Analizë e frazave relative kufizuese të shqipes

Flora Koleci

doi:10.62006/sf.v1i3-4.3293

Authors

Flora Koleci

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3293

Abstract

In this paper, we focus on the status of the relative pronouns and some adverbs in the raising analysis of Albanian restrictive relative clauses and in pied piping relatives. According to Kayne (1994), the relative pronouns are actually the original determiners of the relative ‘head’. Then it is the constituent [DP i/e cili/a (who) NP] that raises to Spec,CP. Basing on the Complementizer system proposed by Rizzi (1995), under our assumptions, in the Albanian complementizer system there are two positions available for relativization, namely Spec, ForceP and Spec,TopicP. In the contrast of that-relatives in the ho-relatives, the relative determiner moves to the SpecTopic (the former is an external merge and the latter is an internal merge). As a consequence, e assume a to steps derivation: first the relative DP moves to the Spec of TopicP, then the NP “head” raises to Spec, ForceP.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Me pozicion argumental kuptojmë atë pozicion të frazës në të cilin zënë vend argumente të brendshme apo të jashtme. P.sh. ’Njeriu kafshoi mollën’. Në këtë fjali dallojmë argumentin e brendshëm ‘mollën’ dhe atë të jashtëm ‘njeriu’. Secili nga këto ndodhet në një pozicion argumental të frazës, pasi aty u është shënuar roli tematik nga folja ‘kafshoi’. Lidhur me shënimin e rasës shih Buxheli (2007).
Për të parë konkretisht studimet që janë përballur me këto dy çështje që prekin
strukturën e frazave relative, si ai i lidhjes dhe modifikimit, u referohemi disa prej
analizave më të rëndësishme që kanë prekur si njërin ashtu dhe tjetrin aspekt:
a) Analiza e njëjtësisë së kokave relative (The matching Analysis) Chomsky (1965).
Kjo analizë sjell idenë se ashtu si koka e jashtme (pra ajo që ndodhet në kufi të fjalisë kryesore) ekziston një
kokë e brendshme (në brendësi të fjalisë relative) e cila është e njëjtë me të parën. Për shkak të njëjtësisë së
tyre, koka e brendshme fshihet dhe zëvendësohet nga një përemër lidhor ose një komplementues: Më pëlqen
libri që (libër) bleu Arbeni
b) Fjalia relative si një shtesë e kokës së jashtme (Adjunction to the external head)
Në programin “Principet dhe parametrat”, përsa u përket relativeve, mbizotëron ideja që ato janë një shtesë
e kokës së jashtme, e cila ndodhet në fjalinë kryesore. Kështu, sipas kësaj analize fjalia relative shtohet në
të djathtë të kokës relative dhe, teoria standarte X-bar, e shpjegon atë me anë të rregullës: [Nn [Nn …Nn-
..] CP] ( Safir 1986, Fabb 1990).
c) Analiza e kokës së jashtme (The Head External Analysis). Studimet që i referohen
kësaj analize janë të shumta (Chomsky 1977, Jackendoff 1977 etj.). Sipas kësaj analize, koka e fjalisë
relative ka lindur jashtë saj. Brenda fjalisë relative realizohet lëvizja A-bar /A’, (angl.A-bar/ A’ movement) e
një operatori relativ i cili në bazë të parametrave që shfaqin gjuhët e ndryshme mund të jetë i shfaqur (overt)
ose jo (covert). Për rrjedhojë, sa kohë që koka nuk është brenda kësaj fjalie, ndryshe nga ç’propozohej në
analizën matching, ajo nuk mund të rindërtohet në një pozicion të brendshëm të saj.
Lidhur me analizën e frazave relative që kanë si mjet lidhës komplementuesin që, shih F. Koleci-G. Turano (2011) Hyrje në sintaksën gjenerative të shqipes, ShBLU, Tiranë.
F. Koleci-G. Turano (2011), po aty, f. 144-150.
Lidhur me paraqitjen e strukturës së frazës, jemi mbështetur në modelin e propozuar nga L. Rizzi (1995) në The Fine Structure of the Left Periphery. Elements of Grammar. Dordrecht: Kluwer, 281-337.
Për sintagmat Forcë dhe Topikë shih Koleci-Turano 2011.
Lidhur me strukturën e sintagmës emërore dhe asaj determinante shih: G.Turano– Sh. Rrokaj (2000) A proposito del sintagma nominale albanese. Il caso di un dimostrativo seguito da un DP definito. Lingua e Stile Anno XXXV, nr. 1.

References

Me pozicion argumental kuptojmë atë pozicion të frazës në të cilin zënë vend argumente të brendshme apo të jashtme. P.sh. ’Njeriu kafshoi mollën’. Në këtë fjali dallojmë argumentin e brendshëm ‘mollën’ dhe atë të jashtëm ‘njeriu’. Secili nga këto ndodhet në një pozicion argumental të frazës, pasi aty u është shënuar roli tematik nga folja ‘kafshoi’. Lidhur me shënimin e rasës shih Buxheli (2007).

Për të parë konkretisht studimet që janë përballur me këto dy çështje që prekin

strukturën e frazave relative, si ai i lidhjes dhe modifikimit, u referohemi disa prej

analizave më të rëndësishme që kanë prekur si njërin ashtu dhe tjetrin aspekt:

a) Analiza e njëjtësisë së kokave relative (The matching Analysis) Chomsky (1965).

Kjo analizë sjell idenë se ashtu si koka e jashtme (pra ajo që ndodhet në kufi të fjalisë kryesore) ekziston një

kokë e brendshme (në brendësi të fjalisë relative) e cila është e njëjtë me të parën. Për shkak të njëjtësisë së

tyre, koka e brendshme fshihet dhe zëvendësohet nga një përemër lidhor ose një komplementues: Më pëlqen

libri që (libër) bleu Arbeni

b) Fjalia relative si një shtesë e kokës së jashtme (Adjunction to the external head)

Në programin “Principet dhe parametrat”, përsa u përket relativeve, mbizotëron ideja që ato janë një shtesë

e kokës së jashtme, e cila ndodhet në fjalinë kryesore. Kështu, sipas kësaj analize fjalia relative shtohet në

të djathtë të kokës relative dhe, teoria standarte X-bar, e shpjegon atë me anë të rregullës: [Nn [Nn …Nn-

..] CP] ( Safir 1986, Fabb 1990).

c) Analiza e kokës së jashtme (The Head External Analysis). Studimet që i referohen

kësaj analize janë të shumta (Chomsky 1977, Jackendoff 1977 etj.). Sipas kësaj analize, koka e fjalisë

relative ka lindur jashtë saj. Brenda fjalisë relative realizohet lëvizja A-bar /A’, (angl.A-bar/ A’ movement) e

një operatori relativ i cili në bazë të parametrave që shfaqin gjuhët e ndryshme mund të jetë i shfaqur (overt)

ose jo (covert). Për rrjedhojë, sa kohë që koka nuk është brenda kësaj fjalie, ndryshe nga ç’propozohej në

analizën matching, ajo nuk mund të rindërtohet në një pozicion të brendshëm të saj.

Lidhur me analizën e frazave relative që kanë si mjet lidhës komplementuesin që, shih F. Koleci-G. Turano (2011) Hyrje në sintaksën gjenerative të shqipes, ShBLU, Tiranë.

F. Koleci-G. Turano (2011), po aty, f. 144-150.

Lidhur me paraqitjen e strukturës së frazës, jemi mbështetur në modelin e propozuar nga L. Rizzi (1995) në The Fine Structure of the Left Periphery. Elements of Grammar. Dordrecht: Kluwer, 281-337.

Për sintagmat Forcë dhe Topikë shih Koleci-Turano 2011.

Lidhur me strukturën e sintagmës emërore dhe asaj determinante shih: G.Turano– Sh. Rrokaj (2000) A proposito del sintagma nominale albanese. Il caso di un dimostrativo seguito da un DP definito. Lingua e Stile Anno XXXV, nr. 1.

Analizë e frazave relative kufizuese të shqipes

Authors

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Issue

Section

License

rrethprojektit

About the Journal

mostviewed

Language

Information