Doktrina e Kërshtenë e Gjon Nikollë Kazazit (1743), një sintezë katekeze e didaktike

Evalda Paci

Autorët

Evalda Paci

Abstract

Doktrina e kërshtenë e përpiluar nga Gjon Nikollë Kazazi (1743) i përket një konteksti më vete sa i takon periudhës në të cilën sheh dritën e shtypit, gjithashtu dhe destinacionit dhe përmasave modeste të vëllimit të saj. Bëhet fjalë për një nga ndërmarrjet më të rëndësishme që synojnë të përafrojnë me realitetin shqiptar Doktrinën e kërshtenë, rëndësia e së cilës rinënvizohet me punimet e Aktet pasuese të Koncilit të Trentit dhe gjithashtu me botimin e ribotimin e Katekizmit të Roberto Bellarminos.

Downloads

Download data is not yet available.

References

G. Petrotta, Popolo, lingua e letteratura albanese (a cura di M. Mandalà), Edizioni Mirror, Palermo, 2003, f. 98: Questo è l’antichissimo Messale Albanese per antichità tutto stracciato che S.E. l’Arcivescovo di Scopia Monsignor Don Giovanni Battista di Nicola Casasi, albanese di Giacova, verso l’anno 1740 aveva con meraviglia visto a Roma nel Collegio di Propaganda. Volle da esso trascrivere di proprio pugno un esemplare dell’ultima pagina, lieto di mandarlo in dono all’inclito P. Giorgio Guzzetta, fondatore del Seminario albanese in Palermo e di altri Istituti albanesi, prototipo delli spiriti magnanimi e dell’animo e della generosità della nazione albanese.
B. Demiraj, Jeta dhe trashëgimia e Gjon P. Nikollë Kazazit, Botime Françeskane, Shkodër, 2013, f. 105-108. Sqarojmë që në këtë trajtesë tonën nuk ndalemi në çështjen e prioritetit të zbulimit të librit të Gjon Buzukut. Kemi vënë në dukje ashtu si studiues të mëparshëm qëndrimin apo gjykimin e Kazazit në lidhje me natyrën komplekse përmbajtësore të këtij libri.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006; B. Demiraj, Jeta dhe trashëgimia e Gjon P. Nikollë Kazazit, Botime Françeskane, Shkodër, 2013, f. 105 v.
Dottrina Cristiana del Card. Bellarmino, della Compagnia di Gesù, tradotta in albanese dal P.G.Guagliata, della stessa compagnia, Roma, coi tipi della S.C.De Propaganda Fide, 1845.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 372: Falemi Mbrī hirplota, zotyn me ty. Bēkuem je permbī gjith grā e bēkuem fruiti i barkut tit, Jesus. Sheinteja Mbrī, e Ama e Tinëzot, lutu per nē faitoret tashti e nde fill t morts san. Amen.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 372: Bukėn tan të përdiçmen epnae sod e na ndije neve dettyret tona, posi na ndijeim detoreset tan.
Për shfaqjet përkatëse të paradigmës së sipërcituar shih dhe B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 369-370.
Shih gjithashtu dhe përdorimin përkatës për Trininë shenjte në tekstet e Kazazit, në B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 376: Zoti i Shendritat, nji i vetmi e i vėrteti Zotyn, epma ndihmėn tande tė dves mir me nji mort sheinte. (Ky përdorim është një rikonfirmim i një nocioni themelor në të tilla variante doktrinare, në të cilat theksohet njëherësh njinia e trinia e Hyjit.)
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 383: Lum ata qi jen tė paqs, se kan me u kiueutun bīt e Hyit.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 377: Prindia janë dėtuer me i rritun e me i mbaitun fėmīn e vet nde tmer˜t Tinėzot, me i mpsuom me lutun Tenėzotn, qish ėnsht nevoi e qish duhet per t’ū refyem mir e me u kunguem e tiera kafsh qi jen tė nevoishime pėr tė shelbuom.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 369.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 365.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 369: Me mbaruem pendesėn qi te ja kēt urdhënuom refyesi.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 372.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 380.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 371.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 364: Kush të vēn mbas sheintit Sakrament, kur shpihet të sëmunët, ka pēs viet ndijes.
B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 368: Fēja i përket Tinëzot, se ban qi të besoim gjithqish kā kallëzuem Zotyn i vërteti Sheintes Kish.
Të vihet re p.sh., përshtatja e emrit mort me një mbiemër femëror, si në shembullin e mëposhtëm, botim kritik i cituar, f. 376: Ruoim kėtė nat prei mortiet sė pakuituome e sė pāpritme e prei gjith mpkatesh...gjithashtu, po aty: ..epma ndihmėn tande tė dves mir me nji mort sheinte.
Meshari i Gjon Buzukut, botim kritik përgatitur nga Eqrem Çabej, Tiranë, 1968, f. 369. Shih për më tepër në brendi të këtij teksti nga libri i Buzukut dhe përdorimin e kompozitës zemërëdëlirë: Bekuom ata qi janë zemërëdëlirë, përse ata të shohënë Tenëzonë.
B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 382-383.
B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 362: Kur të dro zembëra të mos jēsh ndë ndonji fai, thuei me zemër të penduome: Banmë mëshërier, o Zot, për të madhet mëshëriert tande. Po pendohem me gjith zembër se të kam fëjyem e po përmëtonj, mā para me kien dvekun, se mā me të fëjyem. Se po të due, o Zot, me gjith zember përmbī gjith kafsh.
Shih në veçanti Decem precepta Dei, në Meshari i Gjon Buzukut, botim kritik përgatitur nga Eqrem Çabej, Tiranë, 1968, f. 61 v.
Për të përforcuar dhe idenë e ecurisë së traditës shkrimore të gjuhës sonë në këtë periudhë kohore, do të ricitonim një konsideratë shumë domethënëse të studiuesit Bardhyl Demiraj në lidhje me rëndësinë e kësaj vepre, që ka të bëjë me faktin që kodi alfabetik i prezantuar nga Kazazi në këtë libërth, dëshmon më së miri një vijimësi të risuar të traditës së shkrimit shqip të zhvilluar nga Buzuku dhe Matranga. Shih për më tepër B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 128: ...të njëjtin kod përdor po në këtë periudhë e po në Romë, edhe arbëreshi pianiot Zef Skiro (=Joseph Schirò), arqipeshkëv in partibus i Dioqezës së Durrësit dhe vizitor apostolik i Himarës (Demiraj 2005). E kjo është një tjetër dëshmi që tumir tezën e “ekzistencës” së marrëdhënieve kulturore ndërmjet mjediseve arbëreshe dhe shqiptare qysh në fillimet e shek. XVIII” (Mandalà 1994), dëshmi që i rrit edhe më shumë vlerën dhe rëndësinë studimit të doracakut “Doktrina e Kërshten” (Romë 1743) me autor Gjon Nikollë Kazazin, të cilën e kemi bërë objekt studimi në pjesën e dytë të këtij punimi.

References

G. Petrotta, Popolo, lingua e letteratura albanese (a cura di M. Mandalà), Edizioni Mirror, Palermo, 2003, f. 98: Questo è l’antichissimo Messale Albanese per antichità tutto stracciato che S.E. l’Arcivescovo di Scopia Monsignor Don Giovanni Battista di Nicola Casasi, albanese di Giacova, verso l’anno 1740 aveva con meraviglia visto a Roma nel Collegio di Propaganda. Volle da esso trascrivere di proprio pugno un esemplare dell’ultima pagina, lieto di mandarlo in dono all’inclito P. Giorgio Guzzetta, fondatore del Seminario albanese in Palermo e di altri Istituti albanesi, prototipo delli spiriti magnanimi e dell’animo e della generosità della nazione albanese.

B. Demiraj, Jeta dhe trashëgimia e Gjon P. Nikollë Kazazit, Botime Françeskane, Shkodër, 2013, f. 105-108. Sqarojmë që në këtë trajtesë tonën nuk ndalemi në çështjen e prioritetit të zbulimit të librit të Gjon Buzukut. Kemi vënë në dukje ashtu si studiues të mëparshëm qëndrimin apo gjykimin e Kazazit në lidhje me natyrën komplekse përmbajtësore të këtij libri.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006; B. Demiraj, Jeta dhe trashëgimia e Gjon P. Nikollë Kazazit, Botime Françeskane, Shkodër, 2013, f. 105 v.

Dottrina Cristiana del Card. Bellarmino, della Compagnia di Gesù, tradotta in albanese dal P.G.Guagliata, della stessa compagnia, Roma, coi tipi della S.C.De Propaganda Fide, 1845.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 372: Falemi Mbrī hirplota, zotyn me ty. Bēkuem je permbī gjith grā e bēkuem fruiti i barkut tit, Jesus. Sheinteja Mbrī, e Ama e Tinëzot, lutu per nē faitoret tashti e nde fill t morts san. Amen.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 372: Bukėn tan të përdiçmen epnae sod e na ndije neve dettyret tona, posi na ndijeim detoreset tan.

Për shfaqjet përkatëse të paradigmës së sipërcituar shih dhe B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 369-370.

Shih gjithashtu dhe përdorimin përkatës për Trininë shenjte në tekstet e Kazazit, në B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 376: Zoti i Shendritat, nji i vetmi e i vėrteti Zotyn, epma ndihmėn tande tė dves mir me nji mort sheinte. (Ky përdorim është një rikonfirmim i një nocioni themelor në të tilla variante doktrinare, në të cilat theksohet njëherësh njinia e trinia e Hyjit.)

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 383: Lum ata qi jen tė paqs, se kan me u kiueutun bīt e Hyit.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 377: Prindia janë dėtuer me i rritun e me i mbaitun fėmīn e vet nde tmer˜t Tinėzot, me i mpsuom me lutun Tenėzotn, qish ėnsht nevoi e qish duhet per t’ū refyem mir e me u kunguem e tiera kafsh qi jen tė nevoishime pėr tė shelbuom.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 369.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 365.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 369: Me mbaruem pendesėn qi te ja kēt urdhënuom refyesi.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 372.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 380.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 371.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 364: Kush të vēn mbas sheintit Sakrament, kur shpihet të sëmunët, ka pēs viet ndijes.

B. Demiraj, Gjon Nikollë Kazazi dhe “Doktrina” e tij, Botime ASHAK, Prishtinë, 2006, f. 368: Fēja i përket Tinëzot, se ban qi të besoim gjithqish kā kallëzuem Zotyn i vërteti Sheintes Kish.

Të vihet re p.sh., përshtatja e emrit mort me një mbiemër femëror, si në shembullin e mëposhtëm, botim kritik i cituar, f. 376: Ruoim kėtė nat prei mortiet sė pakuituome e sė pāpritme e prei gjith mpkatesh...gjithashtu, po aty: ..epma ndihmėn tande tė dves mir me nji mort sheinte.

Meshari i Gjon Buzukut, botim kritik përgatitur nga Eqrem Çabej, Tiranë, 1968, f. 369. Shih për më tepër në brendi të këtij teksti nga libri i Buzukut dhe përdorimin e kompozitës zemërëdëlirë: Bekuom ata qi janë zemërëdëlirë, përse ata të shohënë Tenëzonë.

B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 382-383.

B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 362: Kur të dro zembëra të mos jēsh ndë ndonji fai, thuei me zemër të penduome: Banmë mëshërier, o Zot, për të madhet mëshëriert tande. Po pendohem me gjith zembër se të kam fëjyem e po përmëtonj, mā para me kien dvekun, se mā me të fëjyem. Se po të due, o Zot, me gjith zember përmbī gjith kafsh.

Shih në veçanti Decem precepta Dei, në Meshari i Gjon Buzukut, botim kritik përgatitur nga Eqrem Çabej, Tiranë, 1968, f. 61 v.

Për të përforcuar dhe idenë e ecurisë së traditës shkrimore të gjuhës sonë në këtë periudhë kohore, do të ricitonim një konsideratë shumë domethënëse të studiuesit Bardhyl Demiraj në lidhje me rëndësinë e kësaj vepre, që ka të bëjë me faktin që kodi alfabetik i prezantuar nga Kazazi në këtë libërth, dëshmon më së miri një vijimësi të risuar të traditës së shkrimit shqip të zhvilluar nga Buzuku dhe Matranga. Shih për më tepër B. Demiraj, botim kritik i cituar, f. 128: ...të njëjtin kod përdor po në këtë periudhë e po në Romë, edhe arbëreshi pianiot Zef Skiro (=Joseph Schirò), arqipeshkëv in partibus i Dioqezës së Durrësit dhe vizitor apostolik i Himarës (Demiraj 2005). E kjo është një tjetër dëshmi që tumir tezën e “ekzistencës” së marrëdhënieve kulturore ndërmjet mjediseve arbëreshe dhe shqiptare qysh në fillimet e shek. XVIII” (Mandalà 1994), dëshmi që i rrit edhe më shumë vlerën dhe rëndësinë studimit të doracakut “Doktrina e Kërshten” (Romë 1743) me autor Gjon Nikollë Kazazin, të cilën e kemi bërë objekt studimi në pjesën e dytë të këtij punimi.

Doktrina e Kërshtenë e Gjon Nikollë Kazazit (1743), një sintezë katekeze e didaktike

Autorët

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information