Gjergj Zheji: ANDON ZAKO ÇAJUPI, Tiranë, 1966, 95 f,.

Abstract

Për veprën letrare dhe aktivitetin politik të A. Zako Çajupit, që kur ishte gjallë janë botuar shënime dhe artikuj, por figura e tij, si patriot e demokrat i shquar dhe si një ndër shkrimtarët kryesorë të Rilindjes kombëtai'e, u bë e njohur plotë- sisht dhe drejt vetëm pas çlirimit, kur trashëgimi kultural përparimtar i së ka- luarës u bë pronë e popullit. Në sajë të punës së studjuesve tanë u flakën tej pohimet e shkencës së paraçlirimit për Çajupin, si shkrimtar i lehtë dhe jo se- rioz, doli në dritë qartë fizionomia e tij prej demokrati konsekuent, kundër- shtar i betuar i bejlerëve, përkrahës i flakët i zhvillimit të Shqipërisë në rrugën e demokracisë dhe të përparimit shoqëror. Me gjithë distancën e madhe në ko- hë, që ndan epokën tonë nga epoka historike kur jetoi dhe punoi Çajupi, vepra e tij, që sjell me vete jehonën e aspiratave të vegjëlisë për çlirim kombëtar e shoqëror dhe të temperamentit të tij buçitës, është bërë e dashur dhe e afërt për masat tona punonjëse, për të cilat ai ushqente një dashuri të thellë dhe të sinqertë. Në studimet dhe artikujt 1, botuar pas çlirimit, u ndriçuan gjithashtu aspekte të reja, që lidhen me krijimtarinë letrare të poetit, me jetën dhe ve- primtarinë e tij patriotike, u zbuluan vepra të panjohura poetike.