Gjergj Fishta në këndvështrimin e shkencës letrare Shqiptare (Periudha 1990-1996)

Autorët

  • Enver Muhametaj

Abstract

Shenjat e para, ndonëse ende të ndrojtura e të matura, të rivlerësimit të veprës letrare të Gj. Fishtës si dhe të disa përfaqësuesve të tjerë nga më të mëdhenjtë e letrave shqipe, si të Z. Skiroit, F. Konicës, E. Koliqit, M. Kutelit etj., që pas ndalimit të veprës së tyre (në vitet 1945-1946) nga diktatura komuniste, u shfaqën qysh në fillimet e viteve '90, pas shembjes së Murit të Berlinit dhe zhvillimeve të vrullshme demokratike që po ndodhnin në vendet e Lindjes ish-komuniste.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. I. Kadare, Letërsia, koha, qytetërimi shqiptar, - Intervistë e shkrimtarit..., dhënë redaktorit të gazetës Zëri i Rinisë, Remzi Lani. Zëri i Rinisë, 1990, 26 maj, f.4.

  2. Duhet thënë se kjo intervistë e I. Kadaresë vinte natyrshëm pas kritikave të tij të rrepta, të bëra më parë, ndaj mangësive e të metave të teksteve shkollore e të studimeve për historinë e letërsisë, veçanërisht për letërsinë e vjetër shqiptare.

  3. A. Xhiku, Për një vështrim dialektik mbi trashëgiminë letrare, “Zëri i Popullit”, 1990, 26 maj, f. 4.

  4. A. Klosi, Rruga e vështirë drejt njohjes, Drita, 1990, 24 qershor, f. 5-6, 7.

  5. Duke karakterizuar këtë qëndrim tejet të politizuar, shkrimtari G. Bushaka, në atë kohë drejtor i Shtëpisë Botuese “Naim Frashëri”, shkruante: “Natyrisht këtu do të na ndihmonte kritika e vërtetë letrare dhe jo si njëra e botuar në gusht të këtij viti me titull “Trashëgiminë letrare të së kaluarës ta shohim me objektivitet shkencor”, ku autori e shikon p.sh. Fishtën jo si kritik, po si shef kuadri” (Shih: Drita, 6 janar, 1991, f. 11).

  6. Me këtë vështrim të ngushtë e të njëanshëm të K. Bihikut në interpretimin e Konicës debaton me kompetencë profesionale historiani i njohur K. Frashëri (Shih: K. Frashëri, “Kush ishte Faik Konica”, Nëntori, 1991, nr.1, f. 75-96).

  7. K. Bihiku, “Trashëgiminë letrare të së kaluarës ta vështrojmë me objektivitet shkencor”, Drita, 1990, 5 gusht, f. 10.

  8. Dh. S. Shuteriqi, “Tre probleme të Historisë së letërsisë shqipe” - Intervistë e ...dhënë redaktorit të gazetës Drita, R. Marku - Drita, 1990, 19 gusht, f. 5.

  9. Po aty.

  10. Në këtë veprimtari, përveç autorëve të dy ligjëratave të cituara, folën edhe Vehbi Skënderi, Petraq Kolevica e Agron Bala etj., ndërsa aktori Ndrekë Luca dhe poeti e përkthyesi Jorgo Bllaci recituan lirika të Fishtës e disa fragmente nga “Lahuta e Malcisë” (Drita, 30 dhjetor, 1990, f.14).

  11. A. Plasari, “Gjergj Fishta dhe historia e letërsisë”, RD, 5 janar, 1991, 9 janar 1991.

  12. S. Buçpapaj, Njëri ndër sovranët e letrave tona, Drita, 30 dhjetor, 1990, f. 14.

  13. A. Plasari, art. i cit., po aty.

  14. Ndër artikujt e studimet e botuara nga fundi i vitit 1990 e këtej, që i kushtohen analizës dhe rivlerësimit shkencor të veprës letrare të Gj. Fishtës, mund të përmenden: Vehbi Bala, “Të falem, Shqypni, ti i shpirtit tem dishiri”- Në 50-vjetorin e vdekjes - Nëntori, 1990, nr. 12, f. 116-129; Dr. Engjëll Sedaj, “Gjergj Fishta dhe Homeri”, Nëntori, 1990, nr. 12, f. 130-137. Botuar edhe në Gjurmime albanologjike - Seria e shkencave filologjike, 21/1991, f. 83-89; Në numrin tematik (Nr. 11-12/1990) të revistës letrare Jeta e Re, Prishtinë, përveç 23 artikujve e studimeve të marra nga dy përmbledhjet e njohura, të përgatitura me rastin e njëvjetorit të vdekjes së Gj. Fishtës, si dhe nga Shejzat (Nr. 11-12, 1961) e nga ndonjë revistë tjetër, botohen edhe këto pesë artikuj nga studiues letrarë të Kosovës: 1. Enver Mehmeti, “Lahuta e Malcis” dhe eposi popullor”, punim i cit.; 2.Hysni Hoxha, “Cikli i kreshnikëve dhe Lahuta e Malcis”, Jeta e Re, nr. 11-12, 1990, f. 1504-1514; 3. Anton Berisha, “Mbi disa qenësi të veprës së Gjergj Fishtës”, po aty, f.1621-1630; 4. Ëngjëll Sedaj, “Fishta- përkthyesi”, po aty, f. 1710-1716; 5. Emin Kabashi, “Gjergj Fishta, Mrizi i Zanave”, po aty, f. 1728-740; Rudolf Marku, “Krime për hir të flirtit me sllavët”, RD, 23 shkurt, 1991, f.5; Stefan Çapaliku, “Për fe e Atdhe”, Intervistë me rastin e 120-vjetorit të lindjes së At Gjergj Fishtës, dhënë kryetarit të Shoqatës, z. Stefan Çapaliku, Shkodra, 1991, 23 tetor, Botim i posaçëm i shoqërisë kulturore “At Gjergj Fishta”, f. 2; Xhyher Cani, “Requiem për Fishtën”, intervistë me z. Xhyher Cani, sekretar i shoqërisë kulturore “At Gjergj Fishta”, dhënë z. David Luka, po aty, f. 4;Rudolf Marku, “Paradokse interpretative të Fishtës - 120 vjetori i lindjes së poetit të madh”, RD, 26 tetor, 1991, f. 4; Xhyher Cani, Kandidat i shkencave, “Elementë mitologjikë në veprën e Fishtës”, RD, 26 tetor 1991, f. 3, 4; Rexhep Qosja, “Fishta dhe ne”, Drita, 27 tetor, f. 6,7; Ëngjëll Sedaj, “Fishta nuk është vetëm çështje letrare”, po aty, f. 11; Drago Siliqi, “Historia e letërsisë është shkencë”, po aty, f. 2, 3; Llazar Siliqi, “Fishta në piedestalin që i takon”, Drita, 22 mars 1992, f. 10-11; Aurel Plasari, “Misteri i një luleje vjeshte”, Hylli i Dritës, 1993, nr. 1, f. 72-79; po ai, “Njëzet pyetje- njëzet përgjigje”, po aty, f. 80-86; Dr. Anton Berisha, “Maximilian Lamberts për

  15. Gjergj Fishtën si Homeri shqiptar”, po aty, f. 54-61, Gjergj Zheji, “Elemente të vargëzimit në poemën Lahuta e Malcis”, po aty, f. 51-53; Zef Zorba,

  16. “Disidenca e parë e organizuar e intelektualëve të Shkodrës”, po aty, f. 63-67 (Artikulli mban datën 16 gusht 1991); Dr. Ëngjëll Sedaj, “Gjergj Fishta dhe vepra letrare e tij”, po aty, f. 37-48; At Zef Pllumi, “Kur e njoha Fishtën (Kujtime)”, po aty, f. 30-36, Kolec Çefa, “Nji letër e pabotueme e Fishtës”, po aty, f. 49-50; Dr. Nuhi Vinca, Një monografi vëllimore dhe me peshë mbi Fishtën: ‘Pal Duka-Gjini, Jeta dhe vepra e Gj. Fishtës’, botim i Provincës Françeskane, Romë, 1992, 303 f., Hylli i Dritës, 1993, nr. 2-3, f. 116-121; P. Konrad Gjolaj, “Fishta arkitekt”, Intervistë e Frano Kullit me Pader Konrad Gjolaj, Rilindja, 25 korrik, 1993, f. 9; Tefik Çaushi, “Debati shkencor është kundër insinuatave politike”, RD, 7 korrik, 1993, f. 5; Robert Elsie, “Gjergj Fishta, The voice of the Albanian nation”, Albanian Catholic Bulletin, San Francisko, 14 (1993), f. 104-113; Po ai, Gjergj Fishta, “Lahuta e Malcis”, Botimi i tretë, Romë, Qendra e Katolikëve shqiptarë jashtë Atdheut, 1991, 525 f.; Pal Duka-Gjini, Jeta dhe vepra e Gjergj Fishtës, Romë, Provinca Françeskane Shqiptare, 1992, 299 f., botuar në: World Literature Today, 67, 2. Spring 1993, botuar edhe në: Robert Elsie, Një fund dhe një fillim, Tiranë, 1995, f. 141-143; Prof. Ismet Elezi, “Gjergj Fishta në mbrojtje të kulturës kombëtare juridike”, Hylli i Dritës, 1994, nr. 1-2, f. 69-75; Arben Prendi, “Frymëtar i fjalës së kombit”, Rilindja, 5 shkurt, 1994, f. 8; Ferdinand Leka, “Gjergj Fishta - promotor i bashkimit kombëtar dhe i afrimit të popujve të Ballkanit”, Hylli i Dritës, 1994, nr. 3-4, f. 120-127. Kumtesë e mbajtur në sesionin shkencor përkujtimor, organizuar në Shkodër më 23 tetor 1991; Rinush Idrizi, “Tre kulmet e artit shqiptar”, RD, 16 qershor, 1994, f. 3; Dom Zef Gilaj, “Me At Fishtën akademik”, Hylli i Dritës, 1993, nr. 4, f. 36-42; Italo Costante Fortino, “Nga realizmi socialist te një letërsi e re shqiptare”, Hylli i Dritës, 1994, nr. 5, f. 33-35; Rudolf Marku, “Fishta, interpret i genit shqiptar”, botuar si parathënie e përmbledhjes poetike Mrizi i Zanave të Gj. Fishtës, Tiranë, 1994, f. 3-17; botuar dhe në gazetën Rilindja, 11 dhjetor 1994, f. 9 (1) dhe vijimi më 13 dhjetor 1994, f. 12 (2) si dhe në Albania 28

  17. dhjetor 1995; Mentor Quku, “Paralele Mjeda-Fishta”, Rilindja, 2 shtator 1994, f. 9; Aurel Plasari, “Dy fjalë për Gomarin dhe Viskun”, parathënie e

  18. poemit dramatik Gomari i Babatasit të Gjergj Fishtës, Tiranë, 1994, f. 3-8; Agim Vinca, “Fishta-ekskomunikimi, spekullimet”, në librin Alternativa letrare shqiptare, Shkup, 1995, f. 135-139; Robert Elsie, History of Albanian Literature, Volume I, Social Science Monographs, Boulder. Distributed by Columbis University Press, New York, 1995, f. 386-420; Po ai, “Rruga e modernitetit dhe koha e artë e letërsisë shqipe (Kultura shqiptare e viteve '30)”, Përpjekja, 1995, nr. 2, f. 33, 36-37; Zef Prela, “Me At Fishtën në Pragë”, Hylli i Dritës, 1995, nr. 1-2, f. 89-91; Jakup Mato, “Probleme të artit në shtypin e viteve '30 dhe fillimin e viteve '40”, botuar në revistën Studime për artin, Tiranë, 1995, f. 90-92, 94-96; Dr. Simon Pepa, “Veçori gjuhësore në veprën poetike të At Gjergj Fishtës”, Rilindja, 8 prill, 1995, f. 5; Ilir Seci, “Edhe sa kohë do të spekullohet me Fishtën?”, Zëri i Rinisë, 12 prill 1995; Dr. Aurel Plasari, “Shuteriqjada” (ose stërvitje hulumtimi me një profesor), Tribuna demokratike, 18 prill, 1995, f. 4-5; Tomor Osmani, “Lahuta e Malcisë e Gjergj Fishtës - disa konsiderata gjuhësore, Rilindja javore, 13-19 gusht, 1995; Sabri Hamiti, “Juda Makabé, Hylli i Dritës”, 1995, nr. 5-6, f. 44-50; botuar edhe në: Zëri i Rinisë, 23 gusht 1995, f. 4, 5; Giuseppina Alfieri, “Gjergj Fishta: Censura per la revista Hylli i Dritës”, Po aty, f. 51-59; Dr. Murat Gecaj, “Kurr, Shqipni, s'kam me t'harrue...”, RD, 26 dhjetor, 1995, f.5; Ylvie Cani, “Fishta i mungoi lexuesit shqiptar aq gjatë ...”, “55vjetori i Gjergj Fishtës”, - Tribuna, 28 dhjetor, 1995, f. 4; Dr. Vangjel Kasapi, “Apostulli i Atdheut, ndera e kombit të vet”, - 55 vjet pas vdekjes - Rilindja javore, 32 dhjetor 1995 - 6 janar, 1996, f. 25; Ilir Seci, “Shqiptimi tragjik i një të vërtete: Gjergj Fishta, Juda Makabé – Tragjedi”, Botoi Z.B. “Lisitan”, Lezhë, 1995 - Rilindja, 31 dhjetor, 1995 dhe 6 janar 1996, f. 20; Stefan Çapaliku, “Sociologjia e satirës”, Zëri i Rinisë, 24 janar, 1995, f. 4, 5; As. Prof. Nuri Gokaj, “Kontributi i Fishtës në lëvrimin dhe pasurimin e shqipes së shkruar”, Rilindja javore, 4-10 shkurt, 1996, f. 14; Agron Gjekmarkaj, “Satira Fishtjane - ungjill i të drejtëve dhe blasfemia e mashtruesve”, Hylli i Dritës, 1996, nr. 1-2, f. 136-141; Anton Nikë Berisha, “Qenësia e mesazhit fishtjan: un mâ me sodjet / Shqyptar nuk jam”, RD, 6 prill, 1996, f. 7, 7 prill 1996, f. 7; Ëngjëll Sedaj, “Dëshmitar i denjë i kohës dhe i veprës së Fishtës”, Recension për veprën: Injac Zamputi, Fishta-koha, njeriu, vepra, Tiranë,

  19. , 175 f., Botuar në Hylli i Dritës, Tiranë, 1996, nr. 5-6, f. 80-85; Mark Marku, “Receptimi i Fishtës”, Drita, 8 shtator, 1996, f. 5, 10; Ilir Seci,

  20. “Vlera të rralla të satirës fishtiane - Vëllimi poetik Anzat e Parnasit i At Gjergj Fishtës”, RD, 12 shtator, 1996, f. 5; Dr. Alfred Çapaliku, “Parathëniet

  21. e Fishtës”, RD, 15 shtator, 1996, f.; Isak Shema, “Vizioni poetik i Gj. Fishtës për Lidhjen e Prizrenit”, Rilindja 17 shtator, 1996, f. 9; Engjëll Sedaj, “Fishta thelloi rrënjët e arbëreshëve me Shqipërinë”. - Bisedë me prof. Injacio Parrini - përkthyes i “Lahutës së Malcisë” në gjuhën italiane, Rilindja, 29 shtator - 5 tetor 1996; Basri Çapriqi, “Ngjyrimet emocionale panagjirike në Lahutën e Malcis”, Rilindja javore, 27 tetor - 2 nëndor 1996, f. 15; Jakup Mato, “Gjergj Fishta për artet”, Rilindja javore, 17-23 nëntor, 1996, f. 15; Dr. Stefan Çapaliku, “Ta njohësh dhe të shkruash për të vërtetën”, Drita, 22 dhjetor 1996, f. 3, 13; Dr. Aurel Plasari, “At Gjergj Fishta: poet i madh i kombit shqiptar - Moderniteti i një satire klasike”, RD, 29 dhjetor, 1996, f. 5-6; Sabri Hamiti, “Dramatika e Fishtës”, RD, 29 dhjetor 1996, f. 7. Në revistën Jeta e Re, nr. 3, 1996, që botohet në Prishtinë, me rastin e 125-vjetorit të lindjes së poetit të shquar, me synimin për t'ia bërë më të njohur lexuesit shqiptar veprën e Gj. Fishtës, botohen një varg studimesh e artikujsh si dhe disa krijime poetike, në shumicën e tyre dërrmuese të publikuara më parë në

  22. revistat Hylli i Dritës, Shejzat e në gazeta të ndryshme, ose pjesë monografish për jetën e krijimtarinë e poetit tonë kombëtar. Të tilla, d.m.th.

  23. pjesë të monografive përkatëse janë studimet: Gomari i Babatasit i S. Çapalikut (shkëputur nga monografia Fishta satirik i autorit, f. 37-48;

  24. “Portreti i Fishtës dhe drama Juda Makabe”, shkëputur nga studimi monografik Fishta, koha, njeriu, vepra të studiuesit Injac Zamputi, f. 23-56, dhe “Fizionomia e Fishtës”, pjesë e të njëjtit studim monografik të sapocituar.

  25. Nuk po përmendim këtu veprimtari të tjera shkencore përkujtimore më pak të rëndësishme të mbajtura në qytete të ndryshme të vendit.

  26. Materialet e këtij simpoziumi janë botuar në përmbledhjen: At Gjergj Fishta, Komb-Letërsi-Gjuhë, Studime Shqiptare 6, Botim i Universitetit të Shkodrës, 1997, 167 f.

  27. Në seksionin e letërsisë të kësaj veprimtarie shkencore u mbajtën kumtesat: Dr. Stefan Çapaliku, “At Gj. Fishta - poet kombëtar”, botuar në

  28. përmbledhjen Studime shqiptare 6, At “Gj. Fishta, Komb-Letërsi-Gjuhë”, Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi”, 1997, f. 20-25; Hasan Leka,

  29. “Portretizimi i heronjve në poemën Lahuta e Malcisë”; Kastriot Gjika, “Kode dhe mesazhe tek Lahuta e Malcis”; Dr. Safet Hoxha, “Rreth marrëdhënieve të Fishtës me disa poetë kroato-dalmatinë e boshnjakë”, në përmbledhjen Studime shqiptare, 6, f.20-25; Dr. Fatbardha Hoxha, “Mitologjia në poemën Lahuta e Malcis”, në përmbledhjen e cit., f. 26-32; Ardian Marashi, “Konsiderata mbi gjuhën artistike të Fishtës”, në përmbledhjen e cit., f. 33-

  30. ; Ledri Kurti, “Vëzhgime estetike mbi Fishtën”, Kumtesa është botuar në revistën “Aks”, nr.3-4, shkurt 1996 me titullin: “Versione apo parametra? Vëzhgime estetike mbi Fishtën dhe mendimi estetik i Fishtës”, si dhe në përmbledhjen Studime shqiptare 6, f. 55-62; Dr. Miasser Dibra, “Ndikime të letërsisë klasike te Lahuta e Malcis, në përmbledhjen e cit., f. 45-50; Tonin Daija, “Mendimi dhe tingullimi muzikor në vargun e epikës heroike të Fishtës”, në përmbledhjen e cit., f. 63-71.

  31. Pal Duka-Gjini, Jeta dhe veprat e Gjergj Fishtës, burim i cit., Injac Zamputi, Fishta, koha, Njeriu, vepra, Tiranë, 1993, 175 f.; Stefan Çapaliku, Fishta satirik, Shkodër, 1995,159 f.; Aurel Plasari, Fishta i dashuruari, Shtypshkronja “Marin Barleti”, 1996, 107 f.

  32. Për këtë shih: A.N.Berisha, “Qenësia e mesazhit Fishtjan: un mâ me sodjet/ Shqyptar nuk jam”, RD, 6 prill 1996, f.7; 7 prill 1996, f. 7; A. Vinca,

  33. Alternativa letrare shqiptare, Shkup, 1995, f. 135-139; S. Çapaliku, Fishta satirik, Shkodër, 1995, f. 154-155, etj.

  34. Për këtë shih: “Historia e letërsisë shqipe”, në katër vëllime, vëll. III, Tiranë, 1965, f. 143; K. Bihiku, artikull i cit., f. 10, etj.

  35. K. Bihiku, artik. i cit., f. 10.

  36. Namik Resuli, “Tribut Gjergj Fishtës, poetit shqiptar”, Hylli i Dritës, 1993, Nr. 1, f. 19.

  37. Namik Resuli, burim i cit., f. 14.

  38. Aurel Plasari, “Njëzet pyetje-njëzet përgjigje”, Hylli i Dritës, 1993, nr. 1, f. 82.

  39. Rexhep Qosja, artik. i cit., f. 6.

  40. Aurel Plasari, burim i cit., f. 83.

  41. Bolshaja Sovjetskaja Enciklopedija, bot. II, Moskva, 1950, t.I, f. 49/ Mjerisht, kjo shpifje gjen vend edhe në vëllimin III të Historisë së letërsisë shqipe, që ruhet në Arkivin e IGJL, në f. 162.

  42. Këtë ide e argumenton bindshëm, mbështetur në krijimtarinë letrare të Gj. Fishtës, studiuesi F. Leka në kumtesën “Gjergj Fishta - promotor i

  43. bashkimit kombëtar dhe i afrimit në mes popujve të Ballkanit”, Hylli i Dritës, Tiranë, 1994, nr. 3-4, f. 120-127.

  44. Gj. Fishta, Mrizi i Zanave, Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, Tiranë, 1994, f. 28.

  45. Naim Frashëri, Vepra letrare, 3, Shtypshkronja A. Z. Çajupi, Tiranë, 1996, f.109.

  46. Gjergj Zheji, “Namik Resuli si studiues dhe pedagog”, RD, 17 prill 1996, f. 7.

  47. Robert Elsie, Një fund dhe një fillim, Vëzhgime mbi letërsinë dhe kulturën shqiptare bashkëkohore, Shtëpia botuese “Globus R.”, Tiranë, 1995, f. 143.

  48. Rexhep Qosja, artik. i cit., f. 6.

  49. Namik Resuli, artik. i cit., f. 24. (kursivi është yni – E.M.)

  50. Po aty, f. 24.

  51. Ernest Koliqi, “Fishta - interpret i shpirtit shqiptar”, në Gjergj Fishta, numër i posaçëm i revistës Shkëndija, Shtëpia Botonjëse “Luarasi”, Tiranë, f. 52.

  52. Gjatë prezantimit të librit Mrizi i Zanave të At Gj. Fishtës, përcaktimit të K. Trebeshinës se Fishta është një det i gjerë, jo i thellë, B. Matraxhiu

  53. parapëlqeu t'i bëjë ndryshimin: “Fishta është det i gjerë dhe i thellë”, Rilindja, 30 maj, 1995.

  54. Rexhep Qosja, artik. i cit., f. 7.

  55. Cituar sipas F. Benedikt Dema, O.F.M., “Mbasi diq At Gjergj Fishta”, botuar në përmbledhjen At Gjergj Fishta (1871-1940), Botim “Distaptur”, Tiranë, 1943, f. 400.

  56. Shih: “Naša kniževnost”, nr. 1, janar 1946. Citohet sipas artikullit “Shuteriqjada” të dr. Aurel Plasari, burim i cit., f. 4.

  57. Namik Resuli, artik. i cit., f. 27.

Downloads

Published

2008-12-14

How to Cite

Muhametaj, E. (2008). Gjergj Fishta në këndvështrimin e shkencës letrare Shqiptare (Periudha 1990-1996). Studime Filologjike, (3-4), 133–150. Retrieved from https://albanica.al/studime_filologjike/article/view/4274

Numër

No. 3-4 (2008): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2024 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.