La repetition comme moyen grammatical d’expression de l’aspect et du haut degre en albanais
(Considérée aussi par rapport au roumain)
DOI :
https://doi.org/10.62006/sf.v23i4.2598Résumé
Il y est question de la répétition comme moyen d’expression de l’aspect et du haut degré en albanais, considérée aussi par rapport au roumain. L’auteur discerne trois types de répétitions verbales de valeur aspective: A verbe -j- verbe (+ verbe); verbe -|- alb. e, dhe roum. si + verbe (-f- e, dhe, ?i -f- verbe), exprimant l’aspect durati); B verbe + alb. sa roum. cît, ce + verbe, qui exprime également l’aspect duratif, mais dans ce cas la durée de l’action dans le temps est plus brève que dans le cas du type A; C verbe verbe à préfixe — en albanais à préfixes për-, stër-, sh- (ç-, zh-), en roumain le préfixe intensif ras-, exprimant comme valeur fondamentale l’aspect itératif. On a fait ressortir la similitude entre les constructions ci-dessus de l’albanais et du roumain au point de vue de la forme, de la forme verbale qu’on répète et de la caractéristique de l’aspect exprimé au moyen de la répétition. Dans la partie sur la répétition comme moyen d’expression du haut degré, l’auteur a traité la répétition de l’adjectif et de l’adverbe, trouvant plusieurs traits communs entre les deux langues confrontées.
Téléchargements
Références
-
R. O. Shor i N. S. Çemodanov, Vvedenie v jazykovedenie, Moskva. 1945, t. 109.
-
A. A. Reformatskij, Vvedenie v jazykoznanie, Moskva, 1960, f. 232 v.: R. O. Shor i N. S. Çemodanov, po aty.
-
R.A. Aganin, Povtory i adnorodnye parnye soçetania v sovremennom tureckom jazyke, Moskva, 1959, 131 f.
-
A. A. Reformatskuj, vep. vit. f. 231.
-
Hermann Güntert, Gundfragen der Sprachwissenschaft, Leipzig, 1925, i. 84.
-
Hans Jensen, Der steigernde Vergleich und sein sprachlicher Ausdruck. «Indogermanische Forschungen- LU, f. 111.
-
Hans Jensen, art. cit. f. 110 v.
-
A. A. Reformatskij, vep. cit. f. 225.
-
Përsëritja e një fjale, për t’u dalluar nga përsëritja e një rrënje ose e një teme quhet edhe reduplikacion (shih J. Marouzeau, Lexique de la terminologie linguistique, Paris, 1961, f. 196).
-
Kohët e fundit ka dalë një studim interesant për fjalët me reduplikacion të inglishtes: Nils Thun, Reduplicative Words in English. A Study of Formations of the Types Tick-tick, Hurly-burly and Schilly-schally. Uppsala, 1963, 347 f. Shqipja është gjithashtu mjaft e pasur me fjalë të këtij tipi, por mungon ende një mbledhje e plotë e tyre e një studim për to.
-
Max Lambertz, Zur albanischen Umgangssprache, «Lingua Posnaniensis», 7, 1959, f. 85-144.
-
Kostaq Cipo, Gramatika Shqipe, Tiranë 1949, f. 77, 118, 181.
-
Kostaq Cipo, Sintaksa, Tiranë, 1952, f. 24, 25, 44, 52.
-
Stefan Prifti, Sintaksa e Gjuhës Shqipe I, Tiranë 1959, f. 61, 17 v.
-
Shaban Demiraj. Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe II, Tirane 1961. f. 202, 225 v, 265 v.
-
Aleksandër Xhuvani, Origjina dhe formimi i ndajfoljeve në shqipet, -Buletin i Institutit të Shkencavct», III Nr. 2 1949. f. 69 v.
-
Shih p.sh. S. Floqi, Skicë e së folmes së Dangëllisë, -Buletin i USHT. seria Shk. Shoq.» 3, 1958 f. 114 v.; J. Thomaj, E folmja e katundit Seman, po aty, 4 1961. f. 137 v.; M. I. Çeliku, Vërejtje mbi të folmen e Dumresë, po aty, 3, 1963, f. 232.
-
M. I. Çeliku, Disa togje foljore në shqipen e sotme, -Buletin i USHT, seria Shk. Shoq.» 1, 1963, f. 170-176.
-
J. Byck, La répétition en roumain, in -Buletin Linguistique», II 1934.
-
V. Gutu-Romalo, Repetifia, procedeu sintactic de exprimare a aspectului in limba romina, in SCL. Anul XI, 3, 1960 f. 485-493.
-
Academia RPR. Gramntica limbii romine II, f. 407-417.
-
Më gjerë për aspektin në gjuhën shqipe shih: K. Cipo, Sintaksa f. 49-58.
-
V. Gutu-Romalo, art. cit. f. 486 v.
-
S. Floqi, art. cit. f. 114 v.
-
M. I. Çeliku, Disa togje foljore... f. 162.
-
M. I. Çeliku, art. cit. f. 161.
-
S. Floqi, art. cit. f. 114.
-
M. I. Çeliku, art. cit. f. 175.
-
V. Guiu-Romalo, art. cit. f. 486.
-
V. Gutu-Romalo, art. cit. t. 486.
-
Nga urdhërorja përsëritet vetëm trajta e vetës së dytë njëjës, por me kuptimin e të tria vetave si për njëjësin ashtu dhe për shumësin: folë e folë rnezi ja mbusha (mbushëm) mendjen; puno, puno, por s’po nxjerr (nxirrni) gjë në dritë; ec e ec e zuri (i zuri) nata në një pyll etj.
-
K. Cipo, Gramatika f. 118.
-
V. Guiu-Romalo, art. cit. t. 486.
-
Në gjuhën shqipe përemri çë, që i përgjigjet rum. ce, nuk përdoret edhe me vlerën e ndajfoljes sa, prandaj përsëritja folje + ç’ + folje asnjëherë nuk ka në shqipen të njëjtën vlerë me përsëritjen folje + sa + folje, por ka vlera të tjera. që ndryshojnë sipas kuptim it leksikor të foljes së përsëritur.
-
V. Gutu-Romalo, art. cit. f. 487.
-
S. Floqi, art. cit. 114 y.
-
S. Prifti, Sintaksa e Gjuhës Shqipe II. Tiranë, 1962 f. 139.
-
Më poshtë ai shton: «Në këto raste përcaktimi paraqitet fort i përgjith- shëm, jo i caktuar, aqë sa duket sikur eklipsohet krejt. Po aty.
-
S. Floqi, art. cit. t. 114.
-
Në gjuhën shqipe ka edhe të tjera përsëritje të këtij lloji, p.sh. — jÇ’bën aty? — (Se) ç’bëj unë, ty s’të duhet gjë! ose Bëj ç’bcj unë, ty s’të duhet gje. — Nga vete ti? (Se) nga vete unë, ti s'ke ndonjë punë ta dish! ose Vete nga vete une, ti s ke ndonjë punë ta dish! Përsëritja si m jet gram atikor 129
-
K. Cipo, Sintaksa, t. 52.
-
Aleksandër Xhuvani — Eqrem Çabej, Parashtesat e gjuhës shqipe, -Buletin për Shk. Shoq.», IV 1956, parashtesat për- f. 89, stër- t. 95, sh- f. 96, zh- f. 103.
-
V. Gutu-Romalo, art. cit. i. 487.
-
Cituar sipas V. Gutu-Romalos, art. cit. f. 487.
-
V. Gutu-Romalo, art. cit. f. 491.
-
K. Cipo, Gramatika, f. 77.
-
K. Cipp, Sintaksa f. 25.
-
K.Cipo,Sintaksa, f.25.
-
Ch. Berthelon, vep. cit. t. 135.
-
H.Jensen,art. cit. f.111v.
-
H. Jensen,art. cit. f. 112v.
-
Academia RPR, Gramatica limbii romine I, Bucureçti 1963, f. 132.
-
M. Lambertz, Lehrgang des Albanischen. Teil I Albanisch — Detusches Wbrterbuch, Berlin, 1954 f. 18, 201.
-
K. Cipo, Sintaksa f. 24.
-
Fjalor i Gjuhës Shqipe, Tiranë 1954, f. 244.
-
R. A. Aganin, vep. cit. t. 104.
-
Eqrem Çabej, -Rreth disa çështjeve të historisë së gjuhës shqipe» Buletin i USHT, Seria Shk. Shoq. Nr. 3 1963 f. 73.
Références
R. O. Shor i N. S. Çemodanov, Vvedenie v jazykovedenie, Moskva. 1945, t. 109.
A. A. Reformatskij, Vvedenie v jazykoznanie, Moskva, 1960, f. 232 v.: R. O. Shor i N. S. Çemodanov, po aty.
R.A. Aganin, Povtory i adnorodnye parnye soçetania v sovremennom tureckom jazyke, Moskva, 1959, 131 f.
A. A. Reformatskuj, vep. vit. f. 231.
Hermann Güntert, Gundfragen der Sprachwissenschaft, Leipzig, 1925, i. 84.
Hans Jensen, Der steigernde Vergleich und sein sprachlicher Ausdruck. «Indogermanische Forschungen- LU, f. 111.
Hans Jensen, art. cit. f. 110 v.
A. A. Reformatskij, vep. cit. f. 225.
Përsëritja e një fjale, për t’u dalluar nga përsëritja e një rrënje ose e një teme quhet edhe reduplikacion (shih J. Marouzeau, Lexique de la terminologie linguistique, Paris, 1961, f. 196).
Kohët e fundit ka dalë një studim interesant për fjalët me reduplikacion të inglishtes: Nils Thun, Reduplicative Words in English. A Study of Formations of the Types Tick-tick, Hurly-burly and Schilly-schally. Uppsala, 1963, 347 f. Shqipja është gjithashtu mjaft e pasur me fjalë të këtij tipi, por mungon ende një mbledhje e plotë e tyre e një studim për to.
Max Lambertz, Zur albanischen Umgangssprache, «Lingua Posnaniensis», 7, 1959, f. 85-144.
Kostaq Cipo, Gramatika Shqipe, Tiranë 1949, f. 77, 118, 181.
Kostaq Cipo, Sintaksa, Tiranë, 1952, f. 24, 25, 44, 52.
Stefan Prifti, Sintaksa e Gjuhës Shqipe I, Tiranë 1959, f. 61, 17 v.
Shaban Demiraj. Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe II, Tirane 1961. f. 202, 225 v, 265 v.
Aleksandër Xhuvani, Origjina dhe formimi i ndajfoljeve në shqipet, -Buletin i Institutit të Shkencavct», III Nr. 2 1949. f. 69 v.
Shih p.sh. S. Floqi, Skicë e së folmes së Dangëllisë, -Buletin i USHT. seria Shk. Shoq.» 3, 1958 f. 114 v.; J. Thomaj, E folmja e katundit Seman, po aty, 4 1961. f. 137 v.; M. I. Çeliku, Vërejtje mbi të folmen e Dumresë, po aty, 3, 1963, f. 232.
M. I. Çeliku, Disa togje foljore në shqipen e sotme, -Buletin i USHT, seria Shk. Shoq.» 1, 1963, f. 170-176.
J. Byck, La répétition en roumain, in -Buletin Linguistique», II 1934.
V. Gutu-Romalo, Repetifia, procedeu sintactic de exprimare a aspectului in limba romina, in SCL. Anul XI, 3, 1960 f. 485-493.
Academia RPR. Gramntica limbii romine II, f. 407-417.
Më gjerë për aspektin në gjuhën shqipe shih: K. Cipo, Sintaksa f. 49-58.
V. Gutu-Romalo, art. cit. f. 486 v.
S. Floqi, art. cit. f. 114 v.
M. I. Çeliku, Disa togje foljore... f. 162.
M. I. Çeliku, art. cit. f. 161.
S. Floqi, art. cit. f. 114.
M. I. Çeliku, art. cit. f. 175.
V. Guiu-Romalo, art. cit. f. 486.
V. Gutu-Romalo, art. cit. t. 486.
Nga urdhërorja përsëritet vetëm trajta e vetës së dytë njëjës, por me kuptimin e të tria vetave si për njëjësin ashtu dhe për shumësin: folë e folë rnezi ja mbusha (mbushëm) mendjen; puno, puno, por s’po nxjerr (nxirrni) gjë në dritë; ec e ec e zuri (i zuri) nata në një pyll etj.
K. Cipo, Gramatika f. 118.
V. Guiu-Romalo, art. cit. t. 486.
Në gjuhën shqipe përemri çë, që i përgjigjet rum. ce, nuk përdoret edhe me vlerën e ndajfoljes sa, prandaj përsëritja folje + ç’ + folje asnjëherë nuk ka në shqipen të njëjtën vlerë me përsëritjen folje + sa + folje, por ka vlera të tjera. që ndryshojnë sipas kuptim it leksikor të foljes së përsëritur.
V. Gutu-Romalo, art. cit. f. 487.
S. Floqi, art. cit. 114 y.
S. Prifti, Sintaksa e Gjuhës Shqipe II. Tiranë, 1962 f. 139.
Më poshtë ai shton: «Në këto raste përcaktimi paraqitet fort i përgjith- shëm, jo i caktuar, aqë sa duket sikur eklipsohet krejt. Po aty.
S. Floqi, art. cit. t. 114.
Në gjuhën shqipe ka edhe të tjera përsëritje të këtij lloji, p.sh. — jÇ’bën aty? — (Se) ç’bëj unë, ty s’të duhet gjë! ose Bëj ç’bcj unë, ty s’të duhet gje. — Nga vete ti? (Se) nga vete unë, ti s'ke ndonjë punë ta dish! ose Vete nga vete une, ti s ke ndonjë punë ta dish! Përsëritja si m jet gram atikor 129
K. Cipo, Sintaksa, t. 52.
Aleksandër Xhuvani — Eqrem Çabej, Parashtesat e gjuhës shqipe, -Buletin për Shk. Shoq.», IV 1956, parashtesat për- f. 89, stër- t. 95, sh- f. 96, zh- f. 103.
V. Gutu-Romalo, art. cit. i. 487.
Cituar sipas V. Gutu-Romalos, art. cit. f. 487.
V. Gutu-Romalo, art. cit. f. 491.
K. Cipo, Gramatika, f. 77.
K. Cipp, Sintaksa f. 25.
K.Cipo,Sintaksa, f.25.
Ch. Berthelon, vep. cit. t. 135.
H.Jensen,art. cit. f.111v.
H. Jensen,art. cit. f. 112v.
Academia RPR, Gramatica limbii romine I, Bucureçti 1963, f. 132.
M. Lambertz, Lehrgang des Albanischen. Teil I Albanisch — Detusches Wbrterbuch, Berlin, 1954 f. 18, 201.
K. Cipo, Sintaksa f. 24.
Fjalor i Gjuhës Shqipe, Tiranë 1954, f. 244.
R. A. Aganin, vep. cit. t. 104.
Eqrem Çabej, -Rreth disa çështjeve të historisë së gjuhës shqipe» Buletin i USHT, Seria Shk. Shoq. Nr. 3 1963 f. 73.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
© Instituti Gjuhësisë dhe Letërsisë 1966

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d’Utilisation Commerciale - Partage dans les Mêmes Conditions 4.0 International.
