The regional spread of albanian slavisms and their place in the standard albanian lexicon
DOI:
https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3158Abstract
The Slavic elements of Albanian reflect, among other things, the way the Slavs settled in the Albanian-speaking territories. Field research of Slavic borrowings shows that their geographical spread has a regional character, thus coinciding with the areas of more intensive contacts of Slavic and Albanian populations. These are generally the border areas of the Albanian territory, in which we find a relatively large number of Slavisms, while in the interior areas Slavisms are rarer. Additionally, it is important to note here that the lexical meaning of Albanian Slavisms indicates that this corpus is mostly connected to aspects of rural life in the villages across the border areas. Despite their local and rural character, a significant number of Slavisms have become part of the fund of the common language and the standard Albanian language. Some of these lexemes that have been generalized in the language were originally of a specific dialect. The study of the language of old Gheg Albanian texts helps us to obtain the earliest written evidence of the entry of certain Slavisms into Albanian. By comparing these Slavisms with the state of their dialectal distribution in the territory of Albanian, we can determine the dialectal origin of the spread of a Slavism in other dialects. In this way we can specify the northern Gheg origin of some Slavisms that today are widespread in the territory of Albanian and are part of the standard language. The paper analyses a corpus of several different words of the standard language whose presence in old Albanian texts (XVI-XVII centuries) indicate that they originally belonged to the north Gheg dialect, showing thus the path of the spread of Slavisms in the literary written language up to the standard Albanian language . These results show that the Slavic element of Albanian should not be viewed as being undifferentiated, but based on its specific weight in the Albanian lexicon, with some of it having penetrated in the general use of the language and some being limited in restricted local use.Downloads
References
-
Shih A. Omari, Marrëdhëniet gjuhësore shqiptaro-serbe, QSA, IGJL, Botimet albanologjike, Tiranë, 2012.
-
Shih Xh. Ylli, “Mbi disa huazime leksikore sllave në të folmet juglindore të shqipes”, Studime filologjike, 1988/2, f. 151; Po ai, Das slavische Lehngut im Albanischen, 1. Teil Lehnwörter, Slavistische Beiträge 350, München, 1997.
-
Të dhënat për Malësinë e Tiranës janë marrë nga prof. Seit Mansaku, me origjinë nga Shupali i Dajtit.
-
Kështu fjala gëmushë në Malësi të Madhe, Bajzë e Dukagjin del gërmushë, ndërsa në Mirditë gjëmushkë, me ndërrimin karakteristik g>gj të kësaj krahine; fjala gozhup në Dajç shqiptohet gozhun, në Gash gozhuf, në Shkrel kozhup e kozhun; fjala jarm “zgjedhë” në Çerem dëgjohet arëm, fjala kllukë del edhe në format kjukë, klluq dhe llukë; fjala mrraulë në Malësi të Madhe shfaqet edhe si mrragël e mrravël, në Dajç e në Mërtur të Gurit mrrelë e në Shkrel mrraçë; fjala memec del edhe nemec (Valbonë, Mërtur i Gurit) e manec (Shupal); paskajë del edhe në format paskaq, paskall e biskaq; rok “afat” në Valbonë e Mërtur të Gurit shqiptohet orok; sqotë del edhe me trajtat skllotë e sllotë etj.
-
Po kështu nga një krahinë në tjetrën vihen re edhe ndryshime e zhvillime kuptimore. P.sh. gozhup në Mirditë ka kuptimin “fletët që mbulojnë kallirin e misrit”; strokë “sëmundje e bagëtisë; zgjebe” në Mirditë ka kuptimin “leshi i gjatë që i lihet dashit të kumborës”; resit “fshij, shlyej” në Gjadër del me kuptimin “mbaroj, zgjidh, kryej”, që është edhe më afër kuptimit të serbokroatishtes rešiti “zgjidh”; ograjë del me kuptime të ndryshme në zona të ndryshme: “pyll i vogël me kullotë”, “livadh malor”, “vathë berrash për të shtënë bagëtinë të kullosë”; “tokë e rrethuar me gardh”, “kopsht pranë shtëpisë” e kështu me radhë.
-
A. M. Selishçev, Slavjanskoe naselennie v Albanii, vep. cit. f. 4; Po ai, Polog i ego bolgarskoe naselenie, Sofia, 1929, f. 411-416.
-
A. Haberlandt, Kulturwissenschaftliche Beiträge zur Volkskunde von Montenegro, Albanien und Serbien, Wien, 1917, f. 157; A. M. Selishçev, Slav. nas., f. 4.
-
Xh. Ylli, “Mbi disa huazime leksikore sllave në të folmet juglindore të shqipes”, art. i cit., f. 146.
-
G. Svane, Slavische Lehnwörter im Albanischen, Acta Jutlandica LXVIII, Humanistische Reihe 67, Aarhus University Press, 1992.
-
G. Svane, vep. cit., f. 279-281.
-
Për arsyet e përfshirjes në Fjalorin e 1980-s të fjalëve me përdorim të ngushtë a tepër të ngushtë shih A. Kostallari, “Parimet themelore për hartimin e „Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe‟, në: Studime mbi leksikun, II, f. 23, 62, 68.
-
Fjalë e toskërishtes e etimologjizuar si sllave nga Svane 178.
-
Shih për këto fjalë E. Çabej, Studime etimologjike në fushë të shqipes, I-VII, nën zërat përkatës; khs. edhe përhapjen gjeografike të leksemave te Xh. Ylli, Das slavische Lehngut im Albanischen, München, 1997, në hartat përkatëse.
References
Shih A. Omari, Marrëdhëniet gjuhësore shqiptaro-serbe, QSA, IGJL, Botimet albanologjike, Tiranë, 2012.
Shih Xh. Ylli, “Mbi disa huazime leksikore sllave në të folmet juglindore të shqipes”, Studime filologjike, 1988/2, f. 151; Po ai, Das slavische Lehngut im Albanischen, 1. Teil Lehnwörter, Slavistische Beiträge 350, München, 1997.
Të dhënat për Malësinë e Tiranës janë marrë nga prof. Seit Mansaku, me origjinë nga Shupali i Dajtit.
Kështu fjala gëmushë në Malësi të Madhe, Bajzë e Dukagjin del gërmushë, ndërsa në Mirditë gjëmushkë, me ndërrimin karakteristik g>gj të kësaj krahine; fjala gozhup në Dajç shqiptohet gozhun, në Gash gozhuf, në Shkrel kozhup e kozhun; fjala jarm “zgjedhë” në Çerem dëgjohet arëm, fjala kllukë del edhe në format kjukë, klluq dhe llukë; fjala mrraulë në Malësi të Madhe shfaqet edhe si mrragël e mrravël, në Dajç e në Mërtur të Gurit mrrelë e në Shkrel mrraçë; fjala memec del edhe nemec (Valbonë, Mërtur i Gurit) e manec (Shupal); paskajë del edhe në format paskaq, paskall e biskaq; rok “afat” në Valbonë e Mërtur të Gurit shqiptohet orok; sqotë del edhe me trajtat skllotë e sllotë etj.
Po kështu nga një krahinë në tjetrën vihen re edhe ndryshime e zhvillime kuptimore. P.sh. gozhup në Mirditë ka kuptimin “fletët që mbulojnë kallirin e misrit”; strokë “sëmundje e bagëtisë; zgjebe” në Mirditë ka kuptimin “leshi i gjatë që i lihet dashit të kumborës”; resit “fshij, shlyej” në Gjadër del me kuptimin “mbaroj, zgjidh, kryej”, që është edhe më afër kuptimit të serbokroatishtes rešiti “zgjidh”; ograjë del me kuptime të ndryshme në zona të ndryshme: “pyll i vogël me kullotë”, “livadh malor”, “vathë berrash për të shtënë bagëtinë të kullosë”; “tokë e rrethuar me gardh”, “kopsht pranë shtëpisë” e kështu me radhë.
A. M. Selishçev, Slavjanskoe naselennie v Albanii, vep. cit. f. 4; Po ai, Polog i ego bolgarskoe naselenie, Sofia, 1929, f. 411-416.
A. Haberlandt, Kulturwissenschaftliche Beiträge zur Volkskunde von Montenegro, Albanien und Serbien, Wien, 1917, f. 157; A. M. Selishçev, Slav. nas., f. 4.
Xh. Ylli, “Mbi disa huazime leksikore sllave në të folmet juglindore të shqipes”, art. i cit., f. 146.
G. Svane, Slavische Lehnwörter im Albanischen, Acta Jutlandica LXVIII, Humanistische Reihe 67, Aarhus University Press, 1992.
G. Svane, vep. cit., f. 279-281.
Për arsyet e përfshirjes në Fjalorin e 1980-s të fjalëve me përdorim të ngushtë a tepër të ngushtë shih A. Kostallari, “Parimet themelore për hartimin e „Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe‟, në: Studime mbi leksikun, II, f. 23, 62, 68.
Fjalë e toskërishtes e etimologjizuar si sllave nga Svane 178.
Shih për këto fjalë E. Çabej, Studime etimologjike në fushë të shqipes, I-VII, nën zërat përkatës; khs. edhe përhapjen gjeografike të leksemave te Xh. Ylli, Das slavische Lehngut im Albanischen, München, 1997, në hartat përkatëse.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
