Ndikimi i gjuhës shqipe mbi të folmet e fshehta në Bullgari

Autorët

  • Anton Pançev

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3162

Abstract

Marrëdhëniet gjuhësore bullgaro-shqiptare janë hulumtuar nga shumë studiues, që janë marrë kryesisht me të folmen e Mandricës dhe me gjuhën e rilindësve shqiptarë në Bullgari, nga njëra anë, dhe nga ana tjetër mund të themi se dominojnë hulumtimet mbi ndikimin e elementeve prej bullgarishtes në gjuhën shqipe. Interferenca midis këtyre dy gjuhëve ka përmasa dhe shtresa më të gjera, sepse edhe disa fjalë shqipe kanë hyrë në gjuhën bullgare, p.sh. caka/m që vjen nga fjala cak, ose cuca që vjen nga cucë2. Por, përveç fjalëve shqipe, relativisht të pakta në gjuhën standarde bullgare, ndikimi i shqipes shtrihet përtej këtyre shtresave gjuhësore dhe prek në mënyrë të gjerë një dukuri interesante gjuhësore – të ashtuquajturat të folme të fshehta. Shfaqja në jetën sociale e kësaj forme të të folmeve lidhet me nevojat profesionale dhe kulturore në hapësirën e gjerë ballkanike dhe përtej kufijve të saj. Zanatçinjtë, të cilët kanë shkuar në kurbet jashtë viseve të tyre, e kanë pasur nevojën që të flisnin midis tyre para punëdhënësve dhe klientëve të tyre pa u kuptuar nga të tjerët. Të bën përshtypje se bartësit e këtyre të folmeve kanë qenë kryesisht muratorë dhe në përgjithësi vendbanimet e tyre ndodheshin në rajonet malore ku kushtet për bujqësi nuk kanë qenë të volitshme dhe duhej të kërkonin mënyra të tjera për ta siguruar bukën për familjet e tyre3. Pra, lëvizjet e disa grupeve për shkaqe profesionale, e kanë krijuar këtë formë të sociolekteve.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Ky punim është realizuar në kuadër të projektit “Bullgarët në Ballkanin Perëndimor (100 vite para dhe pas Traktatit të Njojit)”, Fondi “Hulumtime Shkencore” № КП-06-H30/5.

  2. Асенова, П., Т. Кацори, У. Дукова, Някои думи от албански произход в български език. Балканско езикознание, 1, 1979, f. 67-68. 3 Стойков, Ст., Българска диалектология. София, 2002, f. 353.

  3. Гъбюв, П., Принос към българските тайни езици. СбНУ, ХVІ-ХVІІ, 1900, f. 842-875, f. 842.

  4. Стойков, Ст., vepër e cituar, f. 354.

  5. Bëhet fjalë për formimin e një lloji sociolektesh duke shtuar ndonjë rrokje përpara çdo fjale – shënimi im.

  6. Шишманов, И. Бележки за българските тайни езици и пословечки говори. СбНУ, ХІІ, С., 1895, f. 15-50.

  7. Po aty, f. 28.

  8. Po aty, f. 29.

  9. Мишев, А. Материали за говорите в Брацигово. СбНУ, ХІ, С., 1894, f. 181-187.

  10. Grup etnografik bullgar, që banon në një pjesë të jugut të Bullgarisë së sotme dhe në disa rajone të Greqisë Veriore – shënimi im.

  11. Po aty, f. 30; shih edhe Mishev, f. 187.

  12. Po aty, f. 31-33.

  13. Po aty, f. 37-39.

  14. Арнаудов, Н. Допълнителни бележки върху българските тайни езици и пословечки говори. Сборник за народни умотворения, наука и книжнина, XІ, С., 1898, f. 52-58.

  15. Po aty, f. 54.

  16. Недялков, Хр. Мещрегански език (Тайният зидарски говор в с. Скребатно и околните села). Родна реч, 1942, кн. 3-4, f. 24-32.

  17. Prapëseprapë, e folmja e këtij grupi fshatrash meriton më shumë vëmendje dhe do të shqyrtohet më gjerë, si edhe e folmja e Bracigovës.

  18. Недялков, Хр. Vepra e cituar, f. 24.

  19. Гъбюв, П. Vepra e cituar.

  20. Po aty, f. 844.

  21. Калайджиев, Ст. Ил. Няколко думи за тайния мещерски език. Në: Сборник Широка лъка – просветно огнище в Родопите. С., 1947, f. 236.

  22. Канев, К. Мещренски или мещерски език. - Në: Канев, К. Миналото на село Момчиловци, Смолянско. Принос към историята на Средните Родопи. С., 1975, f. 496-499.

  23. Po aty, f. 496-497.

  24. Po aty, f. 498-499.

  25. Шишков, Ст. Н. Принос за тайните езици в Родопите. Родопски напредък, кн. 5-6, 1908, f. 120-126.

  26. Po aty, f. 121.

  27. Po aty, f. 122.

  28. Po aty, f. 123.

  29. Po aty, f. 124.

  30. Шишков, Ст. До помашкото село Еръ-киприя в Тополовския проход. Родопски напредък, 1910, септември, кн. 1, f. 14.

  31. Po aty, f. 15.

  32. Керемедчиева, Сл. Говорът на Павелските майстори зидари. Проглас, 3, 1995, f. 15-27.

  33. Po aty, f. 15.

  34. Христов, Хр. Д. Дюлгерски език (Тайният зидарски говор в с. Горно Сахране). Родна реч, 1941, кн. 5, f. 214-220.

  35. Po aty, f. 215.

  36. Po aty, f. 217-219.

  37. Иванов, Иван Г. Думи от тайния зидарски говор в с. Мраченик, Карловско. Българска диалектология, кн. 7, С., 1974, f. 229-231.

  38. Po aty, f. 229.

  39. Po aty, f. 229-230.

  40. Арнаудов, Н. Таен терзийски език. Думи от незидарски говори – СбНУ ХХІІ-ХХІІІ, 1906-1907, ч. 1, f. 1-6.

  41. Po aty, f. 1.

  42. Шишманов, И. Vepër e cituar, f. 34-37.

  43. Po aty, f. 41.

  44. Воденичаров, П. Езиково взаимодействие в един таен говор (говора на слепците-просяци от село Добърско, Разложко). Съпоставително езикознание, 2, 1988, f. 23-26.

  45. Po aty, f. 24.

  46. Po aty, f. 25.

  47. Стоилов, Хр. Тайни езици и пословечки говори. ІІ. Пословечки говори. Сб. НУНК, ХХХVІ, С., 1926, f. 164-173.

  48. Шишманов, И. Vepër e cituar, f. 38.

  49. Стоилов, Хр. Vepër e cituar, f. 168.

  50. Po aty, f. 169.

  51. Аргиров, С. Към българските тайни езици (Брациговски мещровски (дюлгерски) и чалгъджийски таен език). Сборник на българското книжовно дружество в София, кн. 1, дял 2, 1901, f. 3-41.

  52. Кънчев, И. Таен зидарски говор от с. Смолско, Пирдопско. Известия на Института за български език, 4, 1956, f. 369-410.

  53. Po aty, f. 382.

  54. Иванов, Й. Ник. Гоцеделчевският мещругански говор. Българска диалектология. Проучвания и материали, кн. 7, С., 1974, f. 197-228.

  55. Po aty, f. 212.

  56. Аргиров, С. Vepër e cituar, f. 7.

  57. Po aty, f. 8.

  58. Po aty, f. 37.

  59. Кънчев, И. Vepër e cituar, f. 374.

  60. Po aty, f. 375.

  61. Po aty, f. 377.

  62. Po aty, f. 378.

  63. Po aty, f. 382.

  64. Po aty, f. 379.

  65. Po aty, f. 380-382.

  66. Po aty, f. 383.

  67. Po aty, f. 384.

  68. Po aty, f. 385.

  69. Иванов, Й. Ник. Vepra e cituar, f. 198.

  70. Шишманов, И. Vepra e cituar, f. 40.

  71. Иванов, Й. Ник. Vepra e cituar, f. 199.

  72. Po aty, f. 200.

  73. Po aty, f. 203.

  74. Po aty, f. 208.

  75. Po aty, f. 211.

  76. Po aty, f. 212.

  77. Po aty, f. 213.

  78. Po aty, f. 212.

  79. Po aty.

  80. Po aty, f. 213.

  81. Po aty, f. 214.

  82. Po aty, f. 215.

  83. Асенова, Петя, Тома Кацори, Уте Дукова. Към характеристиката на тайните говори в България. Съпоставително езикознание, 1, 1984, f. 29-43.

  84. Po aty, f. 30.

  85. Po aty.

  86. Po aty, f. 33.

  87. Po aty.

  88. Po aty, f. 34.

  89. Po aty.

  90. Po aty, f. 35.

  91. Po aty, f. 36.

  92. Карастойчева, Цветана. Семантична организация на лексемата в тайния зидарски говор: По материал от Родопската област. Език и литература, 4, 1992, f. 87.

  93. Po aty.

  94. Po aty, f. 92.

  95. Po aty, f. 91.

  96. Иванов, Й. Ник. Vepra e cituar, f. 203.

  97. Асенова, Кацори, Дукова. Vepra e cituar, f. 29.

  98. Po aty, f. 30.

  99. Тайният език на дюлгерите от Момчиловци, 03.07.2020, Веселина Божилова. https://www.dw.com/bg/%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%82-%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D1%8E%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BE%D1%82-%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B8/av-54038848. Qasja e fundit më 20 gusht 2020.

  100. Яранов, Д. Преселническо движение на българи от Македония и Албания към източните български земи през 15 до 19 век. Македонски преглед, 2-3, 1931, f. 63-116. 102 Ηикνв, Д. Ив. Преселници от Македония в Чепинското корито. Македонски Преглед, 3, 1933, f. 37-48.

Downloads

Published

2019-12-07

How to Cite

Pançev, A. (2019). Ndikimi i gjuhës shqipe mbi të folmet e fshehta në Bullgari. Studime Filologjike, 1(3-4), 173–194. https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3162

Numër

No. 3-4 (2019): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.