Vështrim krahasues i dy varianteve: Nata e Ustikës, 1989 dhe një natë dhe dy agime 2002, të shkrimtarit Petro Marko

Abstract

Në mungesë të një tradite të hershme të lëvrimit të romanit në Shqipëri sidomos në vitet ‘60-‘80, pati ndikim të madh romani i realizmit socialist i cili i kufizonte romanit shqiptar burimin estetik, filozofik, letrar dhe shfrytëzimin e shkollave letrare – estetike të letërsisë së shek. XX-të. Por, pavarësisht nga ajo që u botua, një pjesë ishin mbështetës të skemës dhe të tjerë shfrytëzuan përvojën europiane të romanit realist për të sjellë për lexuesin shqiptar vepra me karakter letrar dhe kundër skemave. Në Shqipëri, për letërsinë dhe gjithë fushat e tjera të dijes, problemi i censurës ishte po aq vdekjeprurës për krijimtarinë, për zhvillimin e saj, sa edhe vetë dënimi, burgosja e persekutimi i krijuesve. Viktimë e censurës ishin me dhjetëra njerëz të dijes, mes të cilëve mendojmë se një ndër më të dëmtuarit ka qenë dhe Petro Marko, vepra e të cilit është censuruar në tre forma: e plotë, e pjesshme dhe në elemente të caktuara të saj.