Filologjia e teksteve shqipe dhe zhvillimi i saj deri në ditët tona: Vështrim i përgjithshëm

Autorët

  • Anila Omari

Abstract

Studimet filologjike tekstuale shqiptare kanë një traditë të vonë zhvillimi, dhe kjo ka arsyet e veta, ku në radhë të parë rendisim fillesat relativisht të vona të shkrimit shqip. Këtë gjendje e pati vënë re në kohën e tij filologu i shquar francez Mario Roques (Rok), i cili shprehej se, ndërsa studimet gjuhësore shqiptare kanë ecur përpara, filologjia shqipe, përkundrazi, është ende në fillimet e veta.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Një paraqitje të gjendjes së botimeve kritike në Shqipëri me përpjekje edhe për analizimin e shkaqeve të prapambetjes në këtë fushë ka bërë Merita Bruci, “Botimet kritike në Shqipëri – misioni i papërmbushur i filologjisë shqipe”, në: Studi sull’Europa Orientale, a cura di I.C. Fortino – E. Çali, Napoli, 2007, f. 403-416.

  2. M. Roques, Le dictionnaire albanais de 1635, Paris, 1932, f. 7-9.

  3. Shih p.sh. Fjalori i anglishtes i Oxford-it: “Dega e dijes që merret me strukturën, zhvillimin historik dhe marrëdhëniet e një gjuhe ose të gjuhëve”, Fjalori i gjermanishtes Wahrig: “Shkenca gjuhësore dhe letrare” (Sprach- und Literaturwissenschaft).

  4. Khs. B. Demiraj, Zur Entdeckung von Buzukus “Missale” in der ersten Hälfte des 18. Jh.s, në: “Nach 450 Jahren. Buzukus Missale und seine Rezeption in unsere Zeit”, Akten der 2. Deutsch-Albanischen Kulturwissenschaftlichen Tagung in München - 14.-15. Oktober 2005, në serinë “Albanische Forschungen” vëll. 25, Wiesbaden 2007, f. 289 – 299.

  5. Shih B. Demiraj, “Një dorëshkrim ritual në gjuhën tonë” që duhet kërkuar, Hylli i Dritës, nr. 1, 2007. Shkodër, f. 30-37.

  6. Khs. E. Çabej, “Hyrje” në:”Meshari” i Gjon Buzukut (1555). Botim kritik, Pjesa e parë – Hyrje dhe transliterim, Tiranë, 1968, f. 7.

  7. Në Rivista indo-greco-italica, XVI/1, 1932.

  8. M. La Piana, Il catechismo albanese di Luca Matranga (1952), në: Roma e l’Oriente, Rivista criptoferratense per l’unione delle Chiese, viti II, vëll. III, prill 1912, Badia Greca di Grottaferrata; viti II, vëll. IV, maj-tetor 1912; Po ai, Il catechismo albanese di Luca Matranga (1952), da un antico manoscritto vaticano, Grottaferrata, 1912.

  9. Vorf Dukagjini, “Perdorimi i ë n’shkrim t’giuhës shqype”, HD, I (1914), nr. 8, f. 242 shën. 3.

  10. D. N. Gazulli, “Gjurmime mbi veprën e Dom Gjon Buzukut”, HD, V (1924), nr. 10, f. 434.

  11. “Bibljografi. Libri i Dom Gjon Buzukut, i shtypun në vjetë 1555”, HD, II (1921), nr. VII, f. 330-332.

  12. J. Rrota, “Ma të parat kopje të fotografueme të Mesharit të Buzukut ndë Shqipëni”, Nëndori, nr. 3, 1955, f. 76-79.

  13. J. Rrota, “Monumenti mâ i vjetri i Gjuhës Shqype. D. Gjon Buzuku (1555)”, HD, VI (1930), nr. 1, f. 33-53, me faksimilen e kolofonit; “Prej librit të Buzukut (1555)”, VI (1930), nr. 2, f. 108-114; VI (1930), nr. 4, f. 231-238; VI (1930), nr. 5, f. 292-300; VI (1930), nr. 10, f. 569-576; VI (1930), nr. 12, f. 671-680.

  14. “Gjyqi i linguistëve të huejë për rreth librit të Buzukut”, HD, VI (1930), nr. 3, f. 143-154.

  15. J. Rrota, “Per rreth botimit të dorëshkrimit shqyp të shekullit XIV”, HD, VI (1930), nr. 7-8, f. 402-411.

  16. J. Rrota, “Shkrimtari mâ i vjetri i Italo-Shqyptarvet, Lukë Matranga (1592)”, HD, VII (1931), nr. 8, f. 505-522.

  17. J. Rrota, “Per historin e alfabetit shqyp”, HD, VII (1931), nr. 12, f. 676-684; VIII (1932), nr. 3, f. 123-129; VIII (1932), nr. 5, f. 223-230; VIII (1932), nr. 7-8, f. 341-350; IX (1933), nr. 9-10, f. 464-474; IX (1933), nr. 11, f. 514-518; X (1934), nr. 1, f. 15-21; X (1934), nr. 3, f. 140-147; X (1934), nr. 11, f. 529-535; XI (1935), nr. 1, f. 8-19; XII (1936), nr. 2, f. 61-67; XII (1936), nr. 4, f. 171-176.

  18. HD, XVI (1940), nr. 10-11, f. 498-515; XVII (1941), nr. 1-2, f. 46-57; 3-5, f. 171-177.

  19. Lef Nosi, “Dhaskal Todhri”, Kopështi Letrar, Elbasan, 1918, nr. 1, f. 13-14; nr. 2 f. 13; nr. 3, f. 8; nr. 4, f. 11; nr. 5, f. 2; gjashtë faqet e para nga Mesha e Shën Gjon Gojartit.

  20. S. Riza, Fillimet e gjuhësisë shqiptare, Prishtinë, 1952.

  21. N. Ressuli, Il “messale” di Giovanni Buzuku, Riproduzione e trascrizione. Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, 1958.

  22. K. Cipo, “Një sy rreth dorëshkrimit të Simonit”, Studime Filologjike, nr. 1, 1964, f. 183-188.

  23. Dh. Shuteriqi, Anonimi i Elbasanit. Shkrimi shqip në Elbasan në shekujt XVIII-XIX dhe Dhaskal Todhri, në: Buletin i Institutit të Shkencavet, Tiranë 1949, 1, f. 33-54.

  24. Dh. Shuteriqi, “Shkrime të Dhaskal Todhrit dhe të pasardhësve të tij elbasanas, shoqëruar me fjalorin e shkrimeve të Todhrit”, Buletin i Shkencave Shoqërore, nr. 1, 1951, f. 165-197. Po ai, “Dhaskal Todhri”, Buletin i Institutit të Shkencavet, nr. 4, 1954.

  25. I. Zamputi, Disa shënime rreth alfabetit të dorëshkrimit të Anonimit elbasanas, në: Buletin i Institutit të Shkencavet, Tiranë 1949.

  26. I. Zamputi, “Dorëshkrimi i anonimit të Elbasanit, Transliterim, transkriptim dhe koment”, Buletin i Institutit të Shkencavet, Tiranë, 1951.

  27. G. Svane, “Formimi i gjuhës letrare te “Speculum Confessionis” e Budit, Studime filologjike, Po ai, “How to read “Speculum Confessionis?”, Studia Albanica, nr. 1, 1980, f. 121-179. Gjithashtu me studimin e Budit e të gjuhës së tij janë marrë edhe K. Cipo, M. Domi, S. Riza, I. Zamputi, E. Çabej, K. Ashta etj.

  28. Vincenc Malaj, Kuvendi i Arbënit, Rilindja, Prishtinë, 1998.

  29. R. Ismajli, Gjuha shqipe e “Kuvendit të Arbënit”, Rilindja, Prishtinë, 1985.

  30. M. Mandalà, “Il Dittionario del Da Lecce e i turchismi in albanese (sec. XVII-XVIII)”, në Albanica 10, Quaderni di Lingua e Letteratura Albanese, Palermo, 1995.

  31. M. Mandalà, “L’opera inedita di Francesco Maria Da Lecce: Il Dittionario italo-albanese (1702)”, në Atti del 2 Seminario Internazionale di Studi Albanesi, a cura di Francesco Altimari, Quaderni del Dipartimento di Linguistica, 14, Albanistica, Rende, 1997.

  32. Blerina Suta, Faqe të panjohura nga vepra e Pjetër Budit (1618-1622), Onufri, Tiranë, 2016.

  33. N. Borgia, Pericope evangelica in lingua albanese del sec. XIV, Grottaferrata, 1930.

  34. K. L. Maynard, “‘I want to buy it’ in the albanian Glossary of Arnold von Harff”, Transcactions of the Philological Society, vol. 107: 2 (2009), , f. 231-252.

  35. B. Demiraj, “Mallkimi i epirotit (1483)”, Hylli i Dritës, nr. 1, 2012.

  36. Peter Bartl & Martin Camaj, “Ein Brief in albanischer Sprache aus Gashi vom Jahre 1689”, në: Zeitschrift für Balkanologie, nr. 5, 1967, f. 23-33.

  37. B. Demiraj & Peter Bartl: La lettera dei frati di Pulati (1761), il suo sfondo storico ed il suo posto nella cultura della scrittura albanese, në: “Nordalbanien – L’Albania del Nord. Linguistisch-kulturhistorische Erkundungen in einem unbekannten Teil Europas” (Hrsg. Monica GENESIN & Joachim MATZINGER) Hamburg 2009, f. 63-79.

  38. Shih B. Demiraj, Zef Skiroi në kulturën e shkrimit shqip të shek. XVIII, në: “Studime” 12 [2005] 67 – 97, Prishtinë 2006.

  39. K. Luka, Letërkëmbimi i firmës tregtare Bianku-Çoba, 1877-1878, përgatitur nga K. Luka, Ombra GVG, 2000.

  40. Kjo autore jep edhe të dhëna për botimin e trashëgimisë letrare me alfabet arab nga nacionalistët shqiptarë në periudhën e Rilindjes, shih: G. Abazi-Egro, “Trashëgimia letrare dhe procesi i kombformimit modern tek shqiptarët”, Studime filologjike, nr. 3-4, 2015, f. 173-188, në shtyp.

  41. R. Elsie, “Albanian literature in the Moslem tradition. Eighteenth- and early nineteenth century Albanian writing in Arabic Script, në: Oriens. Journal of the International Society for Oriental Research, Leiden, 1992, nr. 33, f. 287-306; Po ai, “Albanian alphabet in Greek Script. The eighteenth- and early nineteenth century Orthodox tradition writing”, në Byzantine and modern Greek Studies, Birmingham, nr. 15, 1991, f. 20-34.

  42. Xh. Lloshi, Përkthimi i V. Meksit dhe redaktimi i G. Gjirokastritit 1819-1827, Onufri, Tiranë, 2012.

  43. Sh. Sala, Fjalori italisht-greqisht-shqip i Thimi Mitkos, I Dorëshkrimi origjinal, II Transliterimi dhe fjalësi shqip, Westprint, Tiranë, 2013.

  44. Dh. Qiriazi, Thimi Mitko, Fjalëtore shqip-gërqisht gërqisht-shqip dhe ndihmesa të tjera leksikografike, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2014.

  45. E. Çabej, “Tekstet e vjetra shqipe dhe disa kritere rreth botimit të tyre”, BUSHT SSHSH, nr. 2, 1959, ribotuar në: Studime Gjuhësore VI, Prishtinë, 1977, f. 329-339.

  46. Një metodë të tillë me tre riprodhime të tekstit, fotostatik, diplomatik e interpretues, e zbatuan së pari Schirò – Petrotta, me sugjerimin e Francesco Ribezzos, në botimin e pjesëve biblike nga “Meshari” në revistën Indo-Greco-Italica në vitet 1932-33.

  47. S. Riza, “Fillimet e gjuhësisë shqiptare”, në: Vepra 1, ASHAK, Prishtinë, 1996, f. 265.

  48. G. Svane, “How to read “Speculum Confessionis?”, art. i cit., f. 152.

Downloads

Published

2016-06-09

How to Cite

Omari , A. (2016). Filologjia e teksteve shqipe dhe zhvillimi i saj deri në ditët tona: Vështrim i përgjithshëm. Studime Filologjike, 1(1-2), 5–30. Retrieved from https://albanica.al/studime_filologjike/article/view/3546

Numër

No. 1-2 (2016): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2024 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.