Rreth ndërrimit të gjinisë së emrave në shumës në shqipe vështruar edhe në përqasje me rumanishten

Shaban Demiraj

doi:10.62006/sf.v23i4.2596

Autorët

Shaban Demiraj

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v23i4.2596

Abstract

Një nga fenomenet gjuhësore, që hasen si në shqipe ashtu edhe në rumanishte dhe që ka tërhequr vëmendjen e gjuhëtarëvet, sidomos kohët e fundit, është edhe të paraqiturit e disa emrave në shumës me një gjini të ndryshme nga ajo e njëjësit, p.sh. shqip: vend i bukur - vende të bukura, mali i mire - mallra të mira; rumanisht: cuvînt frumos - cuvinte fru- moase; tren rapid — trenuri rapide. Emrat e këtij tipi disa gjqhëtarë i kanë quajtur «ambigjenë», d.m.th. emra dy gjinish, kurse disa të tjerë i kanë quajtur «asnjanës». Siç dihet, ky fenomen nuk është i panjohur edhe në gjuhë të tjera, si p.sh. në gjuhët çeke, sllovake, polake dhe sora- be i, në italishte 2, etj.; ai ka qenë i përhapur edhe në tokarishte 3. Në të gjitha këto gjuhë emrat, që pësojnë ndërrim gjinie, në njëjës paraqiten si mashkullorë, kurse në shumës si femërorë. Por, siç do të sqarohet më tutje, në gjuhën shqipe ky fenomen ka përfshirë edhe emrat asnjanës.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Shih Vladimir Horejsi, «Problema substantivelor asa-zise «neutre» în limbo, romînâ in lumina legâtuiilor cu alte limbi»; në "Studii ?i cercetârilingvis- tice», 1957/4, f. 424.
P.sh. në fjalë të tipit il braccio — le braccia, il labbro — le labbra, etj.
Shih akademik A. Graur, «Studii de ligvisticà generala», botim i vitit 1960, f. 348; si edhe VI. Horejsi, art. i cituar, f. 424.
Sipas G raur-it, vep. e cituar, t. 346, ky term është përdorur në të kaluarën në gramatikat rumune. Nga gjuhëtarët e sotëm, që e kanë përdorur këtë term, mund të përmenden C. Tagliavini, I. Pâtrut, VI. Horejsi, etj.
Shih J. Marouzeau, «Lexique de la terminologie linguistique», 3 éd., Paris 1951 (te fjala heterogeneous). Termin heterogjen e ka përdorur kohët e fundit edhe W. Fiedler në artiku- llin Zum Genus im Albanischen, botuar në «Beitrage zur Sprachwissenschaft, Volk- skunde und Literaturforschung», Berlin, 1965, f. 91 (Steinitz-Festschrift).
Ndër këta mund të përmenden akademikët rumunë. A. Graur dhe A. Rosetti, G. Ivânescu, etj. Ky qëndrim mbahet edhe në Gramatica Lambii Romîne, të botuar më 1963 nga Akademia e Shkencavet e R.S.R.
G. Bonfante, Esiste il neutro in italiano?, në «Quaderni dell’ Institut» Glottologia», VI (1961), Bologna, 1962, f. 103-109. Por, sipas shën. 24 (f. 109) të këtij artikulli, dijetari italian Migliorini në veprën e tij «Linguistica» (Firenze 1945, f. 30 e vazhdim) pohon se «in italiano non è più lecito parlare di genere neutro (o di ina nimato) a proposito di sostantivi».
Në këtë kum tesë term i m biem ër do të përdoret në kuptim in e gjerë, duke përfshirë edhe përemrat e numërorët në funksion mbiemëror.
Shih A. Graur, vep. e cituar, f. 346 e vazhdim; G. Ivânescu, Soarta neutrului latin clasic în latina popularë ?i în limbile romanice, në «Studii çi cercetëri lingvis tice», 1957/3, f. 304.
Në vep. e cituar, f. 350 ,etj.
H. Pedersen, «Albanesische Texte mit Glossar-, Leipzig 1895; f. 10
Po aty, f. 25, 26.
Shih I. Pàtrut, Despre genul -neutru- in limbo romînâ, në «Cercetâri de Lingvisticâ» Anul I, 1-4, 1956, f. 36.
Shih Gerhard Rohlfs, «Historische Grammatik der Italienischen Sprache und ihrer Mundarten», Band II, f. 53-56, ku jepen edhe nuancat e formave të shu mësit me mbaresën -a dhe me mbaresën -i.
M , A. raÔHHCKHÜ, AecoxTOHHbie 3/iejueHTbt e MO.adaecKOM a 3biKe, botuar në «BonpocH s3biK03HaHHH,» 1956/1, f. 85-87.
Në «Studii fi oercetâri lingvistice-, 1957/4; shih £. 408-409.
I. Pâtrut, art. i cituar, f. 38.
Për ekzistencën e këtij fenomeni në këto gjuhë sllave flet VI. Horejsi në art e cituar, f. 424.
Shih Roman, Jahresbericht, IX, 1 f. 206 e vazhdim.
Shih Zut Charakteristik der lateinischen Lehnwôrter im Albanischen, në «Revue de Linguistique» (Bucarest), Tome VII, 1962/1, f. 188-189. Në këtë studim Prof. E. Çabej e pranon mendimin e Pedersenit, por shton se perfekti i shqipes është for- muar si një kalk gramatikor sipas modelit të perfektit latin. Ai miraton kështu mendimin e shprehur mbi krijimin e kësaj forme në gjuhët e Ballkanit nga B. Havranek në «Românskÿ typ perfekta factum habeo a *casus sum, casus habeo v makedonskÿch dialektech»; shih I. J., XXII, VII, 145.
Buzuku, «Meshari», f. LIV/bis, LXV/bis, XXXII. Në këtë kumtesë shembëllat prej Buzukut janë nxjerrë nga transkribimi ende i pabotuar i Prof. E. Çabejt.
Buzuku, po aty, f. LXXXV/bis, LXXIX/bis, XLIII/bis: LVII/bis; XXXI/bis, LXXXIII.
P. Budi, D. Cr., f. 214; Sp. Conf., I. 400.
P. Budi, D. Cr., f. 148, 18; Sp. Conf., f. 78, 56.
Bogdani, Cun. Proph., pjesa I, II/III/14; II/I/ll.
Bogdani, po aty. pjesa I, I.V.5, pjesa II, I.IV.7, I.I.ll, II.I.3, I.I.8, II.I.19.
Gj. N. Kazazi, Breve Comp, della Doltr. Cristiana, f. 19, 25.
Për këtë shih Sh. Demiraj, Disa shënime rreth lëvrimit të shqipes gjatë shek. XIX, në «Bui. U. Sh. T., Seria Shk. Shoq». 1/1959, f. 62-63.
Nga botimet me krijime popullore në dialektin jugor kemi pasur parasysh: J. G. von Hahn, «Albanesische Studierà-, Jena 1854; A. Dozon, «Manuel de la Langue Chkipe ou Albanaise», Paris 1879; H. Pedersen, «Albanesische Texte m it Glossar». Leipzig 1895; Th. Mitko, «Bëleta Shqipëtare», ribotim i Institutit të Folklorit, Tiranë 1961, bashkë me dorëshkrimin e Th. Mitkos, të gjetur në Pragë para disa vjetësh.
Nga studimet dialektore për të folmet e dialektit jugor kemi pasur parasysh: Q. Haxhihasani, Një vështrim mbi të folmen e krahinës së Sulovës, «Bui. për Shk. Shoq>-. 1955/3, f. 167; Spiro Floqi, Skicë e së folm es së Dangéllisë, «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq-. 1958/3, f. Ili; J. Gjinari, E folmja e qytetit të Beratit, «Bui. për Shk. Shoq». 1957/1, f. 123; J. Gjinari, Një vështrim mbi të folmet e Oparit, «Bui. U. SH. T. Seria Shk. Shoq». 1957/1. f. 149; J. Gjinari, E folmja e Skraparit, «Bui. U. SH. T., Se ria Shk. Shoq». 1958/1, f. 95; J. Gjinari, Të folmet e Myzeqesë, «Bui. U. SH. T., Seria Shk. Shoq». 1958/4, f. 93; J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakas- trës, «Bui. U. SH. T., Shk. Shoq». 1962/3, f. 170. M. Totoni, E folmja e Zagorise. «Bui U. SH. T., Seria Shk. Shoq.», 1962/1, f. 205; M. Totoni, E folmja e Bregdetit të Poshtëm, në "Studime Filologjike>-. 1964/2, f. 122-123; M. Totoni, Vëzhgime për të folmen e Muzinës, "Stud. Filol.» 1965/3, f. 115; M. Totoni, Vëzhgime rreth së folmes së qytetit të Gjirokastrës, "Stud. Filol.» 1966/1, f. 95, shën 17; M. Çeliku, Vërejtje mbi të folm en e Dumresë, "Bui. U. SH. T., Seria Shk. Shoq.» 1963/3, f. 228.
Shih «Dhiata e Re e Zotit sonë...-. Athinë 1858, Math. 10/2, 12/43, 20/33 etj.
Shih H. Pedersen, vep. e cit. f. 10. Sipas një kumtimi të shokut M. Totoni në të folmen e Konispolit, që është një e folme çame, krahas rrepet e glet, malet e lart, sheshet e bukur etj. (pa çfaqje ambigjenie), thuhet edhe vëndet e mira (me çfaqje am bigjenie).
Shih Sh. Demiraj, artikulli i cituar, f. 61-63.
C.H.T. Reinhold, «Noctes Pelasgicae-, Athenis, 1855.
G. Meyer, "Alb. Studien», V, Wien, 1896.
G. W eigand, Das Albanesische in Attika, në -Balkan-Archìv», II Band., f. 167-220.
ПЕТРОУ А. ФОУРIКН, Н EN ATTIKH ЕΛΛНN АΛВΑNIКН ΛIАΛЕКТОI, В'AΘHNHΣIN 1933.
G. Meyer, "Alb. Studien-, V, f. 27, 32, 35.
G. W eigand, «Dos Albanesische in Attika, f. 169, 189.
P. Furiki, vep. e cituar, f. 88.
G. Meyer, vep. e cituar, î. 32.
C.H.T. Reinhold, vep. e cituar, Anth. f. 6.
P. A. Furiki, vep. e cituar, f. 124. Është për të shënuar se emri sy në shumës përdoret si mashkullorë pothuaj kudo në Shqipëri.
G. Meyer, vep. e cituar, f. 11.
C.H.T. Reinhold, vep. e cituar, Anth. £. 4.
M. M archiano, «Canti popolari albanesi delle colonie d’Italia, pubblicati da un manoscritto della prima metà del secolo XVIII», Foggia 1908.
G. De Rada, «Rapsodie d’un poema albanese», Firenze 1866. 48) D. Camarda, «Appendice al Saggio di grammatologia comparata sulla lingua albanese», Prato 1866.
M. Marchiano, vep. e cit., f. 10, 76, 48.
G. De Rada, vep. e cit., I. 40, 46, 58, 90, 100.
D. Camarda, vep. e cit., f. 120. 128.
Shih La «Dottrina Cristiana- Albanese di Luca Matranga, riprodhuar, tran- skribuar dhe komentuar nga Matteo Sciambra (1964), në faqet e kopjes së parë të -dorëshkrimit 28, 36, 18, 19.
J. Variboba, «Gjella e Sh. Mërïs Vtrgjër>-, Romë 1762, f. 31, 42, 68.
J. Variboba, po aty, f. 5, 29.
Shih "Il cristiano albanese-> të N. Filias. botuar nga M. Marchiano, Romë 1911, f. 32.
Po aty, f. 21.
Artikulli i cituar, f. 34 e vazhdim.
Edhe gjuhëtari italian, G. Bonfante, në një artikull të botuar në "Acta philolo gical, vëll. II, fillimin e këtij fenomeni të rumanishtes e të italishtes e vendos «aty nga shek. II ose III pas Krishtit... në latinishten e folur të Italisë*-. (Shih «Paidea», v iti X IX , 1964, f. 302).
Shih "Studii fi cercetâri lingvistice», 1963/4 f. 436.
Po aty, f. 434. «Dupa disparita neutrului, în latina dunâreanâ, asistâm, la un moment dat, la renajterea lui, probabil in epoca de comunitate a romînei, întrucît arom îna procedeazâ la fel ca dacoromîna--.
Shih I. Coteanu, Despre pozi(ia articolui în limba romînâ; në «Studii fi cer cetâri lingvistice», 1956/1-2, f. 58.
Shih G. Meyer, «Alb. St.» I, f. 102-103.
Mendimin e Pedersenit e ka miratuar edhe N. Jokli në «Linguistisch-kultur- historische U ntersuchungen», f. 92.
Shih shën. 58.
«Alb. St», I, f. 96.
Shih Rom. Jb. I, 209, miratuar edhe nga N. Jokl. në «Beitrdge zur alb. Gram- matik» në I. F. 36, f. 163-4.
G. Meyer, «Kurzgefasste Albanesische Grammatik», Leipzig, 1888, f. 9.
H. Pedersen, «Das albanesische Neutrum», në KZ. N. F. XIV. 2, f. 290. «Nach «neinen Beobachtungen hat dar genuswechsel mit einer bestimmten pluralendung nichts zu tun».
Po aty, t. 289-291.
G. Meyer, «Alb. St». I, f. 97. 71) Po aty, f. 97-100. 72) Për këtë mjafton të kihet parasysh fakti i njohur se tingulli fundor -ë, që ha- set jo vetëm tek emrat femërorë njëjës, por edhe tek asnjanësit e tek disa mash kullorë, nuk ka të njejtin burim. Shih artikullin e cituar të H. Pedersenit -
Për këtë shih, ndër të tjera, G. Meyer, "Alb. Studien» I, f. 95-105.
Për këtë shih edhe N. Jokl, Die Verwandschaftsverhaltnisse des Albanischen zu den übrigen indogermanischen Sprachen, në «Die Sprache» (Wien) IX. Band, 2. Heft, 1963, f. 131.
Shih N. Jokl, IF. 30, 204; 36, 158 v.
Shih E. Çabej, Alb. vise Orte, Ptfuze und die singularisierten Plurale im Albanesischen, në «Lingua Posnaniensis-», vol. VII-1958, f. 150 e vazhdim; A. Xhuvani — E. Çabej, «Prapashtesat e gjuhës shqipe», f. 31.
Shih edhe H. Pedersen, «Das Alb. Neutrum», f. 290-291.
Meshari, XXX/bis, XLIX/bis.
D.C., f. 188, 214.
C. P., pjesa I, I/III/24; pjesa II, II/I/ll.
Sipas Prof. E. Çabejt, emri bar «mund të jetë në thelb një neutër»; shih «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq»., 4/1960, f. 43.
Por disa emra të tjerë objektesh si !is-a, plep-a, etj. nuk pësojnë ndryshim gjinie në shumës. Rreth ndèrrimit të gjinisë së emrave në shumës në shqipe 95
Por edhe fshatra të mëdhenj (Shih J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e kra- hinës së Mallakastrës, në «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq»., 1962/3, f. 170.
Meshari LXII. Tek Buzuku, i cili në trajtë të pashquar e shkruan ashtë, ky em ër m und të jetë asnjanës.
Sp. Conf., f. 13.
P.sh. mishra të pjekurë, me kuptimin: desh të pjekur. (shih M. Totoni, E fol- m ja e Zagorisë, në «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq»., 1962/1, f. 205.
Meshari, f. LXXXIV, LXIV.
D.C., f. 170; Sp. Conf., f. 400; D.C., f. 254.
Shih M ath. 20/33; 21/42, etj.
Shih shënimet 42, 43.
P.sh. shih G. De Rada, «Milosao», kangjeli XXIV: ata si. Po kështu edhe në Hora e Arbëreshëvet, në Siqili, sipas kumtimit të Prof. E. Çabejt.
Shih edhe W. Cimochowski, «Le Dialecte de Dushmani-, Poznan. 1951, f. 60

References

Shih Vladimir Horejsi, «Problema substantivelor asa-zise «neutre» în limbo, romînâ in lumina legâtuiilor cu alte limbi»; në "Studii ?i cercetârilingvis- tice», 1957/4, f. 424.

P.sh. në fjalë të tipit il braccio — le braccia, il labbro — le labbra, etj.

Shih akademik A. Graur, «Studii de ligvisticà generala», botim i vitit 1960, f. 348; si edhe VI. Horejsi, art. i cituar, f. 424.

Sipas G raur-it, vep. e cituar, t. 346, ky term është përdorur në të kaluarën në gramatikat rumune. Nga gjuhëtarët e sotëm, që e kanë përdorur këtë term, mund të përmenden C. Tagliavini, I. Pâtrut, VI. Horejsi, etj.

Shih J. Marouzeau, «Lexique de la terminologie linguistique», 3 éd., Paris 1951 (te fjala heterogeneous). Termin heterogjen e ka përdorur kohët e fundit edhe W. Fiedler në artiku- llin Zum Genus im Albanischen, botuar në «Beitrage zur Sprachwissenschaft, Volk- skunde und Literaturforschung», Berlin, 1965, f. 91 (Steinitz-Festschrift).

Ndër këta mund të përmenden akademikët rumunë. A. Graur dhe A. Rosetti, G. Ivânescu, etj. Ky qëndrim mbahet edhe në Gramatica Lambii Romîne, të botuar më 1963 nga Akademia e Shkencavet e R.S.R.

G. Bonfante, Esiste il neutro in italiano?, në «Quaderni dell’ Institut» Glottologia», VI (1961), Bologna, 1962, f. 103-109. Por, sipas shën. 24 (f. 109) të këtij artikulli, dijetari italian Migliorini në veprën e tij «Linguistica» (Firenze 1945, f. 30 e vazhdim) pohon se «in italiano non è più lecito parlare di genere neutro (o di ina nimato) a proposito di sostantivi».

Në këtë kum tesë term i m biem ër do të përdoret në kuptim in e gjerë, duke përfshirë edhe përemrat e numërorët në funksion mbiemëror.

Shih A. Graur, vep. e cituar, f. 346 e vazhdim; G. Ivânescu, Soarta neutrului latin clasic în latina popularë ?i în limbile romanice, në «Studii çi cercetëri lingvis tice», 1957/3, f. 304.

Në vep. e cituar, f. 350 ,etj.

H. Pedersen, «Albanesische Texte mit Glossar-, Leipzig 1895; f. 10

Po aty, f. 25, 26.

Shih I. Pàtrut, Despre genul -neutru- in limbo romînâ, në «Cercetâri de Lingvisticâ» Anul I, 1-4, 1956, f. 36.

Shih Gerhard Rohlfs, «Historische Grammatik der Italienischen Sprache und ihrer Mundarten», Band II, f. 53-56, ku jepen edhe nuancat e formave të shu mësit me mbaresën -a dhe me mbaresën -i.

M , A. raÔHHCKHÜ, AecoxTOHHbie 3/iejueHTbt e MO.adaecKOM a 3biKe, botuar në «BonpocH s3biK03HaHHH,» 1956/1, f. 85-87.

Në «Studii fi oercetâri lingvistice-, 1957/4; shih £. 408-409.

I. Pâtrut, art. i cituar, f. 38.

Për ekzistencën e këtij fenomeni në këto gjuhë sllave flet VI. Horejsi në art e cituar, f. 424.

Shih Roman, Jahresbericht, IX, 1 f. 206 e vazhdim.

Shih Zut Charakteristik der lateinischen Lehnwôrter im Albanischen, në «Revue de Linguistique» (Bucarest), Tome VII, 1962/1, f. 188-189. Në këtë studim Prof. E. Çabej e pranon mendimin e Pedersenit, por shton se perfekti i shqipes është for- muar si një kalk gramatikor sipas modelit të perfektit latin. Ai miraton kështu mendimin e shprehur mbi krijimin e kësaj forme në gjuhët e Ballkanit nga B. Havranek në «Românskÿ typ perfekta factum habeo a *casus sum, casus habeo v makedonskÿch dialektech»; shih I. J., XXII, VII, 145.

Buzuku, «Meshari», f. LIV/bis, LXV/bis, XXXII. Në këtë kumtesë shembëllat prej Buzukut janë nxjerrë nga transkribimi ende i pabotuar i Prof. E. Çabejt.

Buzuku, po aty, f. LXXXV/bis, LXXIX/bis, XLIII/bis: LVII/bis; XXXI/bis, LXXXIII.

P. Budi, D. Cr., f. 214; Sp. Conf., I. 400.

P. Budi, D. Cr., f. 148, 18; Sp. Conf., f. 78, 56.

Bogdani, Cun. Proph., pjesa I, II/III/14; II/I/ll.

Bogdani, po aty. pjesa I, I.V.5, pjesa II, I.IV.7, I.I.ll, II.I.3, I.I.8, II.I.19.

Gj. N. Kazazi, Breve Comp, della Doltr. Cristiana, f. 19, 25.

Për këtë shih Sh. Demiraj, Disa shënime rreth lëvrimit të shqipes gjatë shek. XIX, në «Bui. U. Sh. T., Seria Shk. Shoq». 1/1959, f. 62-63.

Nga botimet me krijime popullore në dialektin jugor kemi pasur parasysh: J. G. von Hahn, «Albanesische Studierà-, Jena 1854; A. Dozon, «Manuel de la Langue Chkipe ou Albanaise», Paris 1879; H. Pedersen, «Albanesische Texte m it Glossar». Leipzig 1895; Th. Mitko, «Bëleta Shqipëtare», ribotim i Institutit të Folklorit, Tiranë 1961, bashkë me dorëshkrimin e Th. Mitkos, të gjetur në Pragë para disa vjetësh.

Nga studimet dialektore për të folmet e dialektit jugor kemi pasur parasysh: Q. Haxhihasani, Një vështrim mbi të folmen e krahinës së Sulovës, «Bui. për Shk. Shoq>-. 1955/3, f. 167; Spiro Floqi, Skicë e së folm es së Dangéllisë, «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq-. 1958/3, f. Ili; J. Gjinari, E folmja e qytetit të Beratit, «Bui. për Shk. Shoq». 1957/1, f. 123; J. Gjinari, Një vështrim mbi të folmet e Oparit, «Bui. U. SH. T. Seria Shk. Shoq». 1957/1. f. 149; J. Gjinari, E folmja e Skraparit, «Bui. U. SH. T., Se ria Shk. Shoq». 1958/1, f. 95; J. Gjinari, Të folmet e Myzeqesë, «Bui. U. SH. T., Seria Shk. Shoq». 1958/4, f. 93; J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e krahinës së Mallakas- trës, «Bui. U. SH. T., Shk. Shoq». 1962/3, f. 170. M. Totoni, E folmja e Zagorise. «Bui U. SH. T., Seria Shk. Shoq.», 1962/1, f. 205; M. Totoni, E folmja e Bregdetit të Poshtëm, në "Studime Filologjike>-. 1964/2, f. 122-123; M. Totoni, Vëzhgime për të folmen e Muzinës, "Stud. Filol.» 1965/3, f. 115; M. Totoni, Vëzhgime rreth së folmes së qytetit të Gjirokastrës, "Stud. Filol.» 1966/1, f. 95, shën 17; M. Çeliku, Vërejtje mbi të folm en e Dumresë, "Bui. U. SH. T., Seria Shk. Shoq.» 1963/3, f. 228.

Shih «Dhiata e Re e Zotit sonë...-. Athinë 1858, Math. 10/2, 12/43, 20/33 etj.

Shih H. Pedersen, vep. e cit. f. 10. Sipas një kumtimi të shokut M. Totoni në të folmen e Konispolit, që është një e folme çame, krahas rrepet e glet, malet e lart, sheshet e bukur etj. (pa çfaqje ambigjenie), thuhet edhe vëndet e mira (me çfaqje am bigjenie).

Shih Sh. Demiraj, artikulli i cituar, f. 61-63.

C.H.T. Reinhold, «Noctes Pelasgicae-, Athenis, 1855.

G. Meyer, "Alb. Studien», V, Wien, 1896.

G. W eigand, Das Albanesische in Attika, në -Balkan-Archìv», II Band., f. 167-220.

ПЕТРОУ А. ФОУРIКН, Н EN ATTIKH ЕΛΛНN АΛВΑNIКН ΛIАΛЕКТОI, В'AΘHNHΣIN 1933.

G. Meyer, "Alb. Studien-, V, f. 27, 32, 35.

G. W eigand, «Dos Albanesische in Attika, f. 169, 189.

P. Furiki, vep. e cituar, f. 88.

G. Meyer, vep. e cituar, î. 32.

C.H.T. Reinhold, vep. e cituar, Anth. f. 6.

P. A. Furiki, vep. e cituar, f. 124. Është për të shënuar se emri sy në shumës përdoret si mashkullorë pothuaj kudo në Shqipëri.

G. Meyer, vep. e cituar, f. 11.

C.H.T. Reinhold, vep. e cituar, Anth. £. 4.

M. M archiano, «Canti popolari albanesi delle colonie d’Italia, pubblicati da un manoscritto della prima metà del secolo XVIII», Foggia 1908.

G. De Rada, «Rapsodie d’un poema albanese», Firenze 1866. 48) D. Camarda, «Appendice al Saggio di grammatologia comparata sulla lingua albanese», Prato 1866.

M. Marchiano, vep. e cit., f. 10, 76, 48.

G. De Rada, vep. e cit., I. 40, 46, 58, 90, 100.

D. Camarda, vep. e cit., f. 120. 128.

Shih La «Dottrina Cristiana- Albanese di Luca Matranga, riprodhuar, tran- skribuar dhe komentuar nga Matteo Sciambra (1964), në faqet e kopjes së parë të -dorëshkrimit 28, 36, 18, 19.

J. Variboba, «Gjella e Sh. Mërïs Vtrgjër>-, Romë 1762, f. 31, 42, 68.

J. Variboba, po aty, f. 5, 29.

Shih "Il cristiano albanese-> të N. Filias. botuar nga M. Marchiano, Romë 1911, f. 32.

Po aty, f. 21.

Artikulli i cituar, f. 34 e vazhdim.

Edhe gjuhëtari italian, G. Bonfante, në një artikull të botuar në "Acta philolo gical, vëll. II, fillimin e këtij fenomeni të rumanishtes e të italishtes e vendos «aty nga shek. II ose III pas Krishtit... në latinishten e folur të Italisë*-. (Shih «Paidea», v iti X IX , 1964, f. 302).

Shih "Studii fi cercetâri lingvistice», 1963/4 f. 436.

Po aty, f. 434. «Dupa disparita neutrului, în latina dunâreanâ, asistâm, la un moment dat, la renajterea lui, probabil in epoca de comunitate a romînei, întrucît arom îna procedeazâ la fel ca dacoromîna--.

Shih I. Coteanu, Despre pozi(ia articolui în limba romînâ; në «Studii fi cer cetâri lingvistice», 1956/1-2, f. 58.

Shih G. Meyer, «Alb. St.» I, f. 102-103.

Mendimin e Pedersenit e ka miratuar edhe N. Jokli në «Linguistisch-kultur- historische U ntersuchungen», f. 92.

Shih shën. 58.

«Alb. St», I, f. 96.

Shih Rom. Jb. I, 209, miratuar edhe nga N. Jokl. në «Beitrdge zur alb. Gram- matik» në I. F. 36, f. 163-4.

G. Meyer, «Kurzgefasste Albanesische Grammatik», Leipzig, 1888, f. 9.

H. Pedersen, «Das albanesische Neutrum», në KZ. N. F. XIV. 2, f. 290. «Nach «neinen Beobachtungen hat dar genuswechsel mit einer bestimmten pluralendung nichts zu tun».

Po aty, t. 289-291.

G. Meyer, «Alb. St». I, f. 97. 71) Po aty, f. 97-100. 72) Për këtë mjafton të kihet parasysh fakti i njohur se tingulli fundor -ë, që ha- set jo vetëm tek emrat femërorë njëjës, por edhe tek asnjanësit e tek disa mash kullorë, nuk ka të njejtin burim. Shih artikullin e cituar të H. Pedersenit -

Për këtë shih, ndër të tjera, G. Meyer, "Alb. Studien» I, f. 95-105.

Për këtë shih edhe N. Jokl, Die Verwandschaftsverhaltnisse des Albanischen zu den übrigen indogermanischen Sprachen, në «Die Sprache» (Wien) IX. Band, 2. Heft, 1963, f. 131.

Shih N. Jokl, IF. 30, 204; 36, 158 v.

Shih E. Çabej, Alb. vise Orte, Ptfuze und die singularisierten Plurale im Albanesischen, në «Lingua Posnaniensis-», vol. VII-1958, f. 150 e vazhdim; A. Xhuvani — E. Çabej, «Prapashtesat e gjuhës shqipe», f. 31.

Shih edhe H. Pedersen, «Das Alb. Neutrum», f. 290-291.

Meshari, XXX/bis, XLIX/bis.

D.C., f. 188, 214.

C. P., pjesa I, I/III/24; pjesa II, II/I/ll.

Sipas Prof. E. Çabejt, emri bar «mund të jetë në thelb një neutër»; shih «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq»., 4/1960, f. 43.

Por disa emra të tjerë objektesh si !is-a, plep-a, etj. nuk pësojnë ndryshim gjinie në shumës. Rreth ndèrrimit të gjinisë së emrave në shumës në shqipe 95

Por edhe fshatra të mëdhenj (Shih J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e kra- hinës së Mallakastrës, në «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq»., 1962/3, f. 170.

Meshari LXII. Tek Buzuku, i cili në trajtë të pashquar e shkruan ashtë, ky em ër m und të jetë asnjanës.

Sp. Conf., f. 13.

P.sh. mishra të pjekurë, me kuptimin: desh të pjekur. (shih M. Totoni, E fol- m ja e Zagorisë, në «Bui. U.Sh.T., Seria Shk. Shoq»., 1962/1, f. 205.

Meshari, f. LXXXIV, LXIV.

D.C., f. 170; Sp. Conf., f. 400; D.C., f. 254.

Shih M ath. 20/33; 21/42, etj.

Shih shënimet 42, 43.

P.sh. shih G. De Rada, «Milosao», kangjeli XXIV: ata si. Po kështu edhe në Hora e Arbëreshëvet, në Siqili, sipas kumtimit të Prof. E. Çabejt.

Shih edhe W. Cimochowski, «Le Dialecte de Dushmani-, Poznan. 1951, f. 60

Rreth ndërrimit të gjinisë së emrave në shumës në shqipe vështruar edhe në përqasje me rumanishten

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information