Rreth muzikës shqiptare në kohën e Skënderbeut

Ramadan Sokoli

doi:10.62006/sf.v1i4.2832

Autorët

Ramadan Sokoli

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i4.2832

Abstract

Dihet se muzika, ashtu si të gjitha degët e arleve asht një pasqyrë e zhvillimit të shoqërisë në etapa të caktueme. Tue shfletue botimet e shumta për Skënderbeun, midis atyne pak të dhanave rreth artit e rreth kulturës së asaj kohe, nuk vërehet, mjerisht, ndonjë farë njof- timi për muzikën. As Fan Noli, me gjithë pregatiti en e tij muzikolo- gjike, nuk jep kurrfarë shënimi për të. Sidoqoftë, ne për të mund të parashtrojmë vetëm një syzim panoramik me njohunitë tona të tanishme.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Fan S. Noli, George Castrioti Scanderbeg, New York, 1947.
Teresa S. Favara, La Filosofia della Musica, Milano, 1940, f. 43.
Idem — ibidem.
Në aktet e një koncili roman të v. 743 lexohet se «mallkimi ka për të ra rabi cilindo që kremton kalendrat e janarit (et per vicos et plateas saltationes et choros conduca» ).
C. Nyrop, Istrioni, trovieri e Giullari, në «Storia dell’ epopea francese nel medioevo», Firenze, 1886, f. 76.
G. Gelcich, Le Zedda e la dinastia dei Balsidi, Spalato, 1899, f. 181; autr gjithashtu Dr. M. Sufflay, Die Kirchenzustände im vortürkischen Albanien — Zagreb 1915.
Lorenzo Tardo, L’antica melurgia bizantina, Grottaferrata, 1939, f. 111.
Marin Barleci: Historia e Skënderbeut, përkthyer nga Stefan I. Prifti, Tiranë 1Ö64.
Idem — ibidem f. 37.
Po aty, f. 143. Barleti na jep mjerisht vetëm në latinisht emërtimin e veglave por tue pershkrue deri diku edhe vetë cilësitë buçitëse («clangor») të tingujve.
Po aty, f. 409.
Në përkthimin shqip të veprës së masipërme të Barlecit çeket disa herë emni «bori», edhe kur auktori nuk cilëson ndonjë vegël të veçantë; p.sh. në librin III. f. 167 lexojmë: «Dha me njëherë urdhër t’u binin borijeve (përkthye lirisht nga origjinali «Signa canere jubet» f. 96); gjithashtu në librin V, f. 215, lexojmë: «Shumë nga tanët po i ndiqnin këmba këmbës e s’po u ndaheshin gjersa ra boria» (kurse origjinali f. 136 e ka tekstualisht «receptui dato»). Në të dy rastet kemi një figuré për mbledhjen e njerëzve nëpërmjet ndonjë zadhanësi, por pa cilësue shprehimisht ndonjë vegël. Gjithashtu në rastin e maposhtëm: «Skënderbeu ... duke urdhëruar që boria të jepte shenjën e terheqjes dhe që ushtarët e tij të pushonin betejën» (Libri X f. 403).
Ky emën me etimologjinë turke duket se do të ketë hy në gjuhën tonë para pushtimit osman, ose që në përpjekjet e para me turqit. meqë e kanë edhe arbëre- shet e Italisë Jugore, të cilët, siç dihet, u shpërngulën së këndejmi në shek. XV-XVI. Sa për kronologjinë e këtij emni në shqipe, shtojmë se për të parën herë e gjemë të botuem te vepra e Bogdanit «Cuneus prophctarum».
Pelikanidhes, Kastoria, II, Selanik, 1953 f. 92 dhe 237.
Franciscum Blanchum, Dictionarium Latino-Epiroticum, Romë, 1635.
Giovanni Sforza, Un viaggio attraverso i Balcani nel 1575, Siena, 1915.
Theiner, Vetera Monumenta S-lavorum Meridionalium, Zagabriae, 1875, vëll. II f. 218.
Dr. M. Sufflay, «Städte und Burgen Albaniens hauptsächlich Wahrend des Mittelalters», Vjenë 1924.
Kemi të dhana edhe nga shekulli XIII për kumonë alarmi në banesën e komandantit të kështjellës së Durrësit (shih Ljubic: Listine IX-131).
Thuhet se Juba ka pasë aso kohe kumonën më të madhe në të gjithë Arbënin.
M. Sirdani, Skanderbegu mbas gojëdhanash, Shkodër, 1926, f. 69-70.
Shih R. Sokoli, Veglat muzikore të popullit shqiptar. Botim i shtëpisë qën- drore të krijimtarisë popullorë, Tiranë 1966.
Shih Werner Bachmann, Die Anfänge des Streichinstrumentenspiels, Leipzig, 1964.
Përveç dëshmive ikonografike ejdhe të dhanat gjuhësore provojnë se lahuta përdorej nga populli ynë para pushtimit otoman: fjalën «lavutë» e kanë edhe arbë- reshët e Italisë.
L. von Thalloczy, Beitrage zur Siedlungsgeschichte der Balkan-halbinsel në «Illyrisch-Albanische Forschungen», München und Leipzig, 1916 — I — f. 21.
Për një përshkrim ma të hollësishëm të shumicës së këtyne veglave shih R. Sokoli, ibidem.
Një tjendje ende e pa kënaqshëme për këtë degë verehet edhe nëpër viset e tjera: në kongreset ndërkombëtare të muzikologjisë së këtyne viteve të fundit, disa kumtues tërhoqën vëmendjen e shkencëtarëve rreth mbrapambetjes së organo- grafis në humultimin e instrumetariumit të sferës bizantine (shih Emanuel Wurternitz, Die bildende Künste als Quelle für der Musikhistoriker, në «Raport of the eighth Congressi, Kassel, 1961, vëll. I).

References

Fan S. Noli, George Castrioti Scanderbeg, New York, 1947.

Teresa S. Favara, La Filosofia della Musica, Milano, 1940, f. 43.

Idem — ibidem.

Në aktet e një koncili roman të v. 743 lexohet se «mallkimi ka për të ra rabi cilindo që kremton kalendrat e janarit (et per vicos et plateas saltationes et choros conduca» ).

C. Nyrop, Istrioni, trovieri e Giullari, në «Storia dell’ epopea francese nel medioevo», Firenze, 1886, f. 76.

G. Gelcich, Le Zedda e la dinastia dei Balsidi, Spalato, 1899, f. 181; autr gjithashtu Dr. M. Sufflay, Die Kirchenzustände im vortürkischen Albanien — Zagreb 1915.

Lorenzo Tardo, L’antica melurgia bizantina, Grottaferrata, 1939, f. 111.

Marin Barleci: Historia e Skënderbeut, përkthyer nga Stefan I. Prifti, Tiranë 1Ö64.

Idem — ibidem f. 37.

Po aty, f. 143. Barleti na jep mjerisht vetëm në latinisht emërtimin e veglave por tue pershkrue deri diku edhe vetë cilësitë buçitëse («clangor») të tingujve.

Po aty, f. 409.

Në përkthimin shqip të veprës së masipërme të Barlecit çeket disa herë emni «bori», edhe kur auktori nuk cilëson ndonjë vegël të veçantë; p.sh. në librin III. f. 167 lexojmë: «Dha me njëherë urdhër t’u binin borijeve (përkthye lirisht nga origjinali «Signa canere jubet» f. 96); gjithashtu në librin V, f. 215, lexojmë: «Shumë nga tanët po i ndiqnin këmba këmbës e s’po u ndaheshin gjersa ra boria» (kurse origjinali f. 136 e ka tekstualisht «receptui dato»). Në të dy rastet kemi një figuré për mbledhjen e njerëzve nëpërmjet ndonjë zadhanësi, por pa cilësue shprehimisht ndonjë vegël. Gjithashtu në rastin e maposhtëm: «Skënderbeu ... duke urdhëruar që boria të jepte shenjën e terheqjes dhe që ushtarët e tij të pushonin betejën» (Libri X f. 403).

Ky emën me etimologjinë turke duket se do të ketë hy në gjuhën tonë para pushtimit osman, ose që në përpjekjet e para me turqit. meqë e kanë edhe arbëre- shet e Italisë Jugore, të cilët, siç dihet, u shpërngulën së këndejmi në shek. XV-XVI. Sa për kronologjinë e këtij emni në shqipe, shtojmë se për të parën herë e gjemë të botuem te vepra e Bogdanit «Cuneus prophctarum».

Pelikanidhes, Kastoria, II, Selanik, 1953 f. 92 dhe 237.

Franciscum Blanchum, Dictionarium Latino-Epiroticum, Romë, 1635.

Giovanni Sforza, Un viaggio attraverso i Balcani nel 1575, Siena, 1915.

Theiner, Vetera Monumenta S-lavorum Meridionalium, Zagabriae, 1875, vëll. II f. 218.

Dr. M. Sufflay, «Städte und Burgen Albaniens hauptsächlich Wahrend des Mittelalters», Vjenë 1924.

Kemi të dhana edhe nga shekulli XIII për kumonë alarmi në banesën e komandantit të kështjellës së Durrësit (shih Ljubic: Listine IX-131).

Thuhet se Juba ka pasë aso kohe kumonën më të madhe në të gjithë Arbënin.

M. Sirdani, Skanderbegu mbas gojëdhanash, Shkodër, 1926, f. 69-70.

Shih R. Sokoli, Veglat muzikore të popullit shqiptar. Botim i shtëpisë qën- drore të krijimtarisë popullorë, Tiranë 1966.

Shih Werner Bachmann, Die Anfänge des Streichinstrumentenspiels, Leipzig, 1964.

Përveç dëshmive ikonografike ejdhe të dhanat gjuhësore provojnë se lahuta përdorej nga populli ynë para pushtimit otoman: fjalën «lavutë» e kanë edhe arbë- reshët e Italisë.

L. von Thalloczy, Beitrage zur Siedlungsgeschichte der Balkan-halbinsel në «Illyrisch-Albanische Forschungen», München und Leipzig, 1916 — I — f. 21.

Për një përshkrim ma të hollësishëm të shumicës së këtyne veglave shih R. Sokoli, ibidem.

Një tjendje ende e pa kënaqshëme për këtë degë verehet edhe nëpër viset e tjera: në kongreset ndërkombëtare të muzikologjisë së këtyne viteve të fundit, disa kumtues tërhoqën vëmendjen e shkencëtarëve rreth mbrapambetjes së organo- grafis në humultimin e instrumetariumit të sferës bizantine (shih Emanuel Wurternitz, Die bildende Künste als Quelle für der Musikhistoriker, në «Raport of the eighth Congressi, Kassel, 1961, vëll. I).

Rreth muzikës shqiptare në kohën e Skënderbeut

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information