Disa çështje të kategorisë gramatikore të diatezës në gjuhën shqipe

Abstract

Në këtë kumtesë ne do të shtjellojmë jo kategorinë gramatikore të diatezës në tërësi, por vetëm disa çështje, që i dikton vetë materiali i gjuhës shqipe dhe që kanë të bëjnë kryesisht me përkufizimin e diatezës dhe me grupimin e foljeve në diatezë. Në përkufizimin tradicional të diatezës në përgjithësi janë ndie- kur kritere të veçuara, herë kriteri sintaksor, herë kriteri morfologjik etj. Nganjëherë në përkufizimin e saj është ndjekur një kriter, kurse për grupimin e foljeve në diateza është ndjekur një kriter tjetër. Diateza në gramatikën e K. Cipos është përkufizuar, duke u mbë- shtetur vetëm në kriterin sintaksor. Pasaktësia e këtij përkufizimi qëndron jo vetëm se këtu është marrë parasysh vetëm një kriter, por edhe se kategoria gramatikore e diatezës është ngatërruar me kalim- tarinë (tranzitivitetin) dhe jokalimtarinë (intranzitivitetin). Kuptimi i kalimtarisë dhe jokalimtarisë këtu është lidhur me forma të caktuara fjalësh: me format veprore, pësore e vetvetore. kurse në të vërtetë duhet të lidhet me fjalën në tërësi.