Fjalë e struktura të huaja: (Kundër)veprimi i shqipes

Abstract

Gjuhët njerëzore, shpjegon Claude Hagëge-i', janë si organizmat e gjallë dhe sillen si të tillë, çka do të thotë se njohin dhe praktikojnë dy procese jetike, ndër të tjera, përvetimin dhe shpërvetimin. Kështu ka ndodhur e ndodh edhe me shqipen, kështu do të ndodhë me të edhe në të ardhmen. Shqipja, në kushte të caktuara historike, politike, shoqërore e kulturore, ka huazuar fjalë e struktura morfosintaksore nga gjuhë të tjera - gjuhë pushtuesish a popujsh fqinjë, një pjesë të të cilave i ka përvetuar duke ua përshtatur natyrshëm ligjeve e rregullave të saj të mirëfillta të fjalëformimit e fjalëpërdorimit. Pra, ajo i ka përvetuar ato duke bërc që, në ndërgjegjen gjuhësore të shumicës së shqipfolësve, ato të përjetohen si fjalë c struktura pëmjëmend shqipe. Një pjesë tjetër të huazimeve ajo i ka shpërvetuar pas një periudhe shqyrtimi (bashkëjetesë e fjalës ose e strukturës së huaj me ato shqipe), para se t’i mënjanonte, pastaj t’i flakte nga gjiri i saj deri në atë pikë sa ato nuk përdoren më thuajse fare nga shqipfolësit. Qëllimi i kësaj parashtrese nuk është aspak ndonjë shtresëzim e studim huazimesh në leksik ose në gramatikë të shqipes historike ose të sotme. Ajo synon thjesht të paraqesë e të analizojë disa nga mekanizmat që përdor shqipja në përvetimin e disa ljalëve a të strukturave të huaja që sapo kanë hyrë e po përdoren shpesh nga shqipfolësit.