidhje me pasurinë leksikore të toskërishtes, kur kjo pasuri nuk njihej si duhej. Kështu O. Myderrizi shkruan: «Sikur të lejonte Instituti i Shkencave, që «Fjalori i gjuhës shqipe» i hartuem për të shërbye si fjalor i përgjithshëm i gjuhës, të çvishej nga variantet fonetike, nga fjalët e sinonimet e dialekteve të tjera dhe të kthehej në një fjalor normativ vetëm për toskërishten, do të kishim, pa dyshim, një fjalor me nja 9.000 fjalë. se toskërishtja si dialekt mjerisht nuk ka nji fjalor të pasun» — Rreth ripunimit.., 219. Këtë mendim të gabuar e kritikon edhe F. Ndocaj, Ve- çantia e gjuhës.., 162.

Shih A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 17-49; P. Ge.ci, Pasunia.., 157-159.

Shih E. Çabej, Detyra e gjuhësisë shqiptare në lidhje me gjuhën letrare kombëtare dhe problème të tjera, BShSh, 1952, IV, 115; F. Ndocaj, Veçantia e gjuhës.., 159.

Shih O. Myderrizi. Rreth ripunimit..., 204.

Shih materiale! e sesionit shkencor mbi gjuhën letrare, veçanërisht diskuti-

met c E. Çabejt e të K. Ashtës në BShSh. 1052, IV resp. 114-110 dhe 05-08; Shih

edhe F. Ndocaj. Veçantia e gjuhës.., 178. Si detvrë «kemi së pari hartimin e një

fjalori të madh të shqipes. -— thotö E. Çabej në diskutimin e cituar më lart. Në

këtë duhet të shtihen pa përjashtim të gjitha fjalët që fliten ose oë iar* Më në

gjuhën tonë, duke përfshirë kështu edhe visarin e fjalëvet të autorëve tanë gegë

dhe toskë. të vjetrit e më të rinjtë. pastaj dhe gjithë fjalët krahincre si dhe lojcale

që ne dimë»·, po aty; edhe sipas F. Ndocajt, «vetëm nga ky fjalor i përgjithshëm i

gjuhës që mund edhe të jetë vetëm si fond arkival leksikor, vetëm nga ky mund të

dalë në një kohë të dytë.. fjalori normativ i gjuhës sonë>-, po aty. Që në sesionin e parë shkencor të janarit 1952 të ïnstitutit të Shkencave. A. Xhuvani e shtroi në diskutimin e tij këtë çështje: «...·ηα duhet medoemos një fjalor i gjithmbarshëm, universal, që të ngërthejë gjithë materialin leksikologjik të gjuhës, atë që gjindet nëpër gjithë veprat e botueme të gjuhës, të vjetra e të reja, dhe atë që gjindet, e pambledhun në gojë të popullit..», BShSh, 1952. I, 64.

O. Myderrizi. Rreth ripunimit... 209, 215.

F. Ndocaj, Veçantia e gjuhës.., 159.

Po aty, 164.

Po aty. 166.

A. Kostallari. Në rrugën e hartimit.., 39.

Po aty, 31-33.'

A. Xhuvani, Për pastërtinë», 69.

Shih A. Kostallari, Në rrugën e hartimit.., 22.

J, Thomaj, Probleme të frazeologjisë së gjuhës shqipe, SF, 1964, II, 69-94; Probleme të strukturës formale dhe të klasifikimit të frazeologjizmave të gjuhës shqipe, SF, 1964, III, 55-72; Vëzhgime mbi frazeologjizmat e gjuhës shqipe, Kon- ferenca e parë e studimeve albanologjike, 1965, 168-175; Mbi rendin e fjalëve në Strukturen e frazeologjizmave të shqipes, SF, 1966, I, 151-161; Mbi një klasifikim të frazeologjizmave me vlerë ndajfoljore në gjuhën shqipe, SF, 1969, I, 3-48; J. Thomaj- Xh. Lloshi, Paratele frazeologjïke të shqipes me gjuhë të tjera të Ballkanit, SF, 1967, I. 97-111; M. Çeliku, Togfjalësha të qëndrueshëm foljorë në shqipen e sotme, BUShT. SShSh. 1962, I, 194-222; Xh. Lloshi, Shënime për togfjalëshin dhe fjalën, SF. 1966, IV. 185-201; M. Samara, Mbi antonimet në togfjalësha dhe mbi antoniminë e togfjalëshave të qëndrueshëm në gjuhën shqipe, SF, 1968, III, 61-66.

K. Cipo, Rreth disa kompozitave, BISh, 1948, I, 51-54; II-III 9-12; Kompozi- tat determinative, BISh, 1950, II-III, 9-12; A. Xhuvani, Origjina dhe formimi i ndaj- foljeve në shqipet BISh. 1949, II, 63-70; A. Xhuvani — E. Çabej, Parashtesat e gjuhës shqipe, BShSh, 1956, IV 66-103; Prapashtesat e gjuhës shqipe, 1962; E. Çabej; Disa eufemizma të shqipes, BISh, 1949, I, 72-84; A. Kostallari; Në rrugën e hartimit.., 22-24; Mbi disa veçori të fjalës së përbërë në gjuhën shqipe, BUShT, SShSh, 1961 III 3-20; Kompozitat ekzocentrike të shqipes si tema fjalëformuese, BUShT, SShSh 1962. III, 3-45; Mbi disa veçori të strukturës semantike të kompozitave pronësore të shqipes, «Konferenca e parë e studimeve albanologjike», 1965, 161-162; Kompozitat dëshirore dhe urdhërore të shqipes, SF, 1968, IV. 23-64.

J. Thomaj, Mbi mënyrën e pasqyrimit... SF, 1964, IV, 203-214; Xh: Lloshi; Vëzhgime mbi homonimet në gjuhën shqipe, SF, 1964, II. 45-64; Rreth disa çfaqjeve të ndikimit të homonimisë rié gjuhën shqipe, SF. 1965, III, 125-130; M. Samaraj, Vëzhgime mbi antonimet me parashtesë në gjuhën shqipe, SF, 1965, I. 154-161; Mbi karakterin antonimik të kuptimeve të fjalëve në gjuhën shqipe dhe pasqyrimin e tyre në fjalorin shpjegues, SF. 1967, II, 21-33; Mbi antonimet në togfjalësha.., SF; 1968; III 61-66; A. Kostallacri, Në rrugën e hartimit..; Parimet...; A. Xhuvani, Çështja e fjalorit..; O. Myderrizi, Rreth ripunimit... K. Ashta, Vëzhgime historike né fjalorin e parë të shqipes, Bardhi 1635, Shkodra; 1962 (II) 3-65 etj.

A. Xhuvani, Për pastërtinë e gjuhës shqipe, BShSh, 1957, II, 243-247; A. Krajni, Hymja e turqizmave në shqipen dhe përpjekjet për zëvendësimin e tyne, SF, 1965. I, 143-151; L. Dodbiba, Zhvillimi i terminologjisë gjuhësore shqipe nga Rilindja'e deri sot, «Konfeirenca e parë e studimeve albanologjike», 1965, 183-191; Vërejtje rreth pastrimit të terminologjisë, BShSh, 1956. II, 134-143; A. Kostallari, Sur les traits principaux de l’albanais littéraire contemporain, SA, 1966. II, 3-30; Sh. Demira j, Disa shënime rreth lëvrimit të gjuhës shqipe gjatë shekullit XIX, BUShT, SShSh, 1958, IV, 123-129; K. Kamsi, Frangu i Bardhë, BShSh, 1956; IV; 107; P. Geci, Frang Bardhi dhe fjalori i tij latin-shqip, SF, 1965, I. 121-127; K. Ashta; Shënime dhe vërejtje rreth gjuhës dhe leksikut të Lekë Matrëngës. BShSh, 1957, I, 83-108; Rreth disa çështjeve të leksikut të P jeter Budit, SF, 1966 IV. 159-165; O. Myderrizi Një fjalor i vjetër shqip-turqisht, BISh, 1951, I, 82-85; Fjalori shqip- turqisht i H.' Ali Ulqinakut, BUShT, SShSh, 1961. III; 117-122 dhe 129-135; Fjalori shqip-turqisht i Hafiz Ali Ulqinakut. SF. 1965, III, 155-188; IV 141-170; Dh. S. Shuteriqi, Shkrime të Dhaskal Todhrit dhe të pasardhësve të tij elbasanas, shoqë- ruar me fjalorin e shkrimeve të Todhrit, BUShT. SShSh. 1959 I, 187-197; E. Çabej; Rreth disa etimologjive të Kristoforidhit, BShSh, 1954. II, 31-51; III, 57-75; P. Geci- A. Krajni; Fjalori shqip-hungarisht (1953), BShSh. 1956. III, 291-294; P. Geci, Fjalori serbokroatisht-shqip [i Sokol Dobroshit, 1953], SF. 1964, I; 193-200; Xh. Lloshi; Fjalor bull g ari sht-shqip (1959), SF, 1965, IV. 171-175; Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore 9. Terminologjia e elektro-teknikës (1963), SF, 1964, IV, 241; F. Leka, Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore. 1. Terminologjia e botanikës (1963), SF, 1964. IV, 245; E. Lafe, Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore. 2. Terminologjia e matematikës dhe e mekanikës teorike (1963), SF, 1965, I, 211; M. Samaraj. Fjalor i terminologjisë tekniko-shkencore. 12. Terminologjia e arkitekturës (1963), SF. 1965, I, 219 etj.

Duhet shënuar se, sikurse bazat e leksikologjisë, edhe ato të leksikografisë shqipe, jepen edhe në fakultetet filologjike të institucioneve të larta arësimore. gjë që ndihmon gjithashtu për rrahjen e mendimeve në këto fusha. Për këtë J. Stefi (Thomaj). Leksikologjia shqipe, 1961 (dispensé).

Kartoteka, jo vetëm me materialet e fjalorëve, u ngrit me inisiativën e punën e bashkëpunëtorëve shkencorë të seksionit të gjuhësisë pranë Institutit të shkencave: A. Kostallari, A. Krajni, P. Geci. Për pasurimin dhe shkeneorizimin e saj në vitet e mëpastajme kanë punuar (me vjelje e ekspedita) dhe M. Kazadej, P. Daka. J. Thomaj, M. Samaraj, Xh. Lloshi. P. Haxhillazi, K. Sima, J. Kole, V. Milkani si dhe enjë varg bashkëpunëtoi’ësh të jashtëm e studentë, ndër të cilët janë shquar J. Nushi, Gj. Sheldia, A. Çanga, Q. Haxhihasani, A. Dani, P. Gjidede, Λ. Stefi; D. Shkodra; Gj. Dobaj; D. Dilaveri etj. Ndërkohë janë botuar në revista të ndryshme të kohës edhe fjalë e shprehje të mbledhura drejtpërdrejt nga gurra popullore, p.sh: Dh. S. Shuteriqi, Fjalë të pambledhura, BISh, 1946; I, 57-58; II, 13-16; 1949, I, 117-120; II 78-85; III, 95-103; Rr. Zojzi, Fjalë të pambledhuna, BShSh, 1949; IV; 97-103; 1950, II. 106-113; Q. Haxhihasani, Fjalë të pambledhuna, BShSh, 1954; II; 117-126; III, 120-128; IV, 142-149; Elemente nga fjalori i Dogançes, SF, 1964. III, 149-170. Shih edhe A. Xhuvani, Vërejtje mbi fjalët e pambledhura [ië Rr. Zojzit] BShSh. 1949, IV 104-105; 1950, III, 114; Vërejtje mbi fjalët e pambledhuna [të Q. Haxhihasanit], BShSh. 1954, II, 126-128; III, 128-130; IV, 149-150; L. Dodbiba Leksiku i sotëm detar i shqipes dhe elementet e tij të pahuazuara, SF, 1967. I. 35-63; J. Nushi. Material leksikor nga Myzeqeja, SF, 1967. II; 171-185; gjithë punimet dialektologjike të botuara në buletinet shkencore etj.

M. Domi, Rreth fondit kryesor të fjalëve të fjalorit të shqipes, BShSh, 1952. IV, 106-107. Në kundërshtim me këtë, pa të drejtë, Dh.Sh. Shuteriqi. pohon: «Pjesa m’e mirë e fjalorit të shqipes është regjistruar», Mbi gjuhën... 50.

E. Çabej. Detyra e gjuhësisë.., 115. Po kështu edhe K. Ashta. Mbi mbledhjen e landës leksikor e për fjalorin e madh të shqipes, BShSh, 1952 IV 97.

Shih parathënien e tij III. Shih edhe S. Pollo. Le travail lexicographique en Albanie, Slavia 1955 T 146.

Shih P. Daka. Ekspedita e parë leksikologjike. Zëri i rinisë, 18.X.1958, 3.

Shih J. Thomaj, Ekspeditat stacionare të sektorit të leksikologjisë e të leksikografisë, SF. 1967, III, 233.

Udhëzues për mbledhjen e leksikut e të frazeologjisë së shqipes, 1967 (bro- shurë e shaptilografuar), hartuar nga sektori i leksikologjisë e i leksikografisë.

Udhëzues për mbledhjen e fjalëve terma të mjeteve të punës, të veglave të zejtarisë popullore e të profesioneve të ndryshme, 1967 (broshurë e shaptilografuar), hartuar nga sektori i terminologjisë.

Shih J. Th., Seminar vjetor i sektorit të leksikologjisë-leksikografisë, BUShT. SShSh. 1961. IV, 189.

Krh. p.sh. me kartotekën e leksikut të rumanishtes, sipas N.G. Korletjanu, Leksikografia rumune në etapën e sotme, në rev. "•Fülollogiçeskie nauki» 1968 VI, 117.

M. Domi, Rezultatet e gjuhësisë.., 114.

A. Kostallari. Gjendja e studimeve.., 43.

Shih A. Kostallari. Gjashtëdhjetë mijë fjalë të gjuhës aiutare, Ylli. 1969, VI. 14.

Shih Xh. Ll., Diskutimi i parimeve të zgjedhjes së fjalëve për «Fjalorin e gjuhës së sotme shqipe», SF, 1964, IV. 259; shih edhe SF. 1965. II. 223-224.

A. Kostallari, Parimet themelore për hartimin e «Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe», SF, 1966, II, 43-128,

Po aty, 43.

Po aty, 57.

Shih më hollësisht A. Kostallari. Parimet themelore.., 59-62.

E. Çabej, S.tudime rreth etimologjisë së gjuhës shqipe, botuar që nga n. 4 1960 i BUShT, SShSh deri në n.3 1968 të SF.

E Çabej, Disa parime e kritere për hartimin e një fjalori etimologjik të gjuhës shqipe, BUShT. SShSh. 1961, IV. 178-184. Në këtë artikull theksohet nevoja për një fjalor të ri etimologjik të shqipes, që të ketë parasysh në masë sa më të plotë shkallën e sotme të studimeve shqiptare, se përveç burimit duhct dhënë edhe historia e gjeografia e fjalëve, përhapja e këtyre në hapësirë e në kohë. Kjo do të zbulojë nëse fjala është e mbarë gjuhës, dialektore ose krahinore a fare lokale, në se fjala është farkëtuar nga ndonjë shkrimtar a është popullore etj. Shih edhe artikullin: Detyra e gjuhësisë.., 117.

Hartimi i fjalorëve të ndryshëm tekniko-shkencorë nga sektori i terminologjisë dhe lufta për pastrimin dhe shqipërimin e terminologjisë shqipe në përgjithësi. Shih për këtë edhe M. Domi, Rezultate.., 113.

T Dizdari, Nga fjalori «Huazime orientalizmash në shqipe», BUSHT, SShSh, 1960, I, 217-244; III. 239-263; 1961, I, 181-200; IV, 160-177; 1962,1, 161-180; SF, 1964. II, 95-114; III, 75-87; 1965, I, 47-71; III 85-96; 1966, I, 121-133; Disa vëzhgime mbi turqizmat në shqipe, «Konferenca e parë e studimeve albanologjike»·, 1965, 407-408.

Shih shenimin 26 dhe Gj. Zheji, Fjalorth i termave letrarc...; Dh. S. Shuteriqi, Fjalori i N. Frashërit (i pabotuar); E. Giordano, Fjalor i arbëreshëve të Italisë, 1963; K. Kamsi, Fjalor i arbëreshëve të Italisë (i pabotuar); K. Ashta, Fjalori i N. Mjedes (i pa botuar); K. Ashta. Leksiku i plotë i veprës së Gjon Buzukut (1955) «Revistë shkencore e Institutit pedagogjik dyvjeçar të Shkodrës», 1964, I, 97-130;

II, 119-184; 1965, III, 49-96; 1966, IV, 27-66 etj.

Zhvillimi i teorisë dhe i praktikës leksikografik shqiptare pas çlirimit

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information