Rreth disa çështjeve të kundrinës ne gjuhën shqipe

Remzi Përnaska

doi:10.62006/sf.v1i4.2966

Authors

Remzi Përnaska

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i4.2966

Abstract

Kundrina, e parë qoftë në kuadrin e gjymtyrëve të dyta, qoftë në vetvete, paraqet një sërë çështjesh problemore. Në këtë kumtesë do të trajtojmë, pèrsa na lejon vendi, vetëm disa prej tyre, që lidhen sidomos me kufijtë e kundrinës me rrethanorët. .Në gjuhën shqipe, kundrina është gjymtyrë e dytë e fjalisë. Ndryshe nga tradita gramatikore e disa gjuhëve, ku kundrina është gjymtyrë kryesore e fjalisë, sepse ka treguesit e vet gramatikorë në përbërje ne kallëzuesit, në traditën tonë gramatikore. veç K.Cipos, me të drejtë, kundrina është trajtuar si gjymtyrë e dytë e fjalisë. Dhe me të vërtetë, gjymtyrët kryesore të fjalisë dallohen nga gjymtyrë te dyta jo aq nga pesha kuptimore. se sa nga roli i ndryshëm gramatikor.

Downloads

Download data is not yet available.

References

K. Cipo. Gramatika e gjuhës shqipe, Tirane 1949, kundrinat i trajton si gjymtyrë të dyta, kurse në Sintaksën, botuar më 1952. kundrinën e zhdrejtë e trajtor si gjymtyrë të dytë, ndërsa kundrinën e drejtë si gjymtyrë kryesore. Në f. 64 ai shkruan : «Më sipër pamë se elementet kryesore të një fjalie ishin : kryefjala (subjekti). predikati dhe kundrina e drejtë (objekti)».
S. Prifti. Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa e parë, 1959. f. 116. «Po të shqyrtojmë kundrinen si brendi. do të gjejmë analogji të plotë po thuaj me kryefjalën«.
K. Cipo. vep. rit., f. 63: «Objekti a kundrina është frymori a gjëja mbi të rilën bie veprimi i subjektit».
A. Xhuvani, Njohunit e vara të sintakses shqipe, 1935, f. 13; S. Prifti, vep. cit., f. 115; M. Domi, Gramatika e gjuhës shqipe, Sintaksë për shkollat pedagogjike, 1966. f. 30; N. Havjari, Gramatika e gjuhës shqipe, Sintaksa për kla sën VII,1967. f. 50.
, 6) I.D. Sheperi, Gramatika dhe sintaksa e gjuhës shqipe, Vlorë 1927. f. 153; A. Xhuvani, vep. cit., f. 13; M. Domi, vep. cit., f: 32; S: Prifti, vep: cit: f: 122.
S. Prifti, vep. cit., f. 122: « . . . kundrina e drejtë vihet gjithmonë në rasën kallëzore, kurse kundrina e zhdrejtë vihet gjithmonë në rasë dhanore, me përjashtime të paka».
M. Domi, vep . cit., f. 30.
A. Dhrimo, Një vështrim mbi foljet me më se një reksion në shqvpen e sot- me letrare, SF, 2, 1965, f. 147: «Duhet shënuar se në shprehjet: e besoj shokun — i besoj shokut; e kundërshtoj — i kundërshtoj: e ndihmoj shtëpinë — i ndihmoj shtëpisë; e përballoj — i përballoj etj., nuk kemi dy kuptimei qartësisht të ndry- shëm, por dy theksime lehtësisht të dallueshëm, stilistikisht të pabarabartë». S. Prifti, vep. cit., f. 118: «Ka folje që kundrinën e marrin herë në rasën kallë- zore, herë në rasën dhanore, pa ndryshim të dukshëm kuptimi, p.sh. «I ndihmoj shtëpisë (dhanore)«, dhe «e ndihmoj shtëpinë (kallëzore)»
J. Rrota është i pari në traditën tonë gramatikore që pranon kundrinë me parafjalë. Shih J. Rrota. vep. cit., f. 34: «.:: nji kundrinë emën, prim nga një parafjalë... thirret kundrinë parafjalore (ose objekt prepozicionar)».
Sovremennyj russkij jazyk Π, Pod red. prof. E.M. Gallkinoj-Fjedoruk 1964. f. 360; Smirnickij, A.I., Sintaksis anglijskogo jazyka, 1956, f. 185.
ANSSSR. Grammatika russkogo jazyka, Tom II, çastj pjervaja. 1960, f. 22, Sovremennyj russkij jazyk, II, Pod red. prof. E.M. Gallkinoj-Fjedoruk, 1964, f. 270; Gvozdjev A.N., Sovremennyj russkij literaturnyj jazyk, II, 1961, f. 32.
Kundrinë të drejtë mund të marrë emri foljor i gjinisë asnjanëse, krye- sisht në rasën emërore, p.sh.: të ngrënët bukë, të pirët ujë, etj. Ky tip i togfjalë- shave objektorë haset rrallë në gjuhën e folur, edhe më rrallë në gjuhën e shkruar. Përdorim më të dendur kanë këto togfjalësha, kur emri foljor i gjinisë asnjanëse është në rasën rrjedhore. p.sh.: mbaroi së ngrëni bukë. (Për këtë shih Sh. Demiraj, Rreth disa problemeve të paskajores në gjuhën shqipe, në SF, 1, 1969, f. 114). Kundrinë të zhdrejtë mund të marrë emri foljor i gjinisë femërore në ndërtim të caktuar: Emër foljor i gjinisë femërore + Emër në rasën gjindore (ky emër shënon objektin e veprimit) + Emër në dhanore. P.sh.: Dhënja e tokës fshata- rëve ngialli tek ata dëshirën dhe interesin për një shfrytëzim më të mirë të tokës. për një zhvillim më të shpejtë të forcave prodhuese në bujqësi. (Historia e PPSH, f. 225).
S. Floqi. në kursin e leksioneve të lexuara në degën e gjuhëve të huaja të Fakultetit të historisë dhe të filologjisë, tek kundrinat ka shtënë edhe plotësit e vepruesit, të mjetit, të argumentit etj.: duke i dhënë kundrinës shtrirje të gjerë. M. Domi në leksione, pranon kundrinën me parafjalë vetëm në raste shumë të kufizuara.
A. Xhuvani. Sintaksa shqip, Tiranë 1938. për 15/1 f. 24. për 15/2 f. 14. për 15/3, f. 13, për 15/5 f. 17. për 15/6 f. 19. për 15/8 f. 21. për 15/9 f. 23, 28; K. Ci- po, Sintaksa. 1952. për 15/1 f. 76. për 15/2 f. 84, për 15/3 f. 74. për 15/4 f.83. për 15/5 fq. 77, për 15/6 f. 84. për 15/7 f. 78-79; për 15/8 f. 85, për 15/10 f. 76: M. Domi. Gramntika e gjuhës shqipe, Sintaksë për shkollat pedagoqjike, 1966. për 15//Ì f. 83. për 15/2 f. 75. për 15/3 f. 70. për 15/5 f. 77. për 15/6 f. 56. për 15/9 f. 63. për 15/10 shih: M. Domi, Gramatika e gjuhës shqipe. Pjesa e dytë, sintaksa, 1957. f. 110: S. Prifti. Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa e parë, 1959. për 15/1 f. 162. për 15/2 f. 173. për 15/3 f. 171. për 15/6 f. 179, për 16/7 f. 154. për 15/9 f. 153, për 15/10 f. 155; N. Havjari, Gramatika e gjuhës shqipe, Sintaksa për kl. VIL 1967, për 15/1 Γ. 115. për 15/2 f. 107. për 15/3 f. 107.
M. Çeliku. Çështje të normës morfologjike në letërsinë artistike pas çli- rimit, SF. 3. 1969. f. 114.
Sh. Demiraj. Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe, II. 1967. f. 274. Po shë- nojmë këtu se disa autorë .iugorë si S. Frashëri, F. Noli. N. Bulka etj. parapël- qejnë parafjalën prej për të shprehur vepruesin e ndërtimit pësor.
K. Cipo. vep. cit., f. 76; M. Domi. vep. cit., f: 83:
K: Cipo, vep. cit.: «Plotësi i agjentit është një plotës që dëgjohet rrallë në shqipen e folur» dhe «Megjithatë, fare pa shembëlla të plotësit të agjentit nuk është letërsia jonë popullore», M. Domi, vep. cit., f. 83.
M. Domi, vep. cit., f. 83: «Plotësin vepronjës... e gjejmë më shposh me mbiemrat foljorë»

References

K. Cipo. Gramatika e gjuhës shqipe, Tirane 1949, kundrinat i trajton si gjymtyrë të dyta, kurse në Sintaksën, botuar më 1952. kundrinën e zhdrejtë e trajtor si gjymtyrë të dytë, ndërsa kundrinën e drejtë si gjymtyrë kryesore. Në f. 64 ai shkruan : «Më sipër pamë se elementet kryesore të një fjalie ishin : kryefjala (subjekti). predikati dhe kundrina e drejtë (objekti)».

S. Prifti. Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa e parë, 1959. f. 116. «Po të shqyrtojmë kundrinen si brendi. do të gjejmë analogji të plotë po thuaj me kryefjalën«.

K. Cipo. vep. rit., f. 63: «Objekti a kundrina është frymori a gjëja mbi të rilën bie veprimi i subjektit».

A. Xhuvani, Njohunit e vara të sintakses shqipe, 1935, f. 13; S. Prifti, vep. cit., f. 115; M. Domi, Gramatika e gjuhës shqipe, Sintaksë për shkollat pedagogjike, 1966. f. 30; N. Havjari, Gramatika e gjuhës shqipe, Sintaksa për kla sën VII,1967. f. 50.

, 6) I.D. Sheperi, Gramatika dhe sintaksa e gjuhës shqipe, Vlorë 1927. f. 153; A. Xhuvani, vep. cit., f. 13; M. Domi, vep. cit., f: 32; S: Prifti, vep: cit: f: 122.

S. Prifti, vep. cit., f. 122: « . . . kundrina e drejtë vihet gjithmonë në rasën kallëzore, kurse kundrina e zhdrejtë vihet gjithmonë në rasë dhanore, me përjashtime të paka».

M. Domi, vep . cit., f. 30.

A. Dhrimo, Një vështrim mbi foljet me më se një reksion në shqvpen e sot- me letrare, SF, 2, 1965, f. 147: «Duhet shënuar se në shprehjet: e besoj shokun — i besoj shokut; e kundërshtoj — i kundërshtoj: e ndihmoj shtëpinë — i ndihmoj shtëpisë; e përballoj — i përballoj etj., nuk kemi dy kuptimei qartësisht të ndry- shëm, por dy theksime lehtësisht të dallueshëm, stilistikisht të pabarabartë». S. Prifti, vep. cit., f. 118: «Ka folje që kundrinën e marrin herë në rasën kallë- zore, herë në rasën dhanore, pa ndryshim të dukshëm kuptimi, p.sh. «I ndihmoj shtëpisë (dhanore)«, dhe «e ndihmoj shtëpinë (kallëzore)»

J. Rrota është i pari në traditën tonë gramatikore që pranon kundrinë me parafjalë. Shih J. Rrota. vep. cit., f. 34: «.:: nji kundrinë emën, prim nga një parafjalë... thirret kundrinë parafjalore (ose objekt prepozicionar)».

Sovremennyj russkij jazyk Π, Pod red. prof. E.M. Gallkinoj-Fjedoruk 1964. f. 360; Smirnickij, A.I., Sintaksis anglijskogo jazyka, 1956, f. 185.

ANSSSR. Grammatika russkogo jazyka, Tom II, çastj pjervaja. 1960, f. 22, Sovremennyj russkij jazyk, II, Pod red. prof. E.M. Gallkinoj-Fjedoruk, 1964, f. 270; Gvozdjev A.N., Sovremennyj russkij literaturnyj jazyk, II, 1961, f. 32.

Kundrinë të drejtë mund të marrë emri foljor i gjinisë asnjanëse, krye- sisht në rasën emërore, p.sh.: të ngrënët bukë, të pirët ujë, etj. Ky tip i togfjalë- shave objektorë haset rrallë në gjuhën e folur, edhe më rrallë në gjuhën e shkruar. Përdorim më të dendur kanë këto togfjalësha, kur emri foljor i gjinisë asnjanëse është në rasën rrjedhore. p.sh.: mbaroi së ngrëni bukë. (Për këtë shih Sh. Demiraj, Rreth disa problemeve të paskajores në gjuhën shqipe, në SF, 1, 1969, f. 114). Kundrinë të zhdrejtë mund të marrë emri foljor i gjinisë femërore në ndërtim të caktuar: Emër foljor i gjinisë femërore + Emër në rasën gjindore (ky emër shënon objektin e veprimit) + Emër në dhanore. P.sh.: Dhënja e tokës fshata- rëve ngialli tek ata dëshirën dhe interesin për një shfrytëzim më të mirë të tokës. për një zhvillim më të shpejtë të forcave prodhuese në bujqësi. (Historia e PPSH, f. 225).

S. Floqi. në kursin e leksioneve të lexuara në degën e gjuhëve të huaja të Fakultetit të historisë dhe të filologjisë, tek kundrinat ka shtënë edhe plotësit e vepruesit, të mjetit, të argumentit etj.: duke i dhënë kundrinës shtrirje të gjerë. M. Domi në leksione, pranon kundrinën me parafjalë vetëm në raste shumë të kufizuara.

A. Xhuvani. Sintaksa shqip, Tiranë 1938. për 15/1 f. 24. për 15/2 f. 14. për 15/3, f. 13, për 15/5 f. 17. për 15/6 f. 19. për 15/8 f. 21. për 15/9 f. 23, 28; K. Ci- po, Sintaksa. 1952. për 15/1 f. 76. për 15/2 f. 84, për 15/3 f. 74. për 15/4 f.83. për 15/5 fq. 77, për 15/6 f. 84. për 15/7 f. 78-79; për 15/8 f. 85, për 15/10 f. 76: M. Domi. Gramntika e gjuhës shqipe, Sintaksë për shkollat pedagoqjike, 1966. për 15//Ì f. 83. për 15/2 f. 75. për 15/3 f. 70. për 15/5 f. 77. për 15/6 f. 56. për 15/9 f. 63. për 15/10 shih: M. Domi, Gramatika e gjuhës shqipe. Pjesa e dytë, sintaksa, 1957. f. 110: S. Prifti. Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa e parë, 1959. për 15/1 f. 162. për 15/2 f. 173. për 15/3 f. 171. për 15/6 f. 179, për 16/7 f. 154. për 15/9 f. 153, për 15/10 f. 155; N. Havjari, Gramatika e gjuhës shqipe, Sintaksa për kl. VIL 1967, për 15/1 Γ. 115. për 15/2 f. 107. për 15/3 f. 107.

M. Çeliku. Çështje të normës morfologjike në letërsinë artistike pas çli- rimit, SF. 3. 1969. f. 114.

Sh. Demiraj. Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe, II. 1967. f. 274. Po shë- nojmë këtu se disa autorë .iugorë si S. Frashëri, F. Noli. N. Bulka etj. parapël- qejnë parafjalën prej për të shprehur vepruesin e ndërtimit pësor.

K. Cipo. vep. cit., f. 76; M. Domi. vep. cit., f: 83:

K: Cipo, vep. cit.: «Plotësi i agjentit është një plotës që dëgjohet rrallë në shqipen e folur» dhe «Megjithatë, fare pa shembëlla të plotësit të agjentit nuk është letërsia jonë popullore», M. Domi, vep. cit., f. 83.

M. Domi, vep. cit., f. 83: «Plotësin vepronjës... e gjejmë më shposh me mbiemrat foljorë»

Rreth disa çështjeve të kundrinës ne gjuhën shqipe

Authors

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Issue

Section

License

rrethprojektit

About the Journal

mostviewed

Language

Information