Mbi disa cështje të rendit të fjalëve në shqipen e sotme.

Autorët

  • Spiro Floqi

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i2.2858

Abstract

Çështja e rendit të fjalëve në fjali (të thjeshtë, të zgjeruar, në fjali të pavarura ose në fjali të varura) nuk ka qenë prekur thuajse fare nga studjuesit e sintaksës shqipe. Ka ekzistuar vetëm ndonjë thënje e shkë- putur për ndonjë rast të veçantë, si p.sh. për vendin e kryefjalës te «Gra- matika dhe sindaksa e gjuhës shqipe, sidomos e toskënishtes» e Ilia Dilo Shepërit (Vlorë 1927), të kallëzuesit në fjalitë e varura kohore, paraqitur nga K. Cipoja në «Sintaksën» e tij të botuar më 1952, dhe nga M. Domi në tekstin e sintaksës për shkollat e mesme (botimi i parë 1954) si dhe thënja e A. Dozonit po për këtë çështje në -«Manuel de la langue chkipe ou albanaise»-, botuar në Paris më 1879.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Claus Haebler, Eine albanische Worstellungsregel, «Münchener Studien zur Sprachwissenschaft», 1957, Heft 11 (f. 49-61).

  2. Nënvizimet brenda shembujve janë bërë prej nesh me qëllim që të duken më qartë fenomenet në shqyrtim në çdo rast.

  3. ΛΧΙΛΛ. A. ΤΖΑΡΤΖΛΝΟΥ, ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΙΣ (ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ), δεύτερη εκδοσις. ΤΟΜΟΣ Α Έν Άθήναις- 1946, ΤΟΜΟΣ Β' (ΑΝΑΤΥΠΩΣΙΣ), Έν Άθήναις- 1963.

  4. Me termin «fjali përcaktore shpjeguese pranemërore»· kemi quajtur fjalitë e varura lidhëzore (me që bashkohen me lidhëza) që kanë të bëjnë me një emër antécédent të fjalisë kryesore (prandaj edhe janë quajtur «pranemërore») dhe që kryejnë funksionin e përcaktimit. e cilësimit nëpërmjet të «shpjegimit», ftillësimit, konkretizimit të brendisë reale të emrit, i cili është përherë emër abstrakt dhe me semantikë të caktuar kumtimi, mendimi, opinioni ose te një gjendjeje të brendshme.

  5. A ΤΖΑΡΤΖΑΗΟΣ v.c. vil. II, Athinë 1963, fq. 276.

  6. (5) Po të shihet më afër çështja. fjala «πού» e greqishtes së re nuk funksionon gjith- monë si përemër lidhor, përmendës: si përemër lidhor ajo mund të funksionojë vetëm kur është kryefjalë a kundrinë e fjalisë së varur, por në raste të tjera ajo fjalë nuk përmend asgjë nga fjalia kryesore (emër a përemër), dhe funksioni li- dhës krvhet nëpërmjet të përemrave vetorë etj. që ndodhen në të, përndryshe do të vështirësohej pa masë kuptimi i saktë i marrëdhënjeve, ose ai do të bëhej i pamun- dur pa iu drejtuar kontekstit të mëparshëm. Ne greqishten e re. përdorimi i fjalës «πού» dhe konstruktet ku përdoret ajo (fjalitë «lidhore») përputhen çuditërisht me përdorimin dhe me konstruktin përkatës të persishtes moderne, ku fjala «Jce» ashtu si dhe fjala e greqishtes së re «πού» në disa raste, nuk është veçse një farë mjeti lidhës universal, një farë pjesëzë li- dhëse, një farë «shënje konvencionale» e varësisë së një fjalie nga një fjali tjetër. Funksionin e përmendjes së emrit a përemrit antécédent e kryejnë përemra të ndryshëm vetorë, me parafjalë a pa parafjalë, të cilët janë gjymtyrë të fjalisë së varur lidhore, kurse fjala lidhëse persisht «ke», greqisht «πού» nuk janë gjymtyrë të fjalisë së varur, veçse ndodhen përbrenda saj. / Shih: IO. A. PyÔHITOHK» CAOJKHbie npeAAO>Kei!HH c npHa&t om h li m onpeAeAHTeAbHbiM b coBpeMennoM nep- CHACKOM H3bIKe, MocKBa 1959, φ. 20-35.

  7. Fatkeqësisht nuk kemi njohuri për rezultatet e studimit të hollësishëm të rendit të fjalëve e të fjalive të shqipes me të cilin merrej akoma më 1957 autori i artikullit, sipas njoftimit të shënimit 14 me f. 61. Nuk dimë të jetë botuar gjë.

Downloads

Published

1969-03-01

How to Cite

Floqi, S. (1969). Mbi disa cështje të rendit të fjalëve në shqipen e sotme. Studime Filologjike, 1(2), 125–144. https://doi.org/10.62006/sf.v1i2.2858

Numër

No. 2 (1969): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.