Disa të dhëna rreth lëvizjes dhe këngëve popullore të kaçakëve në shqipëri

Auteurs

  • Qemal Haxhihasani

DOI :

https://doi.org/10.62006/sf.v1i4.2964

Résumé

Lëvizja e kaçakëve dhe krijimet artistike popullore përkatëse, si një fenomen tipik historik-shoqëror dhe kulturalo-artistik i popujve të Evropës juglindore, ka tërhequr prej kohësh vëmendjen e studjuesve. Studime me interes janë bërë sidomos në këto kohët e fundit, për të vënë në pah ekzistencën e këtij fenomeni në vendet e ndryshme të kësaj treve premisat historike që kanë kushtëzuar gjenezën, karakterin dhe tendencat e zhvillimit të tij. a fë ritë tipologjike dhe ndikimet reciproke midis krijimeve popullore të këtyre vendeve. Me gjithë rezultatet e arritura , studimet në drejtim të zgjerimit të njohurive rreth ekzistencës dhe veçorive kombëtare të këtij fenomeni, si edhe në atë të problemeve të ndërlidhjes dhe të ndërveprimit me njëri-tjetrin, ngjallin interes dhe ruajnë gjithmonë vlerë aktuale.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

  1. kaçak-ush. kaçakë-t = njeri i arratisur ilegal. i dalë kundër ligjeve të administratës shtetërore . (nga turq. kaçmok = arratisem).

  2. Përveç materialeve të botuara. kërkimet folklorike të zhvilluara në vendin tonë gjatë periudhës së ndërtimit socialist (ekspeditat e viteve 1949. 1952-53. 1954-56. 1957 dhe ekspedita te vitev e 60) e kanë pasuruar fondin e Arkivit të Institutit të folklorit me një matera i të pasur rreth figurave të njohura dhe të reja të kësaj lëvizje.

  3. G. De Rada, Rapsodie d’u n poema albanese, Firenze 1866 (kënga e Pjetër Shinit, f. 100, e Dedë Skurës, f. 66).

  4. Në bazë të arratisjeve të kaçakëve tanë qëndron rregullisht një motiv i tillë. Kështu arratisja e njërit prej kaçakëve të njohur të gjysmës së parë të shekuliit të kaluar, Zejnel Gjolekës, lidhet me vrasjen e një kaftanasi në Manstir rreth vitit 1830; arratisja e Nexhip Gostivishtit m e vrasjen e kajmekamit të Kolonjës; e kaçakëve të Devollit (Kalem e Kamber Rakickës) me vrasjen e një beu në Zëmblak (Abdulla bej Zëmblakut); e File Zikës me vrasjen e bejlerëve të Gramshit, e Lumën Balës me vrasjen e një kajmekami në Nartë dhe të një «tyxhari» në Vlorë etj. Disa prej tyre si Nure Bozhigradi, Mane Merna, Dyle Shqau etj. arratisen duke dalë nga burgjet, ku kanë qenë mbyllur gjithashtu , për motive të njëjta.

  5. Shqetësimit të gruas së njërit prej kaçakëve të shekullit të kaluar, Shemo G jirokastritit, për fatin e fëmijve pas vrasjes së tij Sheme qysh do të

  6. rriten djemtë? kënga popullore i përgjigjet me gojën e heroit: A sh tu siç jam rritur vetë, / me rrepicë e me lëpjetë.

  7. Sipas një kënge popullore greke, në çetën e një kaçak u shqiptar. që mendohet të ketë jetuar në çerekun e parë të shekullit XVIII. ishin grumbulluar shqiptarë, bullgarë e vllehë: «Dolli Lazja në male dhe grumbullonte trima bullgarë e shqiptarë dhe çobej të zgjedhur me palla prej ërgjëndi...«-IÏ. ΆραβαντιηοΛ. Συλλογή Δηκωδών ασμάτων τή ς Ηπείρου. Άθήναι 1880, f. 29.

  8. C.N. Burileanu, Dela Romanie din Albania, Bucureçti 1906., f. 208.

  9. Arkivi i Instituitt të folklorit, Fondi minoritar, vëll. I, f. 127; Aravantinol, vep. e cit., f. 27, 29. 30 etj. Helenika dhimotika tragudhia tom A 1962. f. 206 e 208.; M. Vitti, Canti dei ribelli greci, Firenze 1956, f. 74.

  10. Arkivi i Instituât të folklorit, Fondi minoritar.

  11. Kaçakët shqiptarë jetonin zakonisht në grupe rreth 10 vetësh, por në raste të veçanta kjo shifër rritej sipas mundësive dhe nevojave luftarake të tyre. Çeta e Bilbilenjve përbëhej nga 13 vetë, Bilbilenjtë trembëdhjetë; çeta e Lui Çaparit shkonte deri në 40 (në limerin e tij, në malin Luarat, thuhet se kanë qenë të ngulura deri vonë në një trung rrapi 40 perona trarishte, ku vareshin armët e 40 trimave të tij); për çetën e Kajo Babjenit (Pogradec). thuhet se kish arritur në ndonjë rast deri në 300 vetë etj. Kryetari i çetës a kapedani jepte urdhërat dhe mbante marrëdhënje me stanarët. fshatrat etj. Njërin prej pjestarëve të çe- tës e bënte vëllam ase «bir me shpirt» (gr. psihojo). Vetëm ky kish të drejtë të mbante armët e kapedanit a vulën e tij, t’i qëndronte gjithmonë pranë në udhë, në pusi e në luftime; t’i rrinte roje kur flinte etj.

  12. Këngë popullore historike 1956, f. 113.

  13. Krs. Këngët e B. Patanit, M. Dacit, Xh. Kampulës, C. e L. Likës, H. Kaçakut

  14. Cubin në krahinat tona të Veriut e ulnin në krye të vendit se «ky, thonin ka qitë pushkë me gjeveri». Në këngët, që lartësojnë gjestet e kaçakëve, del qartë edhe krenaria popullore për ta: Kush polli si polla une? / Bëra djalë Sulo ν Hajdunë, / Sulo trimin faqekujnë.

  15. Kështu kryengritja fshatare e Leskovikut dhe e Kolonjës më 1831 u udhë- hoq nga Zylyftar Poda, i cili kish jetuar në arrati që nga prishja e Ali Pashë Tepe- lenës më 1822. Një nga udhëheqësit e kryengritjes së njohur të Labërisë kundër Tanzimatit (1847), Zejnel Gjoleka, kish jetuar për një kohë të gjatë më parë si kaçak.

  16. Një material i pasur rreth figurave luftarake të kësaj lëvizjeje gjendet nepër dokumentat turke të kohës, në sixhilatin e Beratit etj. Kërkimi sistema- tik dhe evi den cimi i këtyre të dhënave, së bashku me këngët dhe kujtimet go- jore. mund të sillte një kontribut për historinë tonë kombëtare.

  17. A. Schmaus. Die albanische Volksepik, «-Shejzat»- 1963, nr. 5-8, f. 175.

  18. Këngë popullore historike, Tiranë 1956, f. 201.

  19. -22) Po aty, radhazi, f. 177,190-191, 202.

  20. -24) Po aty, radhazi, f. 179-180. 197.

Téléchargements

Publiée

1970-12-01

Comment citer

Haxhihasani, Q. (1970). Disa të dhëna rreth lëvizjes dhe këngëve popullore të kaçakëve në shqipëri. Studime Filologjike, 1(4), 71–80. https://doi.org/10.62006/sf.v1i4.2964

Numéro

No 4 (1970): Studime Filologjike

Rubrique

Des articles

Licence

© Akademia e Studimeve Albanologjike 2023

Creative Commons License

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d’Utilisation Commerciale - Partage dans les Mêmes Conditions 4.0 International.